Memleket basshysy teńizge shyǵar joly joq damýshy elderge arnalǵan Birikken Ulttar Uiymynyń úshinshi konferentsiiasynda sóz sóiledi. Dalanews.kz osy týrasynda sarapshy Aibar Oljaidyń jazbasyn qaz-qalpynda usynýdy jón kórdi.
Qazaq úmitin arqalaǵan kieli tulparymyz «Airbus Prestige» biraz kún Almaty áýejaiynda tynystaǵan edi. Berekeli ákim Darhan Satybaldy jaqsartyp jatqan Almaty aýasyn jutyp turǵan qanatty tulpardyń tynyshtyǵyn BUU Tóraǵasy Antoniý Gýterrishti Kóktóbede qydyrtqan Prezident Toqaev buzdy da, Túrkimen eliniń Avaza kýrortyndaǵy Teńizge shyǵar joly joq damýshy elderdiń konferentsiiasyna asyqtyrdy.
Ramaly konferentsiia, jyldaǵy kún tártibi bir-birine uqsaidy. Biraq elimiz osy úlken alańdy paidalanyp, biraz nárseni sheship alǵanyn bireý bilse, bireý bilmeidi. Qasym-Jomart Kemeluly aldymen shańyraqqa, artynan uiymdastyrýshylarǵa rahmet aityp, «aimaqtaǵy shekteýli bailanys - teńizge shyǵar joly joq damýshy elderdiń basty problemasy. Bul tranzit jáne saýda shyǵyny, sondai-aq geosaiasi faktorlarǵa osaldyq sekildi birshama ekonomikalyq qiyndyq týdyrady. Atalǵan kedergiler azamattardyń ál-aýqatyna áser etip, básekege qabilettilikti tómendetedi. Túrli qaqtyǵystar, ekonomikalyq sanktsiialar, jetkizý tizbeginiń buzylýy jáne jahanda senimsizdiktiń beleń alýy jaǵdaidy odan ári ýshyqtyra túsedi. Degenmen Qazaqstan teńizge shyǵar joly joq damýshy memleketterdi jahandyq máselelerdiń sheshimin tabýǵa atsalysatyn teń quqyly ári perspektivti seriktes retinde qaraý kerek dep sanaidy. Mundai elderdiń úni anyq estilýge tiis, al bizdiń ózara yntymaqtastyǵymyz tereń, ujymdyq umtylysymyz batyl bolýy qajet», – dedi.
Shekarasy teńizge shyqpasa da, elimizdiń qurlyqtaǵy orny teńizge bergisiz bolyp otyr. Men Qazaqstandy «qurǵaq teńiz» dep atar edim. Sebebi bizdiń jerimiz teńizden jyldam. Qytai teńiz arqyly Eýropaǵa taýardy 45 táýlikte jetkizedi. Al biz arqyly Kaspiige 5 kúnde shyǵady. Memleket basshysy da konferentsiiada Qazaqstannyń osy tusyna jaqsy aktsent berdi.
«Orta dáliz jáne «Soltústik – Ońtústik» baǵdary boiyndaǵy kólik joldary men tranzit infraqurylymyn damytýǵa basa mán beremiz. Túpki maqsatymyz – temir joldyń, avtokólik joldarynyń, sondai-aq aviatsiia men logistika ortalyqtarynyń birtutas jelisin qurý. Bul Qazaqstannyń Eýraziialyq tranzit haby retindegi pozitsiiasyn nyǵaitady. Qazirgi kezde Aziia men Eýropa arasyndaǵy qurlyq arqyly tasymaldanatyn júktiń 85 paiyzǵa jýyǵy elimiz arqyly ótedi», - dep eskertti Prezident.
Jáne sóz sońynda bir mańyzdy sóilemdi ádeii aitty. Ol: «Qazir teńizge shyǵar jolymyz bolmaǵanymen, keleshekte amalyn tabamyz».
Prezident Toqaevtyń osy sózi jáne nieti qazaq halqynyń erteńine úlken yqpal etetin siiaqty. Bul bizdiń bolashaqta Kaspiidi kesetin qubyr, kópir máselesin shynymen de oilastyryp otyrǵanymyzdan habar beredi. Erdoǵan-Áliev tandemi Armeniiadaǵy Zangezýr koridoryn rettese, bizge tez arada Transkaspii máselesine núkte qoiý kerek. Sonda Qazaqstan men Ázirbaijan Qytai men Túrkiiany qosatyn bolady. Dál osy kezde Kaspiidiń ońtústigindegi irgeli, biraq neitraldy el Túrkimenstannyń mańyzy myń eselep artpaq. NEGE?
Osy jyly Kaspiidi jaǵalaityn bes eldiń geosaiasi baǵyttary aiqyndala bastady. Resei men Iran tandem qurap, áskeri strategiialyq odaqqa birigýde. Qazaqstan men Ázirbaijan múddeles bolyp bir baǵytqa qarap otyr. Endi Kaspiide eki taraptyń biri basymdyq alý úshin olarǵa Túrkimenstandy ózine tartý kerek. Osy kezde, álemdegi myqty dep sanalatyn qazaq diplomatiiasy Avazadaǵy kezdesýdi utymdy paidalanyp keterine kúmán joq.
Galkynyshtan Soltústik-Ońtústikke deiin
Qazaqstan halyqaralyq «Soltústik-Ońtústik» logistikalyq marshrýtynyń beldi múshesi. Bul jumys istep turǵan joba. Reseiden shyqqan júk Qazaqstan arqyly ótip Túrkimenstanǵa, ary qarai Iranǵa ótip Parsy shyǵanaǵyna jol ashady. Kerisinshe, Parsy shyǵanaǵy da Resei arqyly Eýropaǵa shyǵyp júrdi. Qazaqstannyń der kezinde Bolashaq stantsiiasyn salýy osy jobany óte tiimdi qyldy da, qazir Iranǵa shyǵý úshin kóptegen elder biz arqyly osy joldy paidalanady. Bizdiń astyǵymyzdyń negizgi kúretamyry da osy magistral. Sondyqtan Ashhabad pen Astana arasyndaǵy jyly qarym-qatynas bizdiń eksporttyq tabysymyzǵa tikelei áser berip otyr. Keleshekte ózara taýar ainalymyn 1 milliard dollarǵa jetkizemiz degen jospar 2-3 jyl kóleminde oryndalatyn siiaqty.
Sońǵy jyldary biz Túrkimenstandy tek logistikalyq koridor emes, gaz shikizatynyń bazasy retinde de ainaldyra bastadyq. Bizdiń kapitaldyń múmkindigi Galkynysh gaz kenishin igerýge at salysyp, birshama gaz kólemin ózimizge burýǵa múmkindik beredi. Bizge qatty gaz jetispeýde. Ashyǵyn aitaiyq, gaz bizdiń ekonomikamyzǵa shynymen kerek bolyp tur.
Avaza kýrortynda Gýtterish ótkizgen kezdesý Qasym-Jomart Kemelulyna Serdar Berdimuhammedovpen osy máselelerdi pysyqtap alýǵa múmkindik berdi. Arkadag jáne onyń ardaqty uly Qazaqstanǵa belgili bir úmitpen qaraityny sezildi. Qazaqstan 30 jyl boiy túrkimen ultynyń úmitin aqtaýda bir de bir ret sara jolynan jańylyp kórmegen memleket. Bul joly da barlyǵy jaqsy bolady.
