مەملەكەت باسشىسى تەڭٸزگە شىعار جولى جوق دامۋشى ەلدەرگە ارنالعان بٸرٸككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ ٷشٸنشٸ كونفەرەنتسيياسىندا سٶز سٶيلەدٸ. Dalanews.kz وسى تۋراسىندا ساراپشى ايبار ولجايدىڭ جازباسىن قاز-قالپىندا ۇسىنۋدى جٶن كٶردٸ.
قازاق ٷمٸتٸن ارقالاعان كيەلٸ تۇلپارىمىز «Airbus Prestige» بٸراز كٷن الماتى ەۋەجايىندا تىنىستاعان ەدٸ. بەرەكەلٸ ەكٸم دارحان ساتىبالدى جاقسارتىپ جاتقان الماتى اۋاسىن جۇتىپ تۇرعان قاناتتى تۇلپاردىڭ تىنىشتىعىن بۇۇ تٶراعاسى انتونيۋ گۋتەرريشتٸ كٶكتٶبەدە قىدىرتقان پرەزيدەنت توقاەۆ بۇزدى دا, تٷركٸمەن ەلٸنٸڭ اۆازا كۋرورتىنداعى تەڭٸزگە شىعار جولى جوق دامۋشى ەلدەردٸڭ كونفەرەنتسيياسىنا اسىقتىردى.
رامالى كونفەرەنتسييا, جىلداعى كٷن تەرتٸبٸ بٸر-بٸرٸنە ۇقسايدى. بٸراق ەلٸمٸز وسى ٷلكەن الاڭدى پايدالانىپ, بٸراز نەرسەنٸ شەشٸپ العانىن بٸرەۋ بٸلسە, بٸرەۋ بٸلمەيدٸ. قاسىم-جومارت كەمەلۇلى الدىمەن شاڭىراققا, ارتىنان ۇيىمداستىرۋشىلارعا راحمەت ايتىپ, «ايماقتاعى شەكتەۋلٸ بايلانىس - تەڭٸزگە شىعار جولى جوق دامۋشى ەلدەردٸڭ باستى پروبلەماسى. بۇل ترانزيت جەنە ساۋدا شىعىنى, سونداي-اق گەوساياسي فاكتورلارعا وسالدىق سەكٸلدٸ بٸرشاما ەكونوميكالىق قيىندىق تۋدىرادى. اتالعان كەدەرگٸلەر ازاماتتاردىڭ ەل-اۋقاتىنا ەسەر ەتٸپ, بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸكتٸ تٶمەندەتەدٸ. تٷرلٸ قاقتىعىستار, ەكونوميكالىق سانكتسييالار, جەتكٸزۋ تٸزبەگٸنٸڭ بۇزىلۋى جەنە جاھاندا سەنٸمسٸزدٸكتٸڭ بەلەڭ الۋى جاعدايدى ودان ەرٸ ۋشىقتىرا تٷسەدٸ. دەگەنمەن قازاقستان تەڭٸزگە شىعار جولى جوق دامۋشى مەملەكەتتەردٸ جاھاندىق مەسەلەلەردٸڭ شەشٸمٸن تابۋعا اتسالىساتىن تەڭ قۇقىلى ەرٸ پەرسپەكتيۆتٸ سەرٸكتەس رەتٸندە قاراۋ كەرەك دەپ سانايدى. مۇنداي ەلدەردٸڭ ٷنٸ انىق ەستٸلۋگە تيٸس, ال بٸزدٸڭ ٶزارا ىنتىماقتاستىعىمىز تەرەڭ, ۇجىمدىق ۇمتىلىسىمىز باتىل بولۋى قاجەت», – دەدٸ.
شەكاراسى تەڭٸزگە شىقپاسا دا, ەلٸمٸزدٸڭ قۇرلىقتاعى ورنى تەڭٸزگە بەرگٸسٸز بولىپ وتىر. مەن قازاقستاندى «قۇرعاق تەڭٸز» دەپ اتار ەدٸم. سەبەبٸ بٸزدٸڭ جەرٸمٸز تەڭٸزدەن جىلدام. قىتاي تەڭٸز ارقىلى ەۋروپاعا تاۋاردى 45 تەۋلٸكتە جەتكٸزەدٸ. ال بٸز ارقىلى كاسپييگە 5 كٷندە شىعادى. مەملەكەت باسشىسى دا كونفەرەنتسييادا قازاقستاننىڭ وسى تۇسىنا جاقسى اكتسەنت بەردٸ.
«ورتا دەلٸز جەنە «سولتٷستٸك – وڭتٷستٸك» باعدارى بويىنداعى كٶلٸك جولدارى مەن ترانزيت ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋعا باسا مەن بەرەمٸز. تٷپكٸ ماقساتىمىز – تەمٸر جولدىڭ, اۆتوكٶلٸك جولدارىنىڭ, سونداي-اق اۆياتسييا مەن لوگيستيكا ورتالىقتارىنىڭ بٸرتۇتاس جەلٸسٸن قۇرۋ. بۇل قازاقستاننىڭ ەۋرازييالىق ترانزيت حابى رەتٸندەگٸ پوزيتسيياسىن نىعايتادى. قازٸرگٸ كەزدە ازييا مەن ەۋروپا اراسىنداعى قۇرلىق ارقىلى تاسىمالداناتىن جٷكتٸڭ 85 پايىزعا جۋىعى ەلٸمٸز ارقىلى ٶتەدٸ», - دەپ ەسكەرتتٸ پرەزيدەنت.
جەنە سٶز سوڭىندا بٸر ماڭىزدى سٶيلەمدٸ ەدەيٸ ايتتى. ول: «قازٸر تەڭٸزگە شىعار جولىمىز بولماعانىمەن, كەلەشەكتە امالىن تابامىز».
پرەزيدەنت توقاەۆتىڭ وسى سٶزٸ جەنە نيەتٸ قازاق حالقىنىڭ ەرتەڭٸنە ٷلكەن ىقپال ەتەتٸن سيياقتى. بۇل بٸزدٸڭ بولاشاقتا كاسپييدٸ كەسەتٸن قۇبىر, كٶپٸر مەسەلەسٸن شىنىمەن دە ويلاستىرىپ وتىرعانىمىزدان حابار بەرەدٸ. ەردوعان-ەليەۆ تاندەمٸ ارمەنيياداعى زانگەزۋر كوريدورىن رەتتەسە, بٸزگە تەز ارادا ترانسكاسپيي مەسەلەسٸنە نٷكتە قويۋ كەرەك. سوندا قازاقستان مەن ەزٸربايجان قىتاي مەن تٷركييانى قوساتىن بولادى. دەل وسى كەزدە كاسپييدٸڭ وڭتٷستٸگٸندەگٸ ٸرگەلٸ, بٸراق نەيترالدى ەل تٷركٸمەنستاننىڭ ماڭىزى مىڭ ەسەلەپ ارتپاق. نەگە?
وسى جىلى كاسپييدٸ جاعالايتىن بەس ەلدٸڭ گەوساياسي باعىتتارى ايقىندالا باستادى. رەسەي مەن يران تاندەم قۇراپ, ەسكەري ستراتەگييالىق وداققا بٸرٸگۋدە. قازاقستان مەن ەزٸربايجان مٷددەلەس بولىپ بٸر باعىتقا قاراپ وتىر. ەندٸ كاسپييدە ەكٸ تاراپتىڭ بٸرٸ باسىمدىق الۋ ٷشٸن ولارعا تٷركٸمەنستاندى ٶزٸنە تارتۋ كەرەك. وسى كەزدە, ەلەمدەگٸ مىقتى دەپ سانالاتىن قازاق ديپلوماتيياسى اۆازاداعى كەزدەسۋدٸ ۇتىمدى پايدالانىپ كەتەرٸنە كٷمەن جوق.
گالكىنىشتان سولتٷستٸك-وڭتٷستٸككە دەيٸن
قازاقستان حالىقارالىق «سولتٷستٸك-وڭتٷستٸك» لوگيستيكالىق مارشرۋتىنىڭ بەلدٸ مٷشەسٸ. بۇل جۇمىس ٸستەپ تۇرعان جوبا. رەسەيدەن شىققان جٷك قازاقستان ارقىلى ٶتٸپ تٷركٸمەنستانعا, ارى قاراي يرانعا ٶتٸپ پارسى شىعاناعىنا جول اشادى. كەرٸسٸنشە, پارسى شىعاناعى دا رەسەي ارقىلى ەۋروپاعا شىعىپ جٷردٸ. قازاقستاننىڭ دەر كەزٸندە بولاشاق ستانتسيياسىن سالۋى وسى جوبانى ٶتە تيٸمدٸ قىلدى دا, قازٸر يرانعا شىعۋ ٷشٸن كٶپتەگەن ەلدەر بٸز ارقىلى وسى جولدى پايدالانادى. بٸزدٸڭ استىعىمىزدىڭ نەگٸزگٸ كٷرەتامىرى دا وسى ماگيسترال. سوندىقتان اشحاباد پەن استانا اراسىنداعى جىلى قارىم-قاتىناس بٸزدٸڭ ەكسپورتتىق تابىسىمىزعا تٸكەلەي ەسەر بەرٸپ وتىر. كەلەشەكتە ٶزارا تاۋار اينالىمىن 1 ميلليارد دوللارعا جەتكٸزەمٸز دەگەن جوسپار 2-3 جىل كٶلەمٸندە ورىندالاتىن سيياقتى.
سوڭعى جىلدارى بٸز تٷركٸمەنستاندى تەك لوگيستيكالىق كوريدور ەمەس, گاز شيكٸزاتىنىڭ بازاسى رەتٸندە دە اينالدىرا باستادىق. بٸزدٸڭ كاپيتالدىڭ مٷمكٸندٸگٸ گالكىنىش گاز كەنٸشٸن يگەرۋگە ات سالىسىپ, بٸرشاما گاز كٶلەمٸن ٶزٸمٸزگە بۇرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. بٸزگە قاتتى گاز جەتٸسپەۋدە. اشىعىن ايتايىق, گاز بٸزدٸڭ ەكونوميكامىزعا شىنىمەن كەرەك بولىپ تۇر.
اۆازا كۋرورتىندا گۋتتەريش ٶتكٸزگەن كەزدەسۋ قاسىم-جومارت كەمەلۇلىنا سەردار بەردٸمۇحاممەدوۆپەن وسى مەسەلەلەردٸ پىسىقتاپ الۋعا مٷمكٸندٸك بەردٸ. اركاداگ جەنە ونىڭ ارداقتى ۇلى قازاقستانعا بەلگٸلٸ بٸر ٷمٸتپەن قارايتىنى سەزٸلدٸ. قازاقستان 30 جىل بويى تٷركٸمەن ۇلتىنىڭ ٷمٸتٸن اقتاۋدا بٸر دە بٸر رەت سارا جولىنان جاڭىلىپ كٶرمەگەن مەملەكەت. بۇل جولى دا بارلىعى جاقسى بولادى.
