Isimen, sózimen elge qadirli abyz aqsaqalmen kezdesýdiń sáti túsip, sálem bere kelgen bizdi jyly shyraimen qarsy aldy. Amandyq-saýlyqty surasa kele, uzaq jyldar boiǵy eńbeginiń jemisi retinde jaryqqa shyqqan «Quran shart – Súnnet salt» atty dini-tanymdyq kitabyn tolyqtyryp, baspaǵa ázirlep jatqanyn jetkizdi.
Aqsaqal ne deidi?
Alǵashynda ózdigimen izdenip, keiinnen úlken din ǵulamalarynan bilim aldy. Biraq sol kezdegi solaqai saiasattan teperish kórse de, alǵan baǵytynan taimady. Sol senim aldyǵa jetelep, ótken ǵasyrdyń 80-shy jyldardyń basynda shaharymyzdaǵy «aǵash meshitine» qyzmetke turyp, kúni búginge deiin imamdyq qyzmetti abyroimen atqaryp kele jatqan jan iesi.
Bir jarym ǵasyrlyq tarihy bar imandylyq ordasy qylyshynan qan tamǵan Sovet ókimeti tusynda da esigi esh qulyptalmady, jabylmady.
Haq pen halyqqa qyzmet etti. Kóneniń kózindei bolǵan, Semei shaharyndaǵy imandylyq ordasynda qyzmet etý «men úshin úlken baqyt, jaratýshynyń bergen syiy» dep bilemin deidi qariia.
Ómirlik ustanymynan jańylmaǵan Allabergen qajy elimiz egemendik alyp, etek jeńimizdi endi jinap jatqan shaqta asyl dinimizdi nasihattaý úshin Shar aýdanyna imamdyq qyzmetke taǵaiyndalady.
Bul óńirde duǵasyn tastamaǵan jandar bolǵanymen, jetpis jyl sanany ýlaǵan «din – apiyn» degen qiturqy saiasattyń áserinen imandylyq úidiń boi kótermegeni qatty janyna batypty. Atalǵan olqylyqtyń ornyn toltyrý úshin jergilikti bilik organdarymen aqyldasa kele, sol jerge meshit salý uiǵaryldy. «Jumyla kótergen júk jeńil» degendei, meshittiń qurylysyn oidaǵydai aiaqtaǵannan soń, jergilikti jamaǵatqa esigin aiqara ashty. Bul osyndaǵy halyq úshin Táýelsizdikten keiin kelgen tartý boldy», – deidi aqsaqal.
Bes paryzyn oryndap, jaratýshynyń qalaýymen qasietti Mekke, Mádine shaharyna baryp qajylyq paryzyn ótegen jan iesi, islamdaǵy úshinshi qasietti oryn sanalatyn Ierýsalimdegi ál-Aqsa meshitine de baryp ziiarat etti. «Men úshin musylmandardyń alǵashqy qubylasy bolǵan ál-Aqsa meshitinde jáne áziz paiǵambarymyz Muhammed (s.ǵ.s) dúniege kelgen, haq dinniń bastaý alǵan osynaý kieli ólkesinde bolǵanymdy úlken baqyt sanaimyn», – deidi qariia.
Adasqandardy qalai ajyratamyz?
Mysaly, el ishinde ejelden sińisti bop qalǵan jańsaq uǵymnyń saldarynan kóptegen jaǵdaida negizgi dini rásimder men keibir yrym-jyrymdardyń arajigin aiyra almai shatasyp jatatyndar barshylyq. Aqiqatyn aita bastasań: «Shariat ta saiasat siiaqty kúnine qyryq qubylyp tura ma? Sonda sizder bilip, burynǵylardyń bilmegeni me? Ata-babamyz osylai jasaǵan, biz de solai isteimiz» dep, sózge jeńsik bermei, syńarezýlei jóneledi. Asylynda, shariat zańy – ózgermeitin zań. Ony burynǵy oqyǵandar bilmegen emes, bilgen. Olardy da sol kezde kóptiń ishinen shyqqan qyńyrlar tyńdamai óz degenderin jasaǵan. Saitani ádet qashanda juǵysty kelmei me?! Bar bolǵany osy.
Shariat zańy qashanda adamzat balasyna ar tazalyǵy, jan tazalyǵy, tán tazalyǵy men qosa turmysta jeńildikti qalaidy. Onda ysyrapqorshylyqqa jol joq. Eger de biz dinde joq amaldardy adam balasynyń oiynan qosqanymen qiyndatyp alyp júrsek, ol óz kinámiz.
«Dástúrdiń ozyǵy da bar, tozyǵy da bar» demekshi, kózi qaraqty oqyrman endigi arada salt-dástúrdiń dinmen qabysatyn- qabyspaityn tustaryn bilgeni jón dep sanaimyn. Bunyń bári keleshek urpaqtyń qamy úshin jasalyp jatqan dúnie, qaraǵym», – dedi bizge aǵynan jarylǵan Allabergen aqsaqal.
Qazirgi jastar qandai?
«Qarańyz, qulshylyq úiine kelgenderdiń deńi ózińniń qurdastaryń. Aldyǵa qoiǵan baǵyttary durys. Tek oń men solyn endi tanyp kele jatqan olardy dinge úsh qainasa sorpasy qosylmaityn, jat piǵyldy aǵymdardan ada bolsa, óz tilin, dilin, dástúrin umytpasa deimin».
Iá ne nárseniń aldyn alǵan jón. «Kósh júre túzeledi» deýge kelmeidi mundaida. Shynaiy dinniń alǵysharttaryna kereǵar kózqaraspen ýlanǵan sananyń ýytyn qaitarý erteń kesh bolady. Júre túzeletin de, túzelmeitin de kósh bar.
«Quldyraǵan ekonomikany qaita qalpyna keltirýge, saiasatta ketken aǵattyqtardy túzetýge bolady. Al jastaiynan sanada synalanǵan kózqarasty birden sylyp tastai almaisyń. Ol adamnyń ózimen birge jasap, birge ketedi. Mine, sondyqtan da jastarymyzǵa islam dininiń asyl qundylyqtaryn keńinen túsindirip, qoǵam bolyp kúressek, ár adamnyń júregine iman uialasa, sonda ǵana jat aǵymdardyń isi qurdymǵa ketip, elimizden ǵaiyp bolady. Jai sóz úshin emes, ómirlik tájiribeme súienip aityp otyrmyn, balam», – dep oiyn bildirdi. Qazaq mundaida «Ótken menen ketkendi, kóp jasaǵan qart biler» dep tegin aitpasa kerekti.
«Aýylyńda qartyń bolsa, jazyp qoiǵan hatpen teń» deidi. Rasynda da aitary bar, kórgeni bar aqsaqaldyń taǵylymdy áńgimesi rýhani azyq bolary anyq. Halyqty týralyqqa shaqyryp, ulaǵatty urpaq tárbielep, nemeremen, shóbereleriniń qyzyǵyna bólenip júrgen abyz aqsaqaldyń aq batasyn alyp, saliqaly suhbatyna rizashylyǵymdy bildirdim.
Tús aýa bosaǵa attaǵan men, kesh bata bir-aq shyqtym. Ýaqyttyń qalai syrǵyp ótip ketkenin de bilmei qaldym. Jaqsy adammen ótkizgen bir kúnim, myń kúnge tatyǵandai. Iá, «árbir sózi salmaqty qariia – ardaqty» degen osy bolar.
Ázirlegen, Eset KÓShEBE
