Úkimet mal sharýashylyǵyn damytýdyń 2026–2030 jyldarǵa arnalǵan keshendi josparyn maquldady. Qujat qaǵaz júzindegi baǵdarlama emes, aýyldaǵy naqty ahýaldy ózgertýge baǵyttalǵan. Negizgi maqsat – mal basyn kóbeitý, ónimdilikti arttyrý, eksportty ulǵaitý jáne aýyldaǵy eńbektiń qadirin kóterý.
Qazir mal sharýashylyǵy aýyl sharýashylyǵy jalpy óniminiń 39% quraidy. Biraq sońǵy jyldary ósim baiaý, jylyna 2–3% deńgeiinde qalyp otyr. Bul salanyń áleýeti budan áldeqaida joǵary ekenin kórsetedi. Sondyqtan Úkimet túbegeili ózgeristerge barýdy jón kórdi.
Josparǵa sáikes, aldaǵy bes jylda iri qara sany 7,9 mln-nan 12 mln basqa deiin, usaq mal 20,2 mln-nan 28 mln basqa deiin ulǵaiady. Et óndirisi 1,2 mln tonnadan 1,8 mln tonnaǵa deiin ósedi. Eksport eki ese artyp, 165 myń tonnaǵa jetýi tiis.
Bul kórsetkishterge qalai jetpek
Negizgi tetik – qarjyǵa qoljetimdilik. Mal ósirý úshin eń áýeli tabyndy jańartý qajet. Osy maqsatta asyl tuqymdy mal satyp alýǵa jyldyq 6% jeńildetilgen nesie berý baǵdarlamasy iske qosylady. Oǵan jyl saiyn shamamen 300 mlrd teńge qajet bolady. Bul genetikalyq áleýetti arttyryp, ónim sapasyn jaqsartýǵa múmkindik beredi.
Shalǵaidaǵy sharýashylyqtarǵa da erekshe nazar aýdarylady. Jaiylym infraqurylymyn damytý úshin jyldyq mólsherlemesi 6% bolatyn biryńǵai jeńildetilgen nesie qarastyrylǵan. Buǵan qosa, mal azyǵyn daiyndaityn tehnika men jabdyqty satyp alýǵa 5% mólsherlememen 50 mlrd teńge bólinedi.
Taǵy bir mańyzdy baǵyt – ainalym qarajatyn tolyqtyrý. Mal sharýashylyǵymen ainalysatyn kásipkerler úshin 225 mlrd teńge kóleminde 5% jeńildetilgen nesie baǵdarlamasy iske qosylady. Qarjynyń qoljetimdi bolýy úshin «Damý» qory arqyly kepildik berý tetigi paidalanylady.
Bul sharalar usaq jáne orta sharýashylyqtarǵa naqty demeý bolady. Óitkeni aýyldaǵy negizgi aýyrtpalyqty dál osy sanattaǵy sharýalar kóterip otyr.
Aýyl adamy nazardan tys qalmaidy
Keshendi josparda tek óndiris emes, adam faktoryna da basymdyq berilgen. Shopandar men baqtashylardyń áleýmettik jaǵdaiy qarastyrylǵan. 55 jasqa tolǵannan keiin arnaiy áleýmettik tólem alý múmkindigi engiziledi. Aýyl mamandaryna turǵyn úi salý máselesi de josparǵa engizilgen.
Bul sheshimder kadr tapshylyǵyn azaityp, jastardy aýylda qaldyrýǵa yqpal etýi tiis. Qazir mal sharýashylyǵyndaǵy basty problema eńbektiń aýyrlyǵy men áleýmettik kepildiktiń álsizdigi ekeni jasyryn emes.
Eksport pen qaýipsizdik
Jospar eksportty ulǵaitýmen qatar, veterinariialyq qaýipsizdikke erekshe mán beredi. Sebebi syrtqy naryqqa shyǵýdyń basty sharty osy. Veterinariialyq nysandar jańǵyrtylyp, saýda oryndarynda kúndelikti baqylaý kúsheitiledi. Mal ieleriniń jaýapkershiligin arttyrý tetikteri de pysyqtalýda.
Sonymen qatar óndiris pen ónim ainalymynyń barlyq kezeńinde ashyqtyq qamtamasyz etilýi tiis. Ulttyq aýyl sharýashylyǵy sanaǵynyń derekteri tsifrlyq platformalarǵa biriktirilip, biryńǵai esep kózine ainalady.
Jer máselesi de nazardan tys qalǵan joq. Premer-ministr paidalanylmai jatqan aýyl sharýashylyǵy jerlerin qaitarý tapsyrmasynyń oryndalýyn qatań baqylaýdy tapsyrdy. Qazirdiń ózinde birqatar óńirde júzdegen sharýashylyq tekserilip jatyr. Maqsatsyz paidalanylǵan jerler memleketke qaitarylady.
Bektenov ne dedi
Premer-ministr Oljas Bektenov jospardyń túpki maqsaty aýyldaǵy naqty ózgeris bolýy tiis ekenin atap ótti.
Onyń aitýynsha, keshendi jospardyń sharalary ishki naryqty otandyq ónimmen júieli túrde qamtýǵa jáne áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlary boiynsha baǵa turaqtylyǵyn qamtamasyz etýge tiis.
«Qaita óńdeýdi damytý, qosylǵan quny joǵary ónim shyǵarýdy ulǵaitý qajet. Óndiris pen ónim ainalymynyń barlyq kezeńderiniń ashyqtyǵy qamtamasyz etilýi kerek. Aýyl sharýashylyǵy sanaǵynyń nátijeleri tsifrlyq platformalarǵa biriktirilip, biryńǵai esep kózi retinde paidalanylýy tiis», – dedi Oljas Bektenov.
Onyń sózinshe, bul jospar sharýalarǵa naqty qoldaý berip, aýyl ekonomikasyn jańa deńgeige shyǵarýy kerek.
Mal sharýashylyǵyn damytýdyń bul jospary – aýylǵa naqty serpin berýdi kózdeitin júieli qadam. Ol qaǵazdaǵy strategiia emes, aýyldaǵy tirshilikti ózgertýge baǵyttalǵan naqty baǵdar.
