Úkimet mal sharýashylyǵyn damytýdyń 2026–2030 jyldarǵa arnalǵan keshendi josparyn maquldady. Qujat qaǵaz júzindegi baǵdarlama emes, aýyldaǵy naqty ahýaldy ózgertýge baǵyttalǵan. Negizgi maqsat – mal basyn kóbeıtý, ónimdilikti arttyrý, eksportty ulǵaıtý jáne aýyldaǵy eńbektiń qadirin kóterý.
Qazir mal sharýashylyǵy aýyl sharýashylyǵy jalpy óniminiń 39% quraıdy. Biraq sońǵy jyldary ósim baıaý, jylyna 2–3% deńgeıinde qalyp otyr. Bul salanyń áleýeti budan áldeqaıda joǵary ekenin kórsetedi. Sondyqtan Úkimet túbegeıli ózgeristerge barýdy jón kórdi.
Josparǵa sáıkes, aldaǵy bes jylda iri qara sany 7,9 mln-nan 12 mln basqa deıin, usaq mal 20,2 mln-nan 28 mln basqa deıin ulǵaıady. Et óndirisi 1,2 mln tonnadan 1,8 mln tonnaǵa deıin ósedi. Eksport eki ese artyp, 165 myń tonnaǵa jetýi tıis.
Bul kórsetkishterge qalaı jetpek
Negizgi tetik – qarjyǵa qoljetimdilik. Mal ósirý úshin eń áýeli tabyndy jańartý qajet. Osy maqsatta asyl tuqymdy mal satyp alýǵa jyldyq 6% jeńildetilgen nesıe berý baǵdarlamasy iske qosylady. Oǵan jyl saıyn shamamen 300 mlrd teńge qajet bolady. Bul genetıkalyq áleýetti arttyryp, ónim sapasyn jaqsartýǵa múmkindik beredi.
Shalǵaıdaǵy sharýashylyqtarǵa da erekshe nazar aýdarylady. Jaıylym ınfraqurylymyn damytý úshin jyldyq mólsherlemesi 6% bolatyn biryńǵaı jeńildetilgen nesıe qarastyrylǵan. Buǵan qosa, mal azyǵyn daıyndaıtyn tehnıka men jabdyqty satyp alýǵa 5% mólsherlememen 50 mlrd teńge bólinedi.
Taǵy bir mańyzdy baǵyt – aınalym qarajatyn tolyqtyrý. Mal sharýashylyǵymen aınalysatyn kásipkerler úshin 225 mlrd teńge kóleminde 5% jeńildetilgen nesıe baǵdarlamasy iske qosylady. Qarjynyń qoljetimdi bolýy úshin «Damý» qory arqyly kepildik berý tetigi paıdalanylady.
Bul sharalar usaq jáne orta sharýashylyqtarǵa naqty demeý bolady. Óıtkeni aýyldaǵy negizgi aýyrtpalyqty dál osy sanattaǵy sharýalar kóterip otyr.
Aýyl adamy nazardan tys qalmaıdy
Keshendi josparda tek óndiris emes, adam faktoryna da basymdyq berilgen. Shopandar men baqtashylardyń áleýmettik jaǵdaıy qarastyrylǵan. 55 jasqa tolǵannan keıin arnaıy áleýmettik tólem alý múmkindigi engiziledi. Aýyl mamandaryna turǵyn úı salý máselesi de josparǵa engizilgen.
Bul sheshimder kadr tapshylyǵyn azaıtyp, jastardy aýylda qaldyrýǵa yqpal etýi tıis. Qazir mal sharýashylyǵyndaǵy basty problema eńbektiń aýyrlyǵy men áleýmettik kepildiktiń álsizdigi ekeni jasyryn emes.
Eksport pen qaýipsizdik
Jospar eksportty ulǵaıtýmen qatar, veterınarıalyq qaýipsizdikke erekshe mán beredi. Sebebi syrtqy naryqqa shyǵýdyń basty sharty osy. Veterınarıalyq nysandar jańǵyrtylyp, saýda oryndarynda kúndelikti baqylaý kúsheıtiledi. Mal ıeleriniń jaýapkershiligin arttyrý tetikteri de pysyqtalýda.
Sonymen qatar óndiris pen ónim aınalymynyń barlyq kezeńinde ashyqtyq qamtamasyz etilýi tıis. Ulttyq aýyl sharýashylyǵy sanaǵynyń derekteri sıfrlyq platformalarǵa biriktirilip, biryńǵaı esep kózine aınalady.
Jer máselesi de nazardan tys qalǵan joq. Premer-mınıstr paıdalanylmaı jatqan aýyl sharýashylyǵy jerlerin qaıtarý tapsyrmasynyń oryndalýyn qatań baqylaýdy tapsyrdy. Qazirdiń ózinde birqatar óńirde júzdegen sharýashylyq tekserilip jatyr. Maqsatsyz paıdalanylǵan jerler memleketke qaıtarylady.
Bektenov ne dedi
Premer-mınıstr Oljas Bektenov jospardyń túpki maqsaty aýyldaǵy naqty ózgeris bolýy tıis ekenin atap ótti.
Onyń aıtýynsha, keshendi jospardyń sharalary ishki naryqty otandyq ónimmen júıeli túrde qamtýǵa jáne áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlary boıynsha baǵa turaqtylyǵyn qamtamasyz etýge tıis.
«Qaıta óńdeýdi damytý, qosylǵan quny joǵary ónim shyǵarýdy ulǵaıtý qajet. Óndiris pen ónim aınalymynyń barlyq kezeńderiniń ashyqtyǵy qamtamasyz etilýi kerek. Aýyl sharýashylyǵy sanaǵynyń nátıjeleri sıfrlyq platformalarǵa biriktirilip, biryńǵaı esep kózi retinde paıdalanylýy tıis», – dedi Oljas Bektenov.
Onyń sózinshe, bul jospar sharýalarǵa naqty qoldaý berip, aýyl ekonomıkasyn jańa deńgeıge shyǵarýy kerek.
Mal sharýashylyǵyn damytýdyń bul jospary – aýylǵa naqty serpin berýdi kózdeıtin júıeli qadam. Ol qaǵazdaǵy strategıa emes, aýyldaǵy tirshilikti ózgertýge baǵyttalǵan naqty baǵdar.
