Osy oraida gazetimizdiń ótken jolǵy sanynda «Bozymbaev ne búldirdi?» degen maqala jariialaǵan edik. Mine, soǵan jaýap kelipti.
Pavlodar óńirine belgili aqyn, jýrnalist Arman Qani «Qanat Aldabergenulyna qoldaý kórsetýimiz kerek!» deidi.
Áitse de, avtordyń birqatar pikirimen kelisken eken. Ásirese, ákimniń baspasóz hatshysy Asqar Jaldinovke qatysy biraz jaittyń basyn ashypty...
[caption id="attachment_11218" align="alignleft" width="322"]
– Jalpy, Kereký halqynyń Bozymbaevqa degen kózqarasy qandai?
– Qanat Bozymbaev eks-ákim Erlan Aryn isti bolyp, óńirdegi saiasi kúshter ekige jarylyp, bir-birimen teketireske túsken asa kúrdeli kezeńde keldi.
Bir top ony «ultshyl» Erlan Muhtarulynyń ózin uzaq jyldarǵa bas bostandyǵynan aiyrýǵa, isin túgel joqqa shyǵarýǵa yqpal etetin tegeýirindi ákim retinde qabyldap, ony sol maqsatqa barynsha paidalanýdy kózdedi. Bulardyń múddesi jergilikti táýelsiz orystildi basylymdardan, respýblikalyq «Ratel kz», «Vremia», «Nur kz» tárizdi portaldardan aiqyn ańǵaryldy.
Ekinshi top oǵan bir kúdik, bir úmitpen qarap, nazaryn óńirdegi ulttyq problemalarǵa burýdy kózdedi. Tipti synaýǵa deiin bardy. Bul jait negizinen qazaqtildi basylymdardan kórinis tapty.
Saiasi kúshterden basqa jinalystarda ákimderdi madaqtap, ádemi sóileýge ábden daǵdylanǵan shaǵyn top bar. Árine, olardyń Qanat Aldabergenulyna degen ynta-yqylasy airyqsha! Biraq erteń ákim qyzmetinen ketken soń sol kózqarasynda qala ma, tap basyp aitý qiyn...
– Bozymbaev ne búldirdi? Ol soǵurdai ne jazdy? Qaidan qatelesti?
[caption id="attachment_11223" align="alignright" width="157"]
[caption id="attachment_11227" align="alignright" width="182"]
[caption id="attachment_11226" align="alignright" width="154"]
– Qanat Aldabergenuly birdeńeni búldirdi dep kesip aitýǵa bolmaidy. Ózge ákimder siiaqty onyń da «pliýsteri» men «minýsteri» bar.
Menińshe, ol ekonomikaǵa basym baǵyt berip, ideologiiany bosańsytyp aldy. Onyń myqty ekonomist, bilikti qarjyger ekeninde kúmán joq, biraq myqty ideolog emes.
Ideologiia boiynsha burynǵy orynbasary Aryn Orsariev bilimdi azamat, bir kemshiligi – orystildi, oryssha oilaidy, orystildi ortanyń kóńiline qarailady. Onyń osy osaldyǵyn shovinistik, nigilistik piǵyldaǵy belsendiler óz paidasyna jarata bildi...
Oblysta bilik pen qoǵamnyń qatynasyn retteý tikelei mindeti bolyp tabylatyn oblys ishki saiasat basqarmasynyń basshysy Baýyrjan Kapenovtyń kásibi biliktiligi óte tómen.
Al ákimniń buqaralyq aqparat quraldary ókilderimen túsinisip, yntymaqtasa jumys jasaýǵa tiisti baspasóz hatshysy Asqar Jaldinov bolsa, eks-ákim Erlan Aryndy jáne oǵan arasha túsken jergilikti qazaq ziialylaryn, patshashyl-keńesshil toptyń sózimen aitqanda «natspattardy» synaýda airyqsha belsendiligimen tanylǵan Olga Voronko, Djamilia Maricheva siiaqty jýrnalist-«kriminalisterdi» kótermelep qoldady. Bulardyń qylmysty isterden basqa taqyryptardy jaza alatynyna kúmánim bar. Jalpy, ishki saiasat basqarmasynyń basshysy B. Kapenov te, baspasóz hatshysy A. Jaldinov te jýrnalisterdi bir-birine qarsy qoiý tárizdi las tehnologiiany qoldanady dep paiymdaimyn.
Árine, álgindei qyzmetkerlermen Q.A. Bozymbaevtyń oblysta ideologiiany durys júrgizýi múmkin be?.. Onyń basty qateligi osyndai kadrlarǵa senim artýynda bolsa kerek.
Jalpy, ishki saiasat basqarmasynyń basshysy B. Kapenov te, baspasóz hatshysy A. Jaldinov te jýrnalisterdi bir-birine qarsy qoiý tárizdi las tehnologiiany qoldanady dep paiymdaimyn.
– Ulttyq baǵytta, memlekettik tildi damytý baǵytynda qandai da bir is-shara atqaryp jatyr ma? Álde ol da...
– Qanat Aldabergenuly qazaq tilinde jatyq sóileidi dep aita almaimyn. Biraq soǵan qaramastan, resmi jinalystarda qazaqsha júrgizýge mán beredi, ulty qazaq laýazymdy tulǵalardan qazaq tilinde sóileýin talap etedi! Bul oraida ol, tipti, Erlan Muhtarulynan asyp tústi degen pikirdemin.
[caption id="attachment_11228" align="alignright" width="563"]
Eger jergilikti qazaq ziialylarymen kezdesip, ulttyq murat-múddeden týyndaǵan problemalardy birge talqylasa, óz usynysyn aitsa, solardyń qurmetine bólenip, esimi airyqsha áspetteler edi! Mundai kezdesýlerdi ideologiia boiynsha qazirgi orynbasary Ǵani Sádibekov oidaǵydai uiymdastyryp júr.
Qalai desek te, keńestik T-34 tankisi, Aimaýytov eskertkishi, «Rossiia» qonaq úiiniń qirandysy, oblystyń logotip tańbasy, patshazada Romanovtyń 155 jyldyǵy tóńiregindegi daýly máseleler Qanat Bozymbaevtyń arqasynda qazaq ziialylarynyń paidasyna sheshildi!
– Bozymbaev Kerekýge kelgeli jergilikti jerdiń saiasi hám ziialy ortasymen shyǵysa almady deidi. Osy ras pa?
– Qanat Aldabergenuly oblysta kimniń kim ekenin endi ǵana bile bastady ǵoi deimin. O basta jańa ákimge oblystyń saiasi-qoǵamdyq ómirinen aqparat beretin bilikti ári tájiribeli joǵary laýazymdy bireý bolǵan joq. Ishki saiasat basqarmasy basshysynyń siqy álgindei...
Aitpaqshy, ol jóninde oblys ákimine Ashyq hat jazǵanmyn. Onda «Nevada-Semei» qozǵalysynyń belsendilerine tiesili mereitoilyq medaldy Baýyrjan Kapenovtyń ózi ielenip ketkeni jáne ózimen dostyq qatynastaǵy Iýrii Pavlenkoǵa da bergizgeni aitylǵan.
Ekeýiniń de álgi qozǵalysqa esh qatysy joqtyǵy aidai aiqyn jait! Iu. Pavlenko, kerisinshe, 1990 jyldary «Slaviia» qozǵalysynyń belsendisi retinde tanyldy, ataman Ermak músinin qulatýdy kózdegen «Azat» qozǵalysy belsendilerine qarsy shyqqan adam! Pavlodardaǵy Týrgenov kóshesi ataýyn Keńes Odaǵynyń batyry Mahmet Qaiyrbaevtyń atyna ózgertýge qarsylyq tanytty. Budan soń QHKP oblystyq filialynyń hatshysy G.D. Osipovpen birge kommýnistik ideologiiany júrgizýge atsalysty.
Ashyq hatta Baýyrjan Kapenovtyń budan ózge qylyqtary da jazylǵan, biraq oblys ákimi oblys aqynyna jaýap bergen joq... Osydan keiin kóńilge kirbiń túskeni ras.
Dál osy tusta aita keterlik bir jait, Pavlodar qalasy ákimdiginde de ákimnen bastap, orynbasarlary da, bólim meńgerýshileri de jańadan kelgender.
Qalada kimniń kim ekenin jetik bilmeidi. Buryn ákimniń orynbasary bolyp istegen Aiym Qanafina tárizdi tájiribeli, myqty ideologty kóre almai turmyn. Ulttyq másele boiynsha kez kelgen ýaqytta daý týyndaýy ábden yqtimal.
Ministrler, ákimder daý-damaiǵa urynyp jatqan qazirgi kezeńde oblysty basqarý ońai emes ekenin túsinemiz. Endi Qanat Aldabergenuly bizge senim artsa bolady. Al sheneýnikterge sený-senbeýi – óz erkinde. Tek Dinmuhamed Qonaevtan óziniń kadrlary teris burylyp ketýi úshin 18 minýt jetkilikti bolǵanyn este ustaityn shyǵar...
Ákimniń otstavkaǵa ketýi – onyń qandai da bir qylmysyn moiyndaǵany bolyp sanalady. Mundai jaǵdaida oblystaǵy orystildi táýelsiz basylymdar tilshileriniń barlyǵy derlik oǵan qarsy materialdardy qardai boratady!
– «Qanat Bozymbaevtyń uly Dáýren ólkedegi Prezident rezidentsiiasynda qyz zorlapty» degen sóz keýkeýlegeli bir aiǵa jýyqtady. Buǵan qatysty ne aitasyz?
– Bul jaiynda gazetke shyqpai turǵanda «uzynqulaqtan» estigenbiz. Árine, oblys ákiminiń uly ózi dos-qurby tutqan adamdardy rezidentsiiaǵa aparýy óreskel iske jatpaidy, óitkeni ol oryn qupiia áskeri nysan emes, ata-anasy men ózi turatyn ǵimarat. Al onyń dál sol jerde zorlyq iske barýy esh qisynǵa kelmeidi. «Central Asia Monitor» portalyndaǵy «Banditskii Pavlodar», «Jas Alash» gazetindegi «Bozymbaevty bopsalaǵandardyń qatary kóbeiýi múmkin» degen jariialanymdarda ákimge qarsy qylmystyq toptyń áreketteri ashylǵan dep bilemin.
Ákimniń otstavkaǵa ketýi – onyń qandai da bir qylmysyn moiyndaǵany bolyp sanalady. Mundai jaǵdaida oblystaǵy orystildi táýelsiz basylymdar tilshileriniń barlyǵy derlik oǵan qarsy materialdardy qardai boratady!
– Eger, Bozymbaevtyń uly qyz zorlamaǵan bolsa, onda osyǵan deiin ákimniń ózi ashyq pikir bildirip, óz ulynyń aq ekenin málimdep, bul saiasi shantaj dep nege naqty jaýap bermedi?
– Ákim quqyq qorǵaý organdarynyń isine aralasyp, ulyn arashalaýǵa kirisken joq. Kerisinshe, zańdy qurmetteitinin tanytyp, tergeý amaldarynyń qorytyndysyn kútip otyr. Ákimniń: «Meniń ulym aq, bul saiasi bopsalaý!» – dep málimdeme jasaýynan góri, quqyq qorǵaý organdarynyń resmi qorytyndysy áldeqaida salmaqty ǵoi.
– Jergilikti orys ultshyldary ákimge qysym jasap otyr deidi. Kezinde Erlan Aryndy da tuzaqqa túsirgen ákki top, Bozymbaevty aitqanyna kóndirip, aidaýyna júrgizý úshin osylai arandatyp otyrǵany aitylyp júr. Golyshkinińiz orys shovinisteriniń beldi ókili kórinedi. Bul versiiaǵa qalai qaraisyz?
– Ákeli-balaly Vasilii men Iaroslav Golyshkinderdi orys ultshyldary qataryna qosýǵa bolmas. Biraq olardyń ieligindegi «Versiia» gazeti redaktsiiasy tipti mektep muǵalimderiniń de bedelderine nusqan keltiretin materialdar jariialap, ózderine qoqan-loqy kórsetken...
Jalpy, Pavlodarda patshalyq-keńestik dáýirdi kókseitin top bar ekeni belgili. Olar orystildi táýelsiz gazetter arqyly oblys pen qala basshylaryna yqpal etýdi kózdeidi. Eger ákim bul toptyń yǵyna jyǵylsa, aitqanyna kóndirip, aidaýyna júrgizetin bolady. Bir jaqsysy, Qanat Bozymbaev olardyń bopsalaýynan yqqan joq! Kerisinshe, ózderine qarsy áreket jasap, myqtylyǵyn tanytty!
– Dál qazirgi jaǵdaida Bozymbaevty jaqtaýymyz kerek pe, álde dattaýymyz ba?...
– Árine, Qanat Aldabergenulyna qoldaý kórsetýimiz kerek! Óitkeni, oblys ákimi men ony bopsalaýshy qylmystyq toptyń tartysyna nemquraidylyq kórsetý ziialy qaýymǵa jaraspaityn qylyq. Oqiǵa bizdiń óńirde oryn alyp otyrǵandyqtan, odan shet qalýǵa moraldyq quqymyz joq!
Áńgimelesken, Madiiar MÁKEN
