Dalanews.kz osy aqparattyń aq-qarasyn anyqtap, biraz qyzyqty málimet tapty.
Aliaska ákimdigi turǵyndar shotyna osy shtatta turaqtap qalǵany úshin alǵys retinde jyl saiyn aqsha aýdaryp otyrady.
1976 jyly Aliaskanyń sol tustaǵy gýbernatory Djei Hammond negizin qalaǵan qor bar. Áleýmettik tólem osy qor arqyly beriledi.
Aliaska shtatynyń sheneýnikteri osy qorǵa munaidan túsken tabystyń 25 paiyzyn aýdaryp otyrady.
“Munaidan túsken qarajatty erteńge saqtap ne bolmasa maqsatsyz dúniege rásýa qylmaisyz. Shtattaǵy munai óndiretin kompaniialar jergilikti biýdjetke tóleitin salyqtyń 25 paiyzyn osy qorǵa aýdaryp otyrady. Qordaǵy aqshany turǵyndarǵa úlestirý berýimiz kerek degen sheshim qabyldadyq” – deidi Djei Hammond (sýrette).
Qor jyl saiyn atqarǵan jumysynyń esep-qisabyn resmi saitynda jariialaidy.
Tólem kólemi naryqtaǵy ahýalǵa bailanysty ózgeredi jáne adam basyna shaqqanda jylyna orta eseppen 1150 dollardy quraidy.
Buǵan deiingi eń qomaqty tólemdi aliaskalyqtar 2015 jyly aldy. Bu jyly shtattaǵy árbir turǵynnyń esep-shotyna – 2072 dollar aýdarylǵan.
Bul qarajat turǵyndardyń qolyna tikelei berilmeidi. Azamattardyń banktegi esep-shotyna aýdarylady. Ony qolma-qol aqshaǵa ainaldyra almaisyz. Munaidan túsken ózińizge tiesili úlesti naqty kelisilgen maqsatqa ǵana jumsaýǵa ruqsat beriledi.
Atap aitqanda oqýdyń aqshasyn tóleý nemese zeinetaqy jinaǵyna aýdarý, janarmai satyp alý nemese el ishilik saparǵa shyqqan jol-puldyń qajetin óteý sekildi qyzmet túrine jumsai alasyz.
Mundai túsken úlesti Aliaskaǵa taban tiregen azamattardyń barlyǵy birdei ala almaidy. Osy shtatqa birjola qonys aýdaryp, bir jyldan asa ýaqyt ómir súrgen jáne hat júzinde ári qarai da turaqtap qalaryn rastaǵan turǵyndarǵa ǵana beriledi.
Sottalǵan, ishimdikke, esirtkige salynǵan turǵyndar mundai úlesten quralaqan qalady.
Ilgeride aitqandai tólem kólemi de ártúrli. Álemdik qarjy naryǵynyń ahýalyna qarai qubylyp turady.
Munai túsken tabysty úlestirip beretin qor málimetine qaraǵanda, Aliaska turǵyndarynyń shotyna 2011-2015 jyldar aralyǵynda munshama qarjy aýdarylypty:
- 2011 jyly — 1174 dollar;
• 2012 jyly — 878 dollar;
• 2013 jyly — 900 dollar;
• 2014 jyly — 1884 dollar;
• 2015 jyly — 2072 dollar.
Aliaska AQSh-taǵy aýqatty shtattyń biri. Amerikanyń statistika biýrosy keltirgen málimetke ai tabys deńgeii jaǵynan Aliaska aimaqtar arasynda 4-shi orynda tur.
Aitalyq 2018 jyly Aliaskada turatyn bir otbasy orta eseppen 55 myń dollar tabys taýypty. Aiǵa shaqqanda bul kórsetkish 4583 dollardy quraidy.
2015 jyly osyndaǵy árbir turǵynǵa 2072 dollardan tólengenin eskersek, aliaskalyqtardyń ailyǵyna 172 dollar qosymsha tabys qosylǵan. Álbette ájeptáýir kómek.
Aliaskalyqtardyń basym bóligi álgi tólemdi kóbine-kóp janarmai alýǵa jumsaidy eken. Shtattaǵy janarmai gallonynyń (3,8 litr) baǵasy 3,4 dollardyń shamasynda.
Aliaska ákimdigi áleýmettik kómekti shtattyń tartymdylyǵyn arttyryp, qosymsha jumys kúshin tartý maqsatynda aýdaratynyn jasyrǵan emes.
Dál ázir Aliaka AQSh-taǵy jer kólemi jaǵynan eń úlken jáne halqy az qonystanǵan aimaqtyń biri. 2018 jylǵy derekke sai shtatta 738 myń adam ómir súredi. Bir sharshy milge bir adamnan keledi eken.
2018 jyly qordaǵy qarajattyń jalpy kólemi 63,9 mlrd dollardy quraǵan. Aliaska turǵyndary áleýmettik kómekti 42 jyl boiy úzbei alyp keledi.
Ázirlegen, Dýman BYQAI
