2026 jylǵy 19 aqpanda Almatydaǵy Qazaq ulttyq qyzdar pedagogıkalyq ýnıversıtetinde (QyzPU) Qazaqstan bilim berý júıesi úshin shynymen mańyzdy oqıǵa boldy. Munda ınovasıalyq KazChessLab zerthanasy saltanatty túrde ashyldy jáne «Shahmat pedagogı» Minor baǵdarlamasynyń alǵashqy 25 túlegine sertıfıkattar tabystaldy, dep habarlaıdy Dalanews.kz
Rásimge Qazaqstan Respýblıkasy Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstri Saıasat Nurbek, Qazaqstan shahmat federasıasynyń prezıdenti Tımýr Týrlov, ýnıversıtet rektory Beıbitkúl Kárimova, QSHF birinshi vıse-prezıdenti Dármen Sádýaqasov jáne federasıanyń atqarýshy dırektory Gúlmıra Dáýletova qatysty. Qurmetti qonaqtar sımvoldyq lentany qıyp, jańa keńistik boıynsha ekskýrsıa ótkizdi jáne eldegi mektepterde shahmatty damytý jónindegi uzaq merzimdi josparlardyń sımvoly retinde ýaqyt kapsýlasyn saldy.
KazChessLab — bul jaı ǵana shahmat taqtalary bar bólme emes. Zerthana zamanaýı shahmat klýbyn, ádistemelik ortalyqty jáne muǵalimderdi daıarlaý alańyn biriktirdi. Ony Qazaqstan shahmat federasıasy jabdyqtady, al ýnıversıtet strategıalyq bazany usyndy. Munda master-klastar, ǵylymı semınarlar, stýdentterdiń praktıkalyq sabaqtary jáne jańa oqý baǵdarlamalaryn ázirleý ótkiziledi. Negizgi maqsat — bastaýysh mektepte shahmatty kásibı deńgeıde oqytatyn bilikti pedagogtardy daıarlaý.
Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstri Saıasat Nurbek sóz sóıleýinde qazirgi zamanda ıntellektti damytý quraldaryn bilim berý júıesine engizýdiń mańyzdylyǵyn erekshe atap ótti.
«Qázirgi tańda sıfrlandyrý, jasandy ıntellekt dáýirinde eń úlken másele ol jalpy adamdardyń zıatkerlik áýleýetterinniń álsireýi. Jáne de zeıindilik máselesi, ıaǵnı, aqparat óte kóp, júıeli túrdi oılaý bilý, abstrakt oılaý bilý qabileti álsirep kele jatyr. Ol kádimgideı de birneshe kún zertteýlermen dálindegen. Sondyqtan, shahmaty oıynyń bir ereksheligi balalardy, kez kelgen, eresek adam bolsyn, kez kelgen adamdy júıelikke úıretedi. Bir nárse oılaý, bir nársege bir fokýs ustaý. Bul óte mańyzdy. Ásirese bizdiń jas óspirimizderge jas bolǵanǵa bul óte mańyzdy. Qasıet, qabilet, ıkemdilikke de aıtýǵa da bolady. Bes joǵary oqý ornynyń negizinde osyndaı arnaıy shahmat ustazy, Minor baǵdarlamary engizildi»
Qazaqstan shahmat federasıasynyń prezıdenti Tımýr Týrlov kóp jyldyq jumysty qorytyndylap, zerthananyń ashylýyn sapaly jańa kezeń retinde baǵalady.
«Qazaqstandyq shahmattar osyǵan birneshe jyl daıyndaldy jáne búgin olar ulttyq bilim berý júıesinde óz ornyn aldy. Biz alǵashqy 25 shahmat pedagogýna dıplom tabystadyq. Qazaqstan tarıhynda mundaı buryn bolmaǵan sıaqty. Bul jas mamandar balalarǵa oıyn erejelerin ǵana úıretpeıdi, olarǵa ıntellektýaldyq ósý álemindegi tálimger jáne jol kórsetýshi bolady. Biraq biz odan ári júrgimiz keledi. Sondyqtan eldegi alǵashqy jańa formattaǵy shahmat quzyrettilik ortalyǵy — KazChessLab iske qosylýda, munda shahmatty oqytýdyń úzdik ádistemeleri synaqtan ótkizilip, jetildiriledi. Zamanaýı ınfraqurylymnyń, kúshti pedagogıkalyq mekteptiń jáne memlekettik qoldaýdyń mundaı sınergıasy Qazaqstandyq shahmattar men shahmattyq bilim berýdi múlde basqa deńgeıge kóteredi dep senemin», — dedi Tımýr Týrlov.
QSHF-tyń bilim berý bastamalaryn júzege asyrýǵa jaýapty birinshi vıse-prezıdent Dármen Sádýaqasov muǵalimderdi daıarlaýdyń júıeli júıesinsiz shahmatty búkil el mektepterine aýqymdy engizý múmkin emes ekenin atap ótti.
«Biz úshin mektepterge shahmat engizý baǵdarlamasyn júzege asyrý — basty basymdyq. Tıimdi júzege asyrý úshin muǵalimderdi júıeli daıarlaý qajet, bul óte tereń, baıypty ádistemelik qoldaýdy talap etedi. Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstri Saıasat Nurbekke, QyzPU-ǵa KazChessLab ashý bastamasyn qoldaǵany úshin óte rızamyz, bul ádistemelik jumysty júıeli deńgeıde uıymdastyrýǵa múmkindik beredi», — dedi Dármen Sádýaqasov.
Bul jobanyń tarıhy búginnen áldeqaıda buryn bastalǵan. 2025 jylǵy 30 qańtarda QyzPU men Qazaqstan shahmat federasıasy strategıalyq seriktestik týraly kelisimge qol qoıdy. 2025 jylǵy naýryzda ýnıversıtette grosmeıster Gúlmıra Dáýletova men Azıa chempıonkasy Ksenıa Balabaevanyń qatysýymen shabyttandyratyn dáris ótti. Jazda jeti óńirden 38 muǵalim biliktilikti arttyrý kýrstarynan ótip, úshinshi synyptarda shahmat oqytýǵa quqyq aldy. Al 2025 jylǵy qyrkúıekte zerthanany III Halyqaralyq «Bilim berýdegi shahmattar» konferensıasynda FIDE halyqaralyq sarapshylary joǵary baǵalady.
Qazir shahmat 20 óńirdegi 1500 mektepte oqytylady — bul bastaýysh synyptardaǵy 60 myńnan astam oqýshy. 2023–2027 jyldarǵa arnalǵan Shahmattardy damytýdyń keshendi josparynyń maqsaty (2027 jylǵa qaraı 1400 mektep) merziminen buryn oryndaldy. «Shahmat pedagogı» baǵdarlamasy jeti pedagogıkalyq joǵary oqý ornynda iske qosyldy, onda 200-den astam stýdent oqıdy. Al 2026 jyldy FIDE bilim berýdegi shahmattar jyly dep jarıalady — Qazaqstan osy jahandyq qozǵalysta jetekshi pozısıalardyń birin nyq ustap tur.
Alǵashqy 25 sertıfıkattalǵan pedagog — bul jaı ǵana túlekter emes. Endi Qazaqstanda bastaýysh synyptarda shahmat sabaqtaryn kásibı júrgize alatyn mamandar paıda boldy. Óıtkeni bul oıyn tek esepteý men esep shyǵarýdy ǵana emes, strategıalyq oılaýdy, zeıindi shoǵyrlandyrýdy, sheshimderdiń saldaryn aldyn ala esepteýdi jáne shaǵyn jeńisterge qýanýdy damytady. Osy daǵdylar adam ómir boıy qalady. Al endi Qazaqstanda olardy júıeli jáne kásibı túrde bere alatyn mamandar bar.
