Álibek ASQAR: Elbasy Táýelsizdigimizdiń alǵashqy jyldarynda-aq memlekettik shekarany bekitip aldy
Keńeske Qazaqstan Respýblikasy Parlamenti Senaty men Májilisiniń depýtattary, ýákiletti ministrlikter men ziialy qaýym ókilderi, sarapshylar, Keńes músheleri qatysty. Keńes tóraǵasy, QR Parlamenti Májilisiniń depýtaty Janarbek Áshimjan jeti tuǵyrdy elimizdiń árbir azamatyna jetkizip, bolashaq urpaqtyń boiyna sińirýdiń mańyzdylyǵyn alǵa tartty.
«Elbasy bul máselelerdi sonaý alǵash Prezident bolǵan kúnnen bastap únemi kóterip keledi. 2017 jyly Tuńǵysh Prezidenttiń «Bolashaqqa baǵdar: rýhani jańǵyrý» atty maqalasy jariialanyp, sonyń negizinde «Rýhani jańǵyrý» memlekettik baǵdarlamasy qabyldandy. Bul baǵdarlama elimiz úshin bir silkinis boldy. Sebebi ár adam rýhani jańǵyrýdy ózinen bastaý kerek. Balany shyr etip dúniege kelgen kúnnen bastap durys tárbie berip, ana tilin úiretip, ulttyq qundylyqtarymyzdy sanasyna sińdirýimiz kerek», - dedi Keńes tóraǵasy.
«Eldiktiń jeti tuǵyry» atty qaǵidattar jiyntyǵynda «Jer – ata-baba murasy, halyq qazynasy» degen Elbasy ony bolashaq urpaqqa miras etý – ortaq boryshymyz ekenin basa aitqan bolatyn. Osy oraida jazýshy, QR memlekettik syilyǵynyń laýreaty Álibek Asqar táýelsizdik tuǵyryna qonǵan 30 jylda kóptegen oń reformalardy júzege asyrǵan elimizdiń basty jetistikteriniń biri retinde shekarany tolyqtai zańdastyryp, bekitýimiz ekenin aitty.
«Esin jiyp, etegin qymtaǵan eldiń eń birinshi qolǵa alatyn basty máselesi – shekara shebin bekemdeý bolatyny anyq. Bul turǵyda Elbasymyz Nursultan Nazarbaev Táýelsizdigimizdiń alǵashqy jyldarynan-aq qimyldap, qaisarlyqpen qairat kórsetip, memlekettik shekarany shegendep, halyqaralyq kelisim-sharttardy bekitip aldy. Sondyqtan, Qazaqstannyń shekara máselesin sheshýdegi eń basty nátijesi – bolashaq urpaqqa beibit jáne turaqty shekarany qaldyrý. Kórshi eldermen qalyptasqan jaqsy qarym-qatynasty odan ári damytý jáne yntymaqtastyqty ulǵaitý», - dedi Álibek Asqar.
«Eldiktiń jeti tuǵyryn» tiianaqtaý men tulǵalandyrý – jańa býynǵa amanat. Bul – L.N. Gýmilev atyndaǵy Eýraziia ulttyq ýniversitetiniń prorektory, filologiia ǵylymdarynyń doktory, professor, akademik Dihan Qamzabekulynyń paiymy. Ol jańa býyn dep 30 jylda táýelsiz elde dúniege kelgen 9,5 millionnan astam adamdy aityp otyr.
«Bul rásimniń Jarǵy tártibine sai ózindik qatań reglamenti bolsa da, partiia damýynyń jańa belesi retinde jariialanǵany qoǵamdy eleń etkizdi dep sanaimyz. Osy oraida Nursultan Ábishuly «Máńgilik el» muratyn turlaýly etýdiń jeti tuǵyryn esimizge saldy. Olar: táýelsizdik, birlik pen kelisim, qasietti jer, otbasy men salt-dástúr, ult mádenieti, bilim men eńbek, pragmatizm. Elbasy muny «Eldiktiń jeti tuǵyry» dep atady. Álbette, bul tuǵyrdy tiianaqtaý men tulǵalandyrý – jańa býynǵa amanat. Túptep kelgende, bul – toǵyz millionnyń elshildigi men kásibiligin anyqtaityn kórsetkish bolyp bekitini sózsiz. Osy jolda bilim jáne ǵylym salasynyń aldynda zor memlekettik jáne qoǵamdyq mindetter tur. Muny kezeń-kezeńmen, júiesimen oryndaýda namysty, jaýapty azamattar aianyp qalmaidy dep oilaimyz», - dep túiindedi ǵalym.
Jiynda sóz alǵan QR Parlamenti Senatynyń depýtaty Dinar Nóketaeva «Eldiktiń jeti tuǵyry» qaǵidattar jiyntyǵyn qoǵamdaǵy aýyzbirshilikti nyǵaityp, turaqty damý úshin aýadai qajet qundylyq dep atady. Ol búginde elimizdiń bilim men eńbek salasynda qol jetkizgen tabystaryna toqtaldy.
«Táýelsizdik jyldarynda 1,5 myńnan astam jańa mektep salyndy. Álem standarttaryna sai keletin Nazarbaev Ýniversiteti men 21 Nazarbaev Ziiatkerlik mektepteri quryldy. Táýelsizdik jyldarynda bilim men ǵylymdy odan ári damytýdyń berik irgetasy qalandy. «Bolashaq» halyqaralyq stipendiiasy Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń bastamasymen qurylyp, 1993 jyldan beri jumys istep keledi. Sodan beri osy biregei stipendiia boiynsha kóptegen qazaqstandyq álemniń úzdik oqý oryndarynda bilimin jetildirýge múmkindik aldy. Elbasy «tabystyń kilti úzdiksiz bilim alý men tynymsyz eńbek etý» ekenin únemi aityp keledi. Jalpy alǵanda Elbasy sanamalap ótken bul qundylyqtar árbir jastyń jetistikke jetý, qoǵamǵa paidaly adam bolyp, ónim berý jolyndaǵy basty qaǵidalaryna ainalýy tiis», - dedi senator.
Óz kezeginde QR Parlamenti Májilisiniń depýtaty Lázzat Ramazanova qaǵidattar jiyntyǵynda aitylǵan «Otbasy men salt-dástúr – qoǵamnyń altyn dińgegi» bólimine qatysty óz oiyn ortaǵa saldy. Qazaqstannyń erteńgi kelbeti qandai bolatyny búginde árbirimizdiń otbasymyzda tárbielenip jatqan ul-qyzdarymyzǵa bailanysty degen ol, elimizdiń árbir aýdanynda Otbasyn qoldaý ortalyǵyn ashý kerek dep esepteidi.
Elbasynyń «Konstitýtsiiany qasterleý, memlekettik tildi bilý, ulttyq qundylyqtardy qadirleý – ár azamattyń paryzy» degen sózimen Nur-Sultan qalasyndaǵy Túrik etnomádeni ortalyǵynyń tóraǵasy, «Miras» respýblikalyq qoǵamdyq keńesiniń múshesi Ásker Piriev te tolyqtai kelisedi.
«Esterińizde bolsa, 90 jyldardyń basynda álemniń kóptegen etnosaralyq, dinaralyq qaqtyǵystar boldy. Sol kezde Batystyń jáne Eýropanyń kóptegen saiasattanýshylary, jazýshylary, «filosoftary» shyny kerek, Qazaqstannyń keleshegi jarqyn degen joq. Al 1995 jyly Elbasymyzdyń bastamasymen Qazaqstan halqy Assambleiasy quryldy. Onyń maqsaty – jalpy qazaqstandyq etnosaralyq kelisim modelin kórsetý. Rasynda osy model jańaǵy aitylǵan túrli gipotezalarǵa ǵajap jaýap boldy dep esepteimin. Elbasymyz «Qazaqpen qazaq qazaqsha sóilessin» dep aityp edi. Meniń aitarym, qazaq pen qazaq qana emes, qazaqstannyń árbir azamaty bir-birimen qazaqsha sóilesýi kerek jáne árbir azamatymyz bul meniń elim, meniń tilim deitin zaman keldi», - dedi Á.Piriev.
«Aiqyn» gazetiniń bas redaktory, «Nur Otan» partiiasy janyndaǵy «Miras» respýblikalyq qoǵamdyq keńesi tóraǵasynyń orynbasary Nurmuhamed Baiǵaraev «Eldiktiń jeti tuǵyry» aiaq asty jariialanǵan kontseptsiia men ideialardyń jiyntyǵy emes degendi alǵa tartty.
«Bul – Elbasy osyǵan deiin jariialaǵan «Jalpyǵa ortaq eńbek qoǵamy», «Rýhani jańǵyrý» maqalalary men «Máńgilik El» ulttyq ideiasynyń zańdy logikalyq jalǵasy. Mundaǵy sońǵy altaýy eń alǵashqy qaǵida Táýelsizdikti nyǵaitýǵa baǵyttalǵan dep oilaimyn. Óitkeni Táýelsizdik joq jerde, joǵarǵyda aitylǵandardyń eshbiri bolmaidy. Al qandai da bir halyq, óziniń bolashaǵy úshin saiasi sheshim qabyldaýda strategiialyq baǵyt-baǵdaryn belgileýde erkin bolmasa, onda tolyqqandy memleket jaily sóz qozǵaý múmkin emes», - dedi ol.
Sondai-aq, osy jiynda sóz alǵan dástúrli jyrshy-termeshi, Qazaqstan Respýblikasynyń eńbek sińirgen qairatkeri Aigúl Elshibaeva Elbasynyń saiasatyndaǵy qazaq rýhaniiatyn jańǵyrtý úshin jasalyp jatqan barlyq iske ultyn súietin árbir azamat óz úlesin qosýy kerek dep esepteidi.
Elbasy jariia etken qaǵidattarǵa ún qosqan kásipker Talǵat Dúisekeev pragmatizm printsipteri boiynsha elimizdegi árbir adam óziniń múmkindikteri men shama-sharqyn muqiiat eskerýi tiis degendi alǵa tartty. Al trevel-bloger, azamattyq jýrnalist «Miras» respýblikalyq qoǵamdyq keńesiniń múshesi Iakov Fedorov elimizdegi etnosaralyq birlik pen kelisimniń mańyzdylyǵyna toqtala kele, qazaq mádenieti, qazaq tili biriktirý quraly bolý tiis dep qadap aitty.
Sonymen qatar, osy jiynda Almaty qalasy «Miras» aimaqtyq qoǵamdyq keńesiniń tóraiymy Qaragóz Súleimenova, Soltústik Qazaqstan oblysy «Miras» aimaqtyq keńesiniń tóraǵasy Birjan Jalǵasbaev, Shyǵys Qazaqstan oblysy «Miras» aimaqtyq keńesiniń tóraiymy Aigúl Baijanova sóz alyp, «Eldiktiń jeti tuǵyry» qaǵidattar jiyntyǵyna qatysty óz oilaryn ortaǵa saldy.
