Al eń tómengi jalaqynyń (budan ári – ETJ) ulǵaiýy ekonomikanyń barlyq salalarynda jumys isteitin 1,6 mln adam kirisiniń ósýin qamtamasyz etedi.
Azamattardy qoldaý úshin memlekettik biýdjetten júzege asyrylatyn áleýmettik tólemderdiń mólsherin belgileý úshin Qazaqstanda ETK jáne AEK qoldanylady.
Eń tómengi kúnkóris deńgeii men ailyq eseptik kórsetkish mólsheri infliatsiianyń boljamdy deńgeiin eskerip, jyl saiyn belgilenedi. Osylaisha, Úkimet, halyqtyń ómir súrý deńgeiiniń tómendeýin boldyrmaý úshin turaqty sharalar qabyldaýda.
Máselen, 2020 jyly eldegi epidemiologiialyq jaǵdaiǵa bailanysty ETK men AEK mólsheri eki ret, jalpy alǵanda 10%-ǵa ulǵaityldy. Biyl olar 5% indeksatsiialanyp, ETK jáne AEK mólsheri tiisinshe 34 302 teńge jáne 2 917 teńgeni qurady.
2022 jylǵy 1 qańtardan bastap eń tómengi kúnkóris deńgeiiniń shamasyn jáne ailyq eseptik kórsetkishti 5%-ǵa indeksatsiialaý josparlanýda. Nátijesinde ETK mólsheri 36 018 teńgeni, al AEK – 3 063 teńgeni quraidy.
2022 jylǵa arnalǵan respýblikalyq biýdjette memlekettiń áleýmettik mindettemelerin oryndaýǵa 4 trln teńge, onyń ishinde zeinetaqy men barlyq áleýmettik járdemaqylardyń mólsherin indeksatsiialaýǵa 190,4 mlrd teńge kózdelýde. Bul 4,2 mln adamnyń tabysyn arttyrady, onyń ishinde:
- 2,3 mln-ǵa jýyq zeinetkerge yntymaqty zeinetaqy mólsherin 7%-ǵa (infliatsiia deńgeiinen 2%-ǵa oza otyryp) jáne bazalyq zeinetaqy tólemin 5%-ǵa, jalpy somasy 138,3 mlrd teńgege arttyrý júrgiziletin bolady;
- 1,9 mln alýshyǵa áleýmettik járdemaqy jalpy somasy 52,1 mlrd teńgege, 5%-ǵa arttyrylady.
Budan tys ETK deńgeiiniń ósýi ataýly áleýmettik kómek alatyn 900 myńnan astam adamnyń kiris deńgeiine de oń áser etedi.
Memleket basshysynyń tapsyrmasyn oryndaý úshin 2022 jylǵy 1 qańtardan bastap ETJ mólsheri aǵymdaǵy 42,5 myń teńgeden 60 myń teńgege deiin ulǵaitylatyn bolady. Osylaisha eń tómengi jalaqy mólsheriniń ósýi 41%-dy quraidy.
Eńbek kodeksine sáikes jumys berýshiler jumyskerlerge eńbekaqyny ETJ tómen emes deńgeide qamtamasyz etýge mindetti bolady. Bul shara barlyq saladaǵy ártúrli menshik nysanyndaǵy kásiporyndarda jumys isteitin 1,6 mln adamnyń aqshalai tabysynyń ósýine alyp keledi.
Birinshi kezekte ETJ kóterilýi «jalaqysy tómen» qyzmetkerlerge qatysty bolady. Ekinshiden, jalaqy deńgeiin belgileý kezinde ETJ kórsetkishin paidalanatyn jumys berýshiler, qyzmetkerlerdiń basqa daa sanattarynyń jalaqysyn qaita qaraityn bolady.
Budan basqa, Úkimet biýdjet salasy qyzmetkerleriniń jalaqy deńgeiin arttyrý jóninde dáiekti sharalar qabyldaýda. Máselen, 2020 jyldan bastap pedagogtardyń jalaqysy kezeń-kezeńimen artyp, 2023 jylǵa qarai ol 2 esege artady. 2021 jyly meditsinalyq jáne áleýmettik qyzmetkerlerdiń jalaqysyn kezeń-kezeńimen arttyrý bastaldy, nátijesinde 4 jyl ishinde olardyń jalaqysy 2 esege artady.
2022 jyldan bastap mundai joǵarylaý áser etpegen sanattardyń jalaqysy ulǵaiady. Olar – muraǵatshylar, kitaphanashylar, murajaitanýshylar, ormanshylar, tehnikalyq qyzmetkerler jáne t.b., shamamen 588 myń adam. Qazirgi ýaqytta daiyndyq jumystary júrip jatyr.
Jalpy 1,2 millionǵa jýyq azamattyq qyzmetshiniń jalaqysy joǵarylaidy.
Sonymen qatar, aǵymdaǵy jyldyń úshinshi toqsanynyń qorytyndysynda halyqtyń ataýly tabysy ótken jyldyń uqsas kezeńimen salystyrǵanda 15,4%-ǵa, infliatsiiany eskergende – 6%-ǵa ósti. 2021 jyldyń úshinshi toqsanynda ortasha jalaqy 243,7 teńgege jetip, ótken jyldyń úshinshi toqsanynan 19% artyq deńgeidi kórsetti. Bul rette infliatsiiany eskere otyryp, naqty mánde jalaqynyń ósýi 9,8%-dy qurady.
