ال ەڭ تٶمەنگٸ جالاقىنىڭ (بۇدان ەرٸ – ەتج) ۇلعايۋى ەكونوميكانىڭ بارلىق سالالارىندا جۇمىس ٸستەيتٸن 1,6 ملن ادام كٸرٸسٸنٸڭ ٶسۋٸن قامتاماسىز ەتەدٸ.
ازاماتتاردى قولداۋ ٷشٸن مەملەكەتتٸك بيۋدجەتتەن جٷزەگە اسىرىلاتىن ەلەۋمەتتٸك تٶلەمدەردٸڭ مٶلشەرٸن بەلگٸلەۋ ٷشٸن قازاقستاندا ەتك جەنە اەك قولدانىلادى.
ەڭ تٶمەنگٸ كٷنكٶرٸس دەڭگەيٸ مەن ايلىق ەسەپتٸك كٶرسەتكٸش مٶلشەرٸ ينفلياتسييانىڭ بولجامدى دەڭگەيٸن ەسكەرٸپ, جىل سايىن بەلگٸلەنەدٸ. وسىلايشا, ٷكٸمەت, حالىقتىڭ ٶمٸر سٷرۋ دەڭگەيٸنٸڭ تٶمەندەۋٸن بولدىرماۋ ٷشٸن تۇراقتى شارالار قابىلداۋدا.
مەسەلەن, 2020 جىلى ەلدەگٸ ەپيدەميولوگييالىق جاعدايعا بايلانىستى ەتك مەن اەك مٶلشەرٸ ەكٸ رەت, جالپى العاندا 10%-عا ۇلعايتىلدى. بيىل ولار 5% يندەكساتسييالانىپ, ەتك جەنە اەك مٶلشەرٸ تيٸسٸنشە 34 302 تەڭگە جەنە 2 917 تەڭگەنٸ قۇرادى.
2022 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ ەڭ تٶمەنگٸ كٷنكٶرٸس دەڭگەيٸنٸڭ شاماسىن جەنە ايلىق ەسەپتٸك كٶرسەتكٸشتٸ 5%-عا يندەكساتسييالاۋ جوسپارلانۋدا. نەتيجەسٸندە ەتك مٶلشەرٸ 36 018 تەڭگەنٸ, ال اەك – 3 063 تەڭگەنٸ قۇرايدى.
2022 جىلعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتە مەملەكەتتٸڭ ەلەۋمەتتٸك مٸندەتتەمەلەرٸن ورىنداۋعا 4 ترلن تەڭگە, ونىڭ ٸشٸندە زەينەتاقى مەن بارلىق ەلەۋمەتتٸك جەردەماقىلاردىڭ مٶلشەرٸن يندەكساتسييالاۋعا 190,4 ملرد تەڭگە كٶزدەلۋدە. بۇل 4,2 ملن ادامنىڭ تابىسىن ارتتىرادى, ونىڭ ٸشٸندە:
- 2,3 ملن-عا جۋىق زەينەتكەرگە ىنتىماقتى زەينەتاقى مٶلشەرٸن 7%-عا (ينفلياتسييا دەڭگەيٸنەن 2%-عا وزا وتىرىپ) جەنە بازالىق زەينەتاقى تٶلەمٸن 5%-عا, جالپى سوماسى 138,3 ملرد تەڭگەگە ارتتىرۋ جٷرگٸزٸلەتٸن بولادى;
- 1,9 ملن الۋشىعا ەلەۋمەتتٸك جەردەماقى جالپى سوماسى 52,1 ملرد تەڭگەگە, 5%-عا ارتتىرىلادى.
بۇدان تىس ەتك دەڭگەيٸنٸڭ ٶسۋٸ اتاۋلى ەلەۋمەتتٸك كٶمەك الاتىن 900 مىڭنان استام ادامنىڭ كٸرٸس دەڭگەيٸنە دە وڭ ەسەر ەتەدٸ.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىن ورىنداۋ ٷشٸن 2022 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ ەتج مٶلشەرٸ اعىمداعى 42,5 مىڭ تەڭگەدەن 60 مىڭ تەڭگەگە دەيٸن ۇلعايتىلاتىن بولادى. وسىلايشا ەڭ تٶمەنگٸ جالاقى مٶلشەرٸنٸڭ ٶسۋٸ 41%-دى قۇرايدى.
ەڭبەك كودەكسٸنە سەيكەس جۇمىس بەرۋشٸلەر جۇمىسكەرلەرگە ەڭبەكاقىنى ەتج تٶمەن ەمەس دەڭگەيدە قامتاماسىز ەتۋگە مٸندەتتٸ بولادى. بۇل شارا بارلىق سالاداعى ەرتٷرلٸ مەنشٸك نىسانىنداعى كەسٸپورىنداردا جۇمىس ٸستەيتٸن 1,6 ملن ادامنىڭ اقشالاي تابىسىنىڭ ٶسۋٸنە الىپ كەلەدٸ.
بٸرٸنشٸ كەزەكتە ەتج كٶتەرٸلۋٸ «جالاقىسى تٶمەن» قىزمەتكەرلەرگە قاتىستى بولادى. ەكٸنشٸدەن, جالاقى دەڭگەيٸن بەلگٸلەۋ كەزٸندە ەتج كٶرسەتكٸشٸن پايدالاناتىن جۇمىس بەرۋشٸلەر, قىزمەتكەرلەردٸڭ باسقا داا ساناتتارىنىڭ جالاقىسىن قايتا قارايتىن بولادى.
بۇدان باسقا, ٷكٸمەت بيۋدجەت سالاسى قىزمەتكەرلەرٸنٸڭ جالاقى دەڭگەيٸن ارتتىرۋ جٶنٸندە دەيەكتٸ شارالار قابىلداۋدا. مەسەلەن, 2020 جىلدان باستاپ پەداگوگتاردىڭ جالاقىسى كەزەڭ-كەزەڭٸمەن ارتىپ, 2023 جىلعا قاراي ول 2 ەسەگە ارتادى. 2021 جىلى مەديتسينالىق جەنە ەلەۋمەتتٸك قىزمەتكەرلەردٸڭ جالاقىسىن كەزەڭ-كەزەڭٸمەن ارتتىرۋ باستالدى, نەتيجەسٸندە 4 جىل ٸشٸندە ولاردىڭ جالاقىسى 2 ەسەگە ارتادى.
2022 جىلدان باستاپ مۇنداي جوعارىلاۋ ەسەر ەتپەگەن ساناتتاردىڭ جالاقىسى ۇلعايادى. ولار – مۇراعاتشىلار, كٸتاپحاناشىلار, مۇراجايتانۋشىلار, ورمانشىلار, تەحنيكالىق قىزمەتكەرلەر جەنە ت.ب., شامامەن 588 مىڭ ادام. قازٸرگٸ ۋاقىتتا دايىندىق جۇمىستارى جٷرٸپ جاتىر.
جالپى 1,2 ميلليونعا جۋىق ازاماتتىق قىزمەتشٸنٸڭ جالاقىسى جوعارىلايدى.
سونىمەن قاتار, اعىمداعى جىلدىڭ ٷشٸنشٸ توقسانىنىڭ قورىتىندىسىندا حالىقتىڭ اتاۋلى تابىسى ٶتكەن جىلدىڭ ۇقساس كەزەڭٸمەن سالىستىرعاندا 15,4%-عا, ينفلياتسييانى ەسكەرگەندە – 6%-عا ٶستٸ. 2021 جىلدىڭ ٷشٸنشٸ توقسانىندا ورتاشا جالاقى 243,7 تەڭگەگە جەتٸپ, ٶتكەن جىلدىڭ ٷشٸنشٸ توقسانىنان 19% ارتىق دەڭگەيدٸ كٶرسەتتٸ. بۇل رەتتە ينفلياتسييانى ەسكەرە وتىرىپ, ناقتى مەندە جالاقىنىڭ ٶسۋٸ 9,8%-دى قۇرادى.
