Ministrlikte atap ótilgendei, adam saýdasy kóbinese jynystyq qanaý, májbúrli eńbek, kúshtep qaiyr suratý, adam aǵzalaryn alý jáne jańa týǵan nárestelerdi asyrap alý úshin satý oqiǵalarymen bailanysty.
Statistikalyq málimetterge súiensek, bul baǵytta jyl saiyn 100-den astam qylmys tirkelip, 5-ke deiin qylmystyq toptyń uiymdasqan áreketiniń joly kesiledi. Qazaqstan Respýblikasynda el azamattaryn odan ári paidalaný úshin Bahrein Koroldigine, Ońtústik Koreiaǵa jáne basqa elderge eksporttaý arnalary joiylyp jatyr. Máselen, biyl 6 adamnan turatyn uiymdasqan qylmystyq toptyń isi áshkerelendi, olarda jyl boiy jezókshelikpen ainalysatyn arnaiy ortalyqtar bolǵan.
IIM Uiymdasqan qylmysqa qarsy kúres departamentiniń bastyǵy Qanat Nurmaǵambetovtiń aitýynsha, mundai qylmystar kóbinese uiymdasqan sipatta oryn alady. Qylmystardyń turaqty ashylýyna qaramastan, adam saýdasy áleýmettik-ekonomikalyq protsesterge, qylmystyq biznestiń tabystylyǵyna jáne qubylystyń joǵary kórsetkishterine bailanysty ózekti másele bolyp qalýda.
«Adam quqyqtaryn buzýdyń osyndai óreskel jáne dóreki faktilerimen kúresý úshin memleket pen qoǵamnyń kúsh-jigerin biriktiretin keshendi kózqaras qajet. Sondyqtan jurtshylyqtyń qatysýymen adam saýdasyna qarsy kúres týraly zań jobasy ázirlendi. Bul qujat bizdiń jumysymyzdy jeńildetip, naqty sharalar qabyldaýǵa septigin tigizedi. Dese de, qoǵamnyń bul asa aýyr qylmys túrine kózqarasyn ózgertýge tiispiz. Sonda ǵana biz nátijeli sandarǵa kýá bolamyz», - dedi ol.
Al Ishki ister ministri Marat Ahmetjanov túsindirgendei, «Adam saýdasyna qarsy kúres týraly» zań jobasy zańnamanyń bir-birine uqsamaityn normalaryn biriktirýge baǵyttalǵan. Qazir bul saladaǵy qatynastar 10-ǵa jýyq zańmen retteledi. Jaýapty shendi atap ótkendei, salalyq zań jobasy máseleniń saldarymen emes, sebepterimen kúresýge jol ashady. Sondai-aq memlekettik organdardy, ÚEU jáne qoǵamdy biriktirý maqsatynda ázirlengen.
Bizdiń bilýimizshe, bul zań jobasy Qazaqstan Respýblikasynyń Ishki ister ministrligi men Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý ministrligin ýákiletti organdar retinde aiqyndaidy jáne basqa da memlekettik organdardyń, úkimettik emes uiymdar men úkimettik emes kommertsiialyq uiymdardyń fýnktsiialaryn biriktiredi. Sonymen qatar jobada adam saýdasynyń barlyq nysandarynyń aldyn alý, qylmystyq jaýapkershilikke tartý, qurbandarǵa kómek kórsetý normalary qamtylyp, adam saýdasynyń qurbany uǵymy men adamdy qanaý uǵymyna mártebe berilgen.
Bul rette Qazaqstan Respýblikasy Parlamenti Májilisiniń Zańnama jáne sot-quqyqtyq reforma komitetiniń tóraiymy Snejanna Imasheva «Adam saýdasyna qarsy kúres týraly» zań jobasy, sondai-aq osyǵan bailanysty ózgerister men túzetýler 3 mamyrda ótken Májilistiń jalpy otyrysynda qabyldanǵanyn eske saldy.
«Biz qarsylyq kórsetý sýbektileri kóbirek quraldarǵa ie bolady, sonymen qatar júieli negizde quqyqtyq kómek pen áleýmettik qyzmetterdi alý múmkindigi artady dep kútemiz. Sábilerdi satýǵa isterine de núkte qoiylady degen úmitimiz bar. Bul bólikte jobany depýtattyq korpýs jan-jaqty tolyqtyrdy», - dep atap ótken depýtat órkenietti elderde osyndai qatań sharalar qabyldaýǵa yqpal etetin qujattardyń bolýy tiistigin atap ótti.
«Tájiribe kórsetkendei, adamdar qaitadan adam saýdasynyń qurbanyna ainalýy múmkin. Bul olardyń osaldyǵynan ǵana emes, jumysqa ornalasýdaǵy siiaqty áleýmettik qiyndyqtarmen de bailanysty. Sybailastar bul máselede memlekettik saiasattyń qatal ekenin túsinýi úshin biz keshendi jáne aldyn alý sharalaryn qabyldaýymyz kerek», - dedi ol.
Sonymen qatar, ÚEU ókilderi adam saýdasynyń qurbandaryna kómek kórsetýde mezgil-mezgil qiyndyqtarǵa tap bolatynyn aitady.
«Biz kómektesetinderdiń barlyǵy óz quqyqtaryn qorǵaý úshin quqyq qorǵaý organdaryna óz erkimen júgine bermeidi. Onyń da túrli sebepteri bar. Buǵan negizinen, azamattarymyzdyń quzyrly organdarǵa senimsizdigi, zańdyq turǵydan saýatsyzdyǵy sebep», - deidi «Sana sezim» áielder bastamalarynyń quqyqtyq ortalyǵy» qoǵamdyq birlestiginiń direktory Shahnoza Hasanova.
Sondyqtan zardap shekkender quqyqtyq ádildik izdegennen góri, tezirek úilerine qaitqysy keledi. Óitkeni, qyzdardyń basym kópshiligi týystary arasynda ózderine qatysty jaǵymsyz aqparatty taratýdan qorqady. Psihologiialyq saldarǵa talqylaityn bolsaq, adam saýdasynyń qurbandary jumys berýshini qorǵaýǵa jol ashyp beredi. Qorqynysh pen senimsizdik sezimin arttyrady.
«Keibir jaǵdailarda olar jalǵan aqparat usynýdan da taiynbaidy. Sebebi, olar jumys berýshige ǵashyq bolýy múmkin nemese nashaqorlyq pen alkogolge táýeldi bolýy múmkin», - dep túsindirdirdi ortalyq ókili.
«Sonymen qatar, adamdy satyp alý-satý faktisin dáleldeý qiyn bolǵandyqtan, qylmystyq isti sotqa jetkizý odan da qiyn. Óitkeni, jábirlenýshiniń ózi aýyr qylmystyń ashylýyna múddeli emes», - dep atap kórsetti Shahnoza Hasanova.
Ortalyqtyń resmi statistikadan aiyrmashylyǵy bar esebine sensek, 2019 jyldan beri negizinen Shymkent pen Almaty qalalarynda adam saýdasynyń 700-ge jýyq qurbanyna kómek kórsetilgen.
«ÚEU kómek kórsetý kezinde jii kezdesetin qanaýdyń túrleri: 90 paiyz - eńbekti qanaý, 7 paiyz - jynystyq qanaý, al ótinishterdiń 87 paiyzy erlerden, 22 paiyzy áielderden túsken.
Zardap shekkenderdiń 87 paiyzy shetel azamattary, sonyń ishinde Ózbekstan, Qyrǵyzstan, Resei, Tájikstan, Ázerbaijan, Ýkraina jáne Polsha azamattary. 13 paiyzy jaǵdaiynda adam saýdasynyń qurbandary Qazaqstan azamattary bolyp tabylady», - dedi ol.
Ádette jábirlenýshilerdiń azamattyqtary, qujattary joq bolyp shyǵady nemese keńestik úlgidegi qyzyl tólqujattary bar nemese múlde qujattary joq. Bul da azamattarymyzdyń quqyqtyq saýatyn jetildirý ýaqyt kúttirmeitin sharýa ekenin ańǵartady.
https://dalanews.kz/news/89305-qazaqtyng-tort-zhigiti-alem-chempiony
https://dalanews.kz/aimak/88828-manggystau-atom-yenergiia-kombinatynda
