مينيسترلٸكتە اتاپ ٶتٸلگەندەي, ادام ساۋداسى كٶبٸنەسە جىنىستىق قاناۋ, مەجبٷرلٸ ەڭبەك, كٷشتەپ قايىر سۇراتۋ, ادام اعزالارىن الۋ جەنە جاڭا تۋعان نەرەستەلەردٸ اسىراپ الۋ ٷشٸن ساتۋ وقيعالارىمەن بايلانىستى.
ستاتيستيكالىق مەلٸمەتتەرگە سٷيەنسەك, بۇل باعىتتا جىل سايىن 100-دەن استام قىلمىس تٸركەلٸپ, 5-كە دەيٸن قىلمىستىق توپتىڭ ۇيىمداسقان ەرەكەتٸنٸڭ جولى كەسٸلەدٸ. قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا ەل ازاماتتارىن ودان ەرٸ پايدالانۋ ٷشٸن باحرەين كورولدٸگٸنە, وڭتٷستٸك كورەياعا جەنە باسقا ەلدەرگە ەكسپورتتاۋ ارنالارى جويىلىپ جاتىر. مەسەلەن, بيىل 6 ادامنان تۇراتىن ۇيىمداسقان قىلمىستىق توپتىڭ ٸسٸ ەشكەرەلەندٸ, ولاردا جىل بويى جەزٶكشەلٸكپەن اينالىساتىن ارنايى ورتالىقتار بولعان.
ٸٸم ۇيىمداسقان قىلمىسقا قارسى كٷرەس دەپارتامەنتٸنٸڭ باستىعى قانات نۇرماعامبەتوۆتٸڭ ايتۋىنشا, مۇنداي قىلمىستار كٶبٸنەسە ۇيىمداسقان سيپاتتا ورىن الادى. قىلمىستاردىڭ تۇراقتى اشىلۋىنا قاراماستان, ادام ساۋداسى ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق پروتسەستەرگە, قىلمىستىق بيزنەستٸڭ تابىستىلىعىنا جەنە قۇبىلىستىڭ جوعارى كٶرسەتكٸشتەرٸنە بايلانىستى ٶزەكتٸ مەسەلە بولىپ قالۋدا.
«ادام قۇقىقتارىن بۇزۋدىڭ وسىنداي ٶرەسكەل جەنە دٶرەكٸ فاكتٸلەرٸمەن كٷرەسۋ ٷشٸن مەملەكەت پەن قوعامنىڭ كٷش-جٸگەرٸن بٸرٸكتٸرەتٸن كەشەندٸ كٶزقاراس قاجەت. سوندىقتان جۇرتشىلىقتىڭ قاتىسۋىمەن ادام ساۋداسىنا قارسى كٷرەس تۋرالى زاڭ جوباسى ەزٸرلەندٸ. بۇل قۇجات بٸزدٸڭ جۇمىسىمىزدى جەڭٸلدەتٸپ, ناقتى شارالار قابىلداۋعا سەپتٸگٸن تيگٸزەدٸ. دەسە دە, قوعامنىڭ بۇل اسا اۋىر قىلمىس تٷرٸنە كٶزقاراسىن ٶزگەرتۋگە تيٸسپٸز. سوندا عانا بٸز نەتيجەلٸ ساندارعا كۋە بولامىز», - دەدٸ ول.
ال ٸشكٸ ٸستەر مينيسترٸ مارات احمەتجانوۆ تٷسٸندٸرگەندەي, «ادام ساۋداسىنا قارسى كٷرەس تۋرالى» زاڭ جوباسى زاڭنامانىڭ بٸر-بٸرٸنە ۇقسامايتىن نورمالارىن بٸرٸكتٸرۋگە باعىتتالعان. قازٸر بۇل سالاداعى قاتىناستار 10-عا جۋىق زاڭمەن رەتتەلەدٸ. جاۋاپتى شەندٸ اتاپ ٶتكەندەي, سالالىق زاڭ جوباسى مەسەلەنٸڭ سالدارىمەن ەمەس, سەبەپتەرٸمەن كٷرەسۋگە جول اشادى. سونداي-اق مەملەكەتتٸك ورگانداردى, ٷەۇ جەنە قوعامدى بٸرٸكتٸرۋ ماقساتىندا ەزٸرلەنگەن.
بٸزدٸڭ بٸلۋٸمٸزشە, بۇل زاڭ جوباسى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ٸشكٸ ٸستەر مينيسترلٸگٸ مەن ەڭبەك جەنە حالىقتى ەلەۋمەتتٸك قورعاۋ مينيسترلٸگٸن ۋەكٸلەتتٸ ورگاندار رەتٸندە ايقىندايدى جەنە باسقا دا مەملەكەتتٸك ورگانداردىڭ, ٷكٸمەتتٸك ەمەس ۇيىمدار مەن ٷكٸمەتتٸك ەمەس كوممەرتسييالىق ۇيىمداردىڭ فۋنكتسييالارىن بٸرٸكتٸرەدٸ. سونىمەن قاتار جوبادا ادام ساۋداسىنىڭ بارلىق نىساندارىنىڭ الدىن الۋ, قىلمىستىق جاۋاپكەرشٸلٸككە تارتۋ, قۇرباندارعا كٶمەك كٶرسەتۋ نورمالارى قامتىلىپ, ادام ساۋداسىنىڭ قۇربانى ۇعىمى مەن ادامدى قاناۋ ۇعىمىنا مەرتەبە بەرٸلگەن.
بۇل رەتتە قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتٸ مەجٸلٸسٸنٸڭ زاڭناما جەنە سوت-قۇقىقتىق رەفورما كوميتەتٸنٸڭ تٶرايىمى سنەجاننا يماشەۆا «ادام ساۋداسىنا قارسى كٷرەس تۋرالى» زاڭ جوباسى, سونداي-اق وسىعان بايلانىستى ٶزگەرٸستەر مەن تٷزەتۋلەر 3 مامىردا ٶتكەن مەجٸلٸستٸڭ جالپى وتىرىسىندا قابىلدانعانىن ەسكە سالدى.
«بٸز قارسىلىق كٶرسەتۋ سۋبەكتٸلەرٸ كٶبٸرەك قۇرالدارعا يە بولادى, سونىمەن قاتار جٷيەلٸ نەگٸزدە قۇقىقتىق كٶمەك پەن ەلەۋمەتتٸك قىزمەتتەردٸ الۋ مٷمكٸندٸگٸ ارتادى دەپ كٷتەمٸز. سەبيلەردٸ ساتۋعا ٸستەرٸنە دە نٷكتە قويىلادى دەگەن ٷمٸتٸمٸز بار. بۇل بٶلٸكتە جوبانى دەپۋتاتتىق كورپۋس جان-جاقتى تولىقتىردى», - دەپ اتاپ ٶتكەن دەپۋتات ٶركەنيەتتٸ ەلدەردە وسىنداي قاتاڭ شارالار قابىلداۋعا ىقپال ەتەتٸن قۇجاتتاردىڭ بولۋى تيٸستٸگٸن اتاپ ٶتتٸ.
«تەجٸريبە كٶرسەتكەندەي, ادامدار قايتادان ادام ساۋداسىنىڭ قۇربانىنا اينالۋى مٷمكٸن. بۇل ولاردىڭ وسالدىعىنان عانا ەمەس, جۇمىسقا ورنالاسۋداعى سيياقتى ەلەۋمەتتٸك قيىندىقتارمەن دە بايلانىستى. سىبايلاستار بۇل مەسەلەدە مەملەكەتتٸك ساياساتتىڭ قاتال ەكەنٸن تٷسٸنۋٸ ٷشٸن بٸز كەشەندٸ جەنە الدىن الۋ شارالارىن قابىلداۋىمىز كەرەك», - دەدٸ ول.
سونىمەن قاتار, ٷەۇ ٶكٸلدەرٸ ادام ساۋداسىنىڭ قۇرباندارىنا كٶمەك كٶرسەتۋدە مەزگٸل-مەزگٸل قيىندىقتارعا تاپ بولاتىنىن ايتادى.
«بٸز كٶمەكتەسەتٸندەردٸڭ بارلىعى ٶز قۇقىقتارىن قورعاۋ ٷشٸن قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا ٶز ەركٸمەن جٷگٸنە بەرمەيدٸ. ونىڭ دا تٷرلٸ سەبەپتەرٸ بار. بۇعان نەگٸزٸنەن, ازاماتتارىمىزدىڭ قۇزىرلى ورگاندارعا سەنٸمسٸزدٸگٸ, زاڭدىق تۇرعىدان ساۋاتسىزدىعى سەبەپ», - دەيدٸ «سانا سەزٸم» ەيەلدەر باستامالارىنىڭ قۇقىقتىق ورتالىعى» قوعامدىق بٸرلەستٸگٸنٸڭ ديرەكتورى شاحنوزا حاسانوۆا.
سوندىقتان زارداپ شەككەندەر قۇقىقتىق ەدٸلدٸك ٸزدەگەننەن گٶرٸ, تەزٸرەك ٷيلەرٸنە قايتقىسى كەلەدٸ. ٶيتكەنٸ, قىزداردىڭ باسىم كٶپشٸلٸگٸ تۋىستارى اراسىندا ٶزدەرٸنە قاتىستى جاعىمسىز اقپاراتتى تاراتۋدان قورقادى. پسيحولوگييالىق سالدارعا تالقىلايتىن بولساق, ادام ساۋداسىنىڭ قۇرباندارى جۇمىس بەرۋشٸنٸ قورعاۋعا جول اشىپ بەرەدٸ. قورقىنىش پەن سەنٸمسٸزدٸك سەزٸمٸن ارتتىرادى.
«كەيبٸر جاعدايلاردا ولار جالعان اقپارات ۇسىنۋدان دا تايىنبايدى. سەبەبٸ, ولار جۇمىس بەرۋشٸگە عاشىق بولۋى مٷمكٸن نەمەسە ناشاقورلىق پەن الكوگولگە تەۋەلدٸ بولۋى مٷمكٸن», - دەپ تٷسٸندٸردٸردٸ ورتالىق ٶكٸلٸ.
«سونىمەن قاتار, ادامدى ساتىپ الۋ-ساتۋ فاكتٸسٸن دەلەلدەۋ قيىن بولعاندىقتان, قىلمىستىق ٸستٸ سوتقا جەتكٸزۋ ودان دا قيىن. ٶيتكەنٸ, جەبٸرلەنۋشٸنٸڭ ٶزٸ اۋىر قىلمىستىڭ اشىلۋىنا مٷددەلٸ ەمەس», - دەپ اتاپ كٶرسەتتٸ شاحنوزا حاسانوۆا.
ورتالىقتىڭ رەسمي ستاتيستيكادان ايىرماشىلىعى بار ەسەبٸنە سەنسەك, 2019 جىلدان بەرٸ نەگٸزٸنەن شىمكەنت پەن الماتى قالالارىندا ادام ساۋداسىنىڭ 700-گە جۋىق قۇربانىنا كٶمەك كٶرسەتٸلگەن.
«ٷەۇ كٶمەك كٶرسەتۋ كەزٸندە جيٸ كەزدەسەتٸن قاناۋدىڭ تٷرلەرٸ: 90 پايىز - ەڭبەكتٸ قاناۋ, 7 پايىز - جىنىستىق قاناۋ, ال ٶتٸنٸشتەردٸڭ 87 پايىزى ەرلەردەن, 22 پايىزى ەيەلدەردەن تٷسكەن.
زارداپ شەككەندەردٸڭ 87 پايىزى شەتەل ازاماتتارى, سونىڭ ٸشٸندە ٶزبەكستان, قىرعىزستان, رەسەي, تەجٸكستان, ەزەربايجان, ۋكراينا جەنە پولشا ازاماتتارى. 13 پايىزى جاعدايىندا ادام ساۋداسىنىڭ قۇرباندارى قازاقستان ازاماتتارى بولىپ تابىلادى», - دەدٸ ول.
ەدەتتە جەبٸرلەنۋشٸلەردٸڭ ازاماتتىقتارى, قۇجاتتارى جوق بولىپ شىعادى نەمەسە كەڭەستٸك ٷلگٸدەگٸ قىزىل تٶلقۇجاتتارى بار نەمەسە مٷلدە قۇجاتتارى جوق. بۇل دا ازاماتتارىمىزدىڭ قۇقىقتىق ساۋاتىن جەتٸلدٸرۋ ۋاقىت كٷتتٸرمەيتٸن شارۋا ەكەنٸن اڭعارتادى.
https://dalanews.kz/news/89305-qazaqtyng-tort-zhigiti-alem-chempiony
https://dalanews.kz/aimak/88828-manggystau-atom-yenergiia-kombinatynda
