Halyqaralyq qarjy ortalyǵy «Astana» alańynda ótip jatqan XII Halyqaralyq «Antikontrafakt» forýmynda temeki jáne nikotin ónimderiniń kontrabandasy men kontrafaktisine arnalǵan baspasóz konferentsiiasy ótti.
«Antikontrafakt» forýmy – Eýraziialyq ekonomikalyq odaq (EAEO) aýmaǵyndaǵy kontrafaktige jáne jalǵan ónimderge qarsy is-qimyl boiynsha iri ári mańyzdy iskerlik shara. Forýmdy EAEO-ǵa tóraǵalyq etýshi memleket ótkizedi. Buǵan deiin forým Qazaqstan, Belarýs, Armeniia, Qyrǵyzstan, Resei astanalarynda jáne basqa elderde uiymdastyrylǵan. Qatysýshylar zańsyz saýdanyń aýqymyn, onyń ekonomika men halyq densaýlyǵyna tigizetin zardaptaryn jáne máseleniń sheshimin talqylaidy.
EAEO elderinde kontrabandalyq temeki satýdan túspegen salyq túsimderiniń jalpy somasy jyl saiyn ósip, sońǵy jyldary shamamen 1,9 milliard dollardy quraǵan. Qazaqstan – EAEO-nyń ekinshi iri qatysýshysy – 2023 jyly 32 milliard teńge joǵaltty.
Kontrafaktilik ónimder kólemi artýda
QazSpirits qaýymdastyǵynyń atqarýshy direktory Dmitrii Jýkovtyń aitýynsha, kontrafaktilik temeki jáne nikotin ónimderiniń kólemi jyl saiyn artyp keledi:
– Temeki kontrafaktisine qatysty jaǵdai máz emes. 2019 jyldan beri bul kórsetkish únemi ósip keledi. Qazirgi ýaqytta satylatyn temekiniń 10%-dan astamy zańsyz ainalymda. Bul sala men biýdjet úshin aitarlyqtai shyǵyn, – dedi ol.
Ulttyq kásipkerler palatasynyń ókili Erken Naýrzbekov zańsyz ónimderden keletin salyqtyq shyǵyndardyń aýqymyn aita kele, bul máseleni sheshý úshin bilik, biznes jáne qoǵamnyń kúsh-jigerin biriktirý qajettigin atap ótti:
– Memlekettik kirister komiteti janynan kontrabanda men kontrafaktige qarsy kúres jónindegi jedel shtab quryldy. Bul shtab naryq qatysýshylarynyń kúsh-jigerin biriktirip, kóleńkeli ainalym týraly málimetterdi jinaqtap, sheshý joldaryn usynady, – dedi ol.
Halyqaralyq sarapshylardyń pikiri
Forýmda sarapshylar zańsyz taýarlardyń jetkizý arnalarynyń belgili shemalaryn atap ótti. Bir mysal – zańsyz júktiń aldymen Birikken Arab Ámirlikterinen Iranǵa parommen jetkizilip, sodan keiin júk kólikterimen Iran, Aýǵanstan, Tájikstan arqyly tranzitpen tasymaldanýy. Qazaqstanǵa bul taýarlar Qyrǵyzstan arqyly ótedi.
Reseidegi jaǵdai da kúrdeli: 2024 jyldyń alǵashqy jartysynda zańsyz temeki ainalymynan biýdjet shyǵyny 50,4 milliard rýbldi qurady, bul ótken jylmen salystyrǵanda 8,7%-ǵa kóp.
Sheshý joldary
Forýmda zańsyz ainalymǵa qarsy kelesi sharalar usynyldy:
Ǵylymi negizdelgen aktsizdik saiasatty ázirleý;
Shekaralyq baqylaýdy kúsheitý, atap aitqanda, Qyrǵyzstannyń júk tekserý pýnktterin qatań baqylaý jáne Qazaqstannyń shekaralas aimaqtarynda aldyn alý jumystaryn júrgizý;
Ónimderdi tsifrlyq tańbalaý jáne zańdylyǵyn tekserýge arnalǵan mobildi qosymshalardy engizý.
Forým qatysýshylary zańnamany kúsheitýdi negizgi sheshim retinde atady. Bul sharalardy EAEO elderinde qoldaný zańsyz ainalymǵa jol bermeýge yqpal etedi.
