– Áleýmettik saiasattyń negizgi mindeti jáne onyń tiimdiliginiń basty ólshemi Qazaqstan halqynyń ál-aýqatyn udaiy arttyrý bolyp tabylady. Eldegi kedeilik deńgeiiniń serpindi tómendeý úrdisi 2000-2005 jyldary qoldanysta bolǵan respýblikalyq baǵdarlamalardy iske asyrýdyń nátijesi boldy.
Bul úderiste 2002 jyly kúshine engen «Memlekettik ataýly áleýmettik kómek týraly» Zańnyń qabyldanýy erekshe ról atqardy. Bul qujatta qandai da bir obektivti sebepterge (jasyna, ýaqytsha eńbekke jaramsyzdyǵyna, densaýlyq jaǵdaiyna, jumystyń bolmaýyna) bailanysty óz tynys-tirshiligi úshin jaǵdailardy qamtamasyz etýde qiyndyq kórip otyrǵan tabysy az azamattarǵa ataýly áleýmettik kómek (budan ári-AÁK) kórsetý kózdeledi.
Eldiń indýstriialyq damýdyń jańa kezeńine ótýi jaǵdaiynda qoldanystaǵy eń tómengi áleýmettik standarttardy qaita qaraý, AÁK kúsheitý, enjar kómekten ómirlik qiyn jaǵdaidy eńserý úshin otbasylardyń eńbek belsendiligi men kúsh-jigerin yntalandyratyn belsendi saiasatqa kóshý qajettiligi qalyptasty.
Osyǵan bailanysty «5 institýtsionaldyq reformany iske asyrý boiynsha 100 naqty qadam» Ult josparynyń 84-qadamyn iske asyrý sheńberinde 2018 jylǵy 1 qańtardan bastap az qamtylǵandarǵa arnalǵan tólemderdiń 3 túrin jańa formattaǵy ataýly áleýmettik kómektiń bir tólemine transformatsiialaý júrgizildi. Bul rette osy tólem 2 túrge jiktelgen: shartsyz jáne shartty aqshalai kómek.
Shartsyz aqshalai kómek quramynda eńbekke qabiletti músheleri joq otbasylarǵa (mysaly, múgedekterdiń nemese zeinetkerlerdiń otbasylary) nemese eńbekke qabiletti músheleri obektivti sebepter boiynsha jumyspen qamtýǵa járdemdesý sharalaryna qatysa almaityn otbasylarǵa (mysaly, mektep jasyna deiingi balalary bar jalǵyz basty ana) kórsetiledi. Sondyqtan mundai otbasylar úshin járdemaqy alý úshin jumyspen qamtýǵa járdemdesý sharalaryna mindetti túrde qatysý talap etilmeidi.
Shartty aqshalai kómek quramynda kem degende bir eńbekke qabiletti múshesi bar otbasylarǵa otbasynyń belsendiligin arttyrýdyń áleýmettik msharty jasalǵan jáne barlyq eńbekke qabiletti otbasy músheleriniń jumyspen qamtýǵa járdemdesý sharalaryna mindetti túrde qatysqan jaǵdaida usynylady, – dedi QR Eńbekmini Áleýmettik kómek saiasatyn damytý departamentiniń direktory Asqar Niiazov.
Sonymen qatar, Memleket basshysynyń 2019 jylǵy 2 qyrkúiektegi Qazaqstan halqyna Joldaýyn iske asyrý úshin 2020 jyldan bastap qoldanystaǵy AÁK berý júiesi túzetildi. Basty baǵdar eńbekke yntalandyrý, az qamtylǵan azamattardyń tabystaryn esepke alýǵa jáne memlekettik qoldaý mólsherine qatysty ashyqtyq pen ádildikti qamtamasyz etý boldy.
Engizilgen sharalardy iske asyrý keshende júzege asyrylady, memlekettik qoldaý mynalardy qamtidy:
- kóp balaly analardy qoldaý;
- jańǵyrtylǵan AÁK;
- kepildik berilgen áleýmettik toptama.
AÁK kórsetýdiń jańa tásilderi:
- 4 jáne odan da kóp kámeletke tolmaǵan balalary bar kóp balaly otbasylarǵa tabysyna qaramastan 46 760 teńgeden (4 bala) 186 688 teńgege (16 bala) deiin saralanǵan mólsherde tólenetin memlekettik járdemaqy engizildi. Bul rette AÁK sheńberinde balalarǵa belgilengen tólemder alynyp tastaldy.
2021 jylǵy 1 qazandaǵy jaǵdai boiynsha bul járdemaqyny orta eseppen 443,5 myń otbasy jalpy somasy 210,2 mlrd teńgege aldy.
- Ataýly áleýmettik kómek kórsetýdiń qoldanystaǵy júiesi jańǵyrtyldy:
- toqsan saiynǵy AÁK taǵaiyndaý qaitaryldy;
- AÁK eńbekke qabiletti alýshylarǵa qoiylatyn talaptar kúsheitildi, iaǵni olar jumyspen qamtýǵa járdemdesýdiń usynylǵan belsendi sharalarynan bas tartqan jaǵdaida, AÁK alý quqyǵyn otbasynyń barlyq músheleri joǵaltady;
- ýchaskelik komissiialar institýty kúsheitildi. Olardyń qyzmetiniń tiimdiligin arttyrý úshin otbasynyń materialdyq jaǵdaiyna tekserý júrgizý merzimi 3 kúnnen 7 kúnge deiin uzartyldy.
«Aǵymdaǵy jyldyń 1 qazanyna AÁK 189 myń otbasyna nemese 903,9 myń adamǵa taǵaiyndaldy, onyń ishinde shartsyz aqshalai kómek – 129,2 myń adam nemese barlyq AÁK alýshylardyń 14,3% - y (35,7 myń otbasy), shartty aqshalai kómek – 774,7 adam nemese 85,7% (153,3 myń otbasy).
Shartty aqshalai kómek alatyn eńbekke qabiletti AÁK alýshylar sanynan (252,5 myń adam) jumyspen qamtylǵandar men jumyspen qamtýǵa járdemdesýdiń belsendi sharalaryna tartylǵandar sany 176,6 myń adamdy nemese 69,9% – dy qurady», – dep habarlaidy Asqar Niiazov.
- Oqý orny boiynsha tegin tamaqtanýdy, qalalyq qoǵamdyq kólikte jeńildikpen jol júrýdi, mektep formasymen jáne kerek – jaraqtarmen qamtamasyz etýdi, mektep jasyna deiingi balalar úshin azyq – túlik jiyntyqtarymen jáne gigienalyq kerek-jaraqtarmen qamtamasyz etýdi kózdeitin 1 jastan 18 jasqa deiingi az qamtylǵan otbasylar qataryndaǵy balalar úshin kepildik berilgen áleýmettik toptama (budan ári – áleýmettik toptama) engizildi.
Aǵymdaǵy jylǵy 1 qazandaǵy jaǵdai boiynsha áleýmettik toptama alýshylardyń sany 450,3 myń balany qurady, onyń ishinde 1 – den 6 jasqa deiingi balalar – 230,5 myń, mektep jasyndaǵy balalar – 219,8 myń.
Jalpy, respýblika boiynsha 2021 jylǵy 1 qazandaǵy jaǵdai boiynsha 55,4 mlrd teńge tólendi, onyń ishinde AÁK – 47,2 mlrd teńge, áleýmettik toptama – 8,2 mlrd teńge.
«Eńbekke yntalandyrýǵa jáne tabysy az otbasylardyń ómirlik qiyn jaǵdaidy eńserýine baǵyttalǵan engizilgen sharalar AÁK alýshylar sanyn 2,3 esege – 2019 jylǵy 2 mln 177,2 myń adamnan 2020 jyly 936,2 myń adamǵa deiin tómendetýge múmkindik berdi.
Jalpy, jańa tásilder tabysy az azamattarǵa kómek kórsetýdiń ataýlylyǵyn, ashyqtyǵyn jáne ádildigin qamtamasyz etýge múmkindik berdi jáne olarǵa eńbekke jańa yntalandyrý beredi», – dep túiindedi Asqar Niiazov.
