– ەلەۋمەتتٸك ساياساتتىڭ نەگٸزگٸ مٸندەتٸ جەنە ونىڭ تيٸمدٸلٸگٸنٸڭ باستى ٶلشەمٸ قازاقستان حالقىنىڭ ەل-اۋقاتىن ۇدايى ارتتىرۋ بولىپ تابىلادى. ەلدەگٸ كەدەيلٸك دەڭگەيٸنٸڭ سەرپٸندٸ تٶمەندەۋ ٷردٸسٸ 2000-2005 جىلدارى قولدانىستا بولعان رەسپۋبليكالىق باعدارلامالاردى ٸسكە اسىرۋدىڭ نەتيجەسٸ بولدى.
بۇل ٷدەرٸستە 2002 جىلى كٷشٸنە ەنگەن «مەملەكەتتٸك اتاۋلى ەلەۋمەتتٸك كٶمەك تۋرالى» زاڭنىڭ قابىلدانۋى ەرەكشە رٶل اتقاردى. بۇل قۇجاتتا قانداي دا بٸر وبەكتيۆتٸ سەبەپتەرگە (جاسىنا, ۋاقىتشا ەڭبەككە جارامسىزدىعىنا, دەنساۋلىق جاعدايىنا, جۇمىستىڭ بولماۋىنا) بايلانىستى ٶز تىنىس-تٸرشٸلٸگٸ ٷشٸن جاعدايلاردى قامتاماسىز ەتۋدە قيىندىق كٶرٸپ وتىرعان تابىسى از ازاماتتارعا اتاۋلى ەلەۋمەتتٸك كٶمەك (بۇدان ەرٸ-اەك) كٶرسەتۋ كٶزدەلەدٸ.
ەلدٸڭ يندۋسترييالىق دامۋدىڭ جاڭا كەزەڭٸنە ٶتۋٸ جاعدايىندا قولدانىستاعى ەڭ تٶمەنگٸ ەلەۋمەتتٸك ستاندارتتاردى قايتا قاراۋ, اەك كٷشەيتۋ, ەنجار كٶمەكتەن ٶمٸرلٸك قيىن جاعدايدى ەڭسەرۋ ٷشٸن وتباسىلاردىڭ ەڭبەك بەلسەندٸلٸگٸ مەن كٷش-جٸگەرٸن ىنتالاندىراتىن بەلسەندٸ ساياساتقا كٶشۋ قاجەتتٸلٸگٸ قالىپتاستى.
وسىعان بايلانىستى «5 ينستيتۋتسيونالدىق رەفورمانى ٸسكە اسىرۋ بويىنشا 100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىنىڭ 84-قادامىن ٸسكە اسىرۋ شەڭبەرٸندە 2018 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ از قامتىلعاندارعا ارنالعان تٶلەمدەردٸڭ 3 تٷرٸن جاڭا فورماتتاعى اتاۋلى ەلەۋمەتتٸك كٶمەكتٸڭ بٸر تٶلەمٸنە ترانسفورماتسييالاۋ جٷرگٸزٸلدٸ. بۇل رەتتە وسى تٶلەم 2 تٷرگە جٸكتەلگەن: شارتسىز جەنە شارتتى اقشالاي كٶمەك.
شارتسىز اقشالاي كٶمەك قۇرامىندا ەڭبەككە قابٸلەتتٸ مٷشەلەرٸ جوق وتباسىلارعا (مىسالى, مٷگەدەكتەردٸڭ نەمەسە زەينەتكەرلەردٸڭ وتباسىلارى) نەمەسە ەڭبەككە قابٸلەتتٸ مٷشەلەرٸ وبەكتيۆتٸ سەبەپتەر بويىنشا جۇمىسپەن قامتۋعا جەردەمدەسۋ شارالارىنا قاتىسا المايتىن وتباسىلارعا (مىسالى, مەكتەپ جاسىنا دەيٸنگٸ بالالارى بار جالعىز باستى انا) كٶرسەتٸلەدٸ. سوندىقتان مۇنداي وتباسىلار ٷشٸن جەردەماقى الۋ ٷشٸن جۇمىسپەن قامتۋعا جەردەمدەسۋ شارالارىنا مٸندەتتٸ تٷردە قاتىسۋ تالاپ ەتٸلمەيدٸ.
شارتتى اقشالاي كٶمەك قۇرامىندا كەم دەگەندە بٸر ەڭبەككە قابٸلەتتٸ مٷشەسٸ بار وتباسىلارعا وتباسىنىڭ بەلسەندٸلٸگٸن ارتتىرۋدىڭ ەلەۋمەتتٸك مشارتى جاسالعان جەنە بارلىق ەڭبەككە قابٸلەتتٸ وتباسى مٷشەلەرٸنٸڭ جۇمىسپەن قامتۋعا جەردەمدەسۋ شارالارىنا مٸندەتتٸ تٷردە قاتىسقان جاعدايدا ۇسىنىلادى, – دەدٸ قر ەڭبەكمينٸ ەلەۋمەتتٸك كٶمەك ساياساتىن دامىتۋ دەپارتامەنتٸنٸڭ ديرەكتورى اسقار نييازوۆ.
سونىمەن قاتار, مەملەكەت باسشىسىنىڭ 2019 جىلعى 2 قىركٷيەكتەگٸ قازاقستان حالقىنا جولداۋىن ٸسكە اسىرۋ ٷشٸن 2020 جىلدان باستاپ قولدانىستاعى اەك بەرۋ جٷيەسٸ تٷزەتٸلدٸ. باستى باعدار ەڭبەككە ىنتالاندىرۋ, از قامتىلعان ازاماتتاردىڭ تابىستارىن ەسەپكە الۋعا جەنە مەملەكەتتٸك قولداۋ مٶلشەرٸنە قاتىستى اشىقتىق پەن ەدٸلدٸكتٸ قامتاماسىز ەتۋ بولدى.
ەنگٸزٸلگەن شارالاردى ٸسكە اسىرۋ كەشەندە جٷزەگە اسىرىلادى, مەملەكەتتٸك قولداۋ مىنالاردى قامتيدى:
- كٶپ بالالى انالاردى قولداۋ;
- جاڭعىرتىلعان اەك;
- كەپٸلدٸك بەرٸلگەن ەلەۋمەتتٸك توپتاما.
اەك كٶرسەتۋدٸڭ جاڭا تەسٸلدەرٸ:
- 4 جەنە ودان دا كٶپ كەمەلەتكە تولماعان بالالارى بار كٶپ بالالى وتباسىلارعا تابىسىنا قاراماستان 46 760 تەڭگەدەن (4 بالا) 186 688 تەڭگەگە (16 بالا) دەيٸن سارالانعان مٶلشەردە تٶلەنەتٸن مەملەكەتتٸك جەردەماقى ەنگٸزٸلدٸ. بۇل رەتتە اەك شەڭبەرٸندە بالالارعا بەلگٸلەنگەن تٶلەمدەر الىنىپ تاستالدى.
2021 جىلعى 1 قازانداعى جاعداي بويىنشا بۇل جەردەماقىنى ورتا ەسەپپەن 443,5 مىڭ وتباسى جالپى سوماسى 210,2 ملرد تەڭگەگە الدى.
- اتاۋلى ەلەۋمەتتٸك كٶمەك كٶرسەتۋدٸڭ قولدانىستاعى جٷيەسٸ جاڭعىرتىلدى:
- توقسان سايىنعى اەك تاعايىنداۋ قايتارىلدى;
- اەك ەڭبەككە قابٸلەتتٸ الۋشىلارعا قويىلاتىن تالاپتار كٷشەيتٸلدٸ, ياعني ولار جۇمىسپەن قامتۋعا جەردەمدەسۋدٸڭ ۇسىنىلعان بەلسەندٸ شارالارىنان باس تارتقان جاعدايدا, اەك الۋ قۇقىعىن وتباسىنىڭ بارلىق مٷشەلەرٸ جوعالتادى;
- ۋچاسكەلٸك كوميسسييالار ينستيتۋتى كٷشەيتٸلدٸ. ولاردىڭ قىزمەتٸنٸڭ تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋ ٷشٸن وتباسىنىڭ ماتەريالدىق جاعدايىنا تەكسەرۋ جٷرگٸزۋ مەرزٸمٸ 3 كٷننەن 7 كٷنگە دەيٸن ۇزارتىلدى.
«اعىمداعى جىلدىڭ 1 قازانىنا اەك 189 مىڭ وتباسىنا نەمەسە 903,9 مىڭ ادامعا تاعايىندالدى, ونىڭ ٸشٸندە شارتسىز اقشالاي كٶمەك – 129,2 مىڭ ادام نەمەسە بارلىق اەك الۋشىلاردىڭ 14,3% - ى (35,7 مىڭ وتباسى), شارتتى اقشالاي كٶمەك – 774,7 ادام نەمەسە 85,7% (153,3 مىڭ وتباسى).
شارتتى اقشالاي كٶمەك الاتىن ەڭبەككە قابٸلەتتٸ اەك الۋشىلار سانىنان (252,5 مىڭ ادام) جۇمىسپەن قامتىلعاندار مەن جۇمىسپەن قامتۋعا جەردەمدەسۋدٸڭ بەلسەندٸ شارالارىنا تارتىلعاندار سانى 176,6 مىڭ ادامدى نەمەسە 69,9% – دى قۇرادى», – دەپ حابارلايدى اسقار نييازوۆ.
- وقۋ ورنى بويىنشا تەگٸن تاماقتانۋدى, قالالىق قوعامدىق كٶلٸكتە جەڭٸلدٸكپەن جول جٷرۋدٸ, مەكتەپ فورماسىمەن جەنە كەرەك – جاراقتارمەن قامتاماسىز ەتۋدٸ, مەكتەپ جاسىنا دەيٸنگٸ بالالار ٷشٸن ازىق – تٷلٸك جيىنتىقتارىمەن جەنە گيگيەنالىق كەرەك-جاراقتارمەن قامتاماسىز ەتۋدٸ كٶزدەيتٸن 1 جاستان 18 جاسقا دەيٸنگٸ از قامتىلعان وتباسىلار قاتارىنداعى بالالار ٷشٸن كەپٸلدٸك بەرٸلگەن ەلەۋمەتتٸك توپتاما (بۇدان ەرٸ – ەلەۋمەتتٸك توپتاما) ەنگٸزٸلدٸ.
اعىمداعى جىلعى 1 قازانداعى جاعداي بويىنشا ەلەۋمەتتٸك توپتاما الۋشىلاردىڭ سانى 450,3 مىڭ بالانى قۇرادى, ونىڭ ٸشٸندە 1 – دەن 6 جاسقا دەيٸنگٸ بالالار – 230,5 مىڭ, مەكتەپ جاسىنداعى بالالار – 219,8 مىڭ.
جالپى, رەسپۋبليكا بويىنشا 2021 جىلعى 1 قازانداعى جاعداي بويىنشا 55,4 ملرد تەڭگە تٶلەندٸ, ونىڭ ٸشٸندە اەك – 47,2 ملرد تەڭگە, ەلەۋمەتتٸك توپتاما – 8,2 ملرد تەڭگە.
«ەڭبەككە ىنتالاندىرۋعا جەنە تابىسى از وتباسىلاردىڭ ٶمٸرلٸك قيىن جاعدايدى ەڭسەرۋٸنە باعىتتالعان ەنگٸزٸلگەن شارالار اەك الۋشىلار سانىن 2,3 ەسەگە – 2019 جىلعى 2 ملن 177,2 مىڭ ادامنان 2020 جىلى 936,2 مىڭ ادامعا دەيٸن تٶمەندەتۋگە مٷمكٸندٸك بەردٸ.
جالپى, جاڭا تەسٸلدەر تابىسى از ازاماتتارعا كٶمەك كٶرسەتۋدٸڭ اتاۋلىلىعىن, اشىقتىعىن جەنە ەدٸلدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋگە مٷمكٸندٸك بەردٸ جەنە ولارعا ەڭبەككە جاڭا ىنتالاندىرۋ بەرەدٸ», – دەپ تٷيٸندەدٸ اسقار نييازوۆ.
