Сарапшылар алаңдауының басты себебі толассыз сұр импорт пен цифрлық тәуелділік Орталық Азия аумағын бұғауда ұстап отыр, деп хабарлайды Dalanews.kz
Бұл туралы Қырғызстанның белді 24.kg басылымы жазады. Қытай мен Еуроодақ арасындағы Орта дәліз Орталық Азия елдері үшін негізгі логистикалық арнаға айналуына аз қалды. Бұл бағыт дәстүрлі тауар тасымал жолдары - Ресей мен ірі теңіз бағыттары толассыз саяси, экономикалық қысым мен инфрақұрылымдық шектеулерге тап болған кезде ерекше мәнге ие болған еді. Бірақ соңғы жағдайлар көрсеткендей, транзит тақырыбы тек география мен теміржол инфрақұрылымымен шектелмей, сенім, цифрлық инфрақұрылым және қаржы жүйелерінің тұтастығына тікелей байланысты жаңа сынаққа айналып отыр.
Еуроодақ пен басқа да батыс қаржы институттары Ресейді ақша жуу және терроризмді қаржыландыру қаупі жоғары аймақтар тізіміне енгізгеннен кейін, Еуропа банктері Ресеймен, Ресей ықпалындағы жүйелермен тікелей немесе жанама байланыстағы кез келген операцияны қайта бағалауда. Бұл тек қарапайым төлемдер ғана емес, күрделі қаржылық тізбектер мен делдал мемлекеттер арқылы өтетін транзакциялар үшін де маңызды.
Қазақстан Орта дәліз үшін логистикалық және қаржы хабы ретінде ең ықтимал кандидат ретінде бағаланған. Елдің экономикалық көлемі, дамыған банктік жүйесі және транзиттік орны бұл үмітті негіздеді. Алайда, соңғы жылдары Қазақстанның сыртқы тәуелділіктері жүйелік стратегиядан жоғары тәуекелдерге айнала бастады. Энергетика мен тасымалдауда Ресей бағыты үлкен рөл атқарады, Қазақстанның интернет трафигінің үлкен бөлігі Ресей арқылы өтеді, бұл оны фильтрация, баяулау немесе техникалық бақылауға осал етеді
Қазақстанда жүргізілген кейбір реттеу реформалары мен нарықтық есепке алу жүйелері, соның ішінде Біріңғай есепке алу жүйесі (БЕАЖ) Ресейдегі ЦУПИС моделіне ұқсас құрылымдармен байланыс жасайды. Бұл жүйелердің кейбірі бүгінгі санкциялық қысым жағдайында, шетелдік реттеушілердің назарын аударуы мүмкін. Мұндай қаржы және цифрлық құрылымдардың өзара байланысы кез келген халықаралық қаржылық қарапайым операцияны реттеу талаптарына сәйкес келмеуі мүмкін.
Мақалада ескерілген тағы бір маңызды мәселе - Қазақстан арқылы сұр импорттың өсуі. Тауарлар, оның ішінде электроника, компоненттер және стратегиялық тауарлар Ресейге экспорттық шектеулерді айналып өту үшін Қазақстанның атрибуты ретінде өтуде. Яғни олар Қазақстанның ресми экспорты немесе транзит ретінде көрсетілуде. Бұл жағдай Қазақстанды санкция талаптарын айналып өту үшін «буфер аймаққа» айналдыра алады.
Қырғызстанда да ұқсас тәуекелдер байқалды. Сұр импорт мәселелері, кедендік статистикадағы айырмашылықтар және ресейлік қаржы/цифрлық шешімдердің кейбір элементтерін енгізу әрекеті болды. Бірақ ел кейбір механизмдерден бас тартып, ұлттық телекоммуникациялық операторды ұлттық бақылауға алу арқылы ақпараттық және қаржылық қауіпсіздікке бағытталған нақты қадамдар жасады. Сондай-ақ, кейбір банктерге салынған санкциялар банктік секторды Еуропа, Ұлыбритания және АҚШ талаптарына - AML/CFT рәсімдерін күшейтуге итермеледі.
Қазір Қырғызстан Қазақстанға қайталама санкция салынса, бірден оның орнын басып, аймақтық жетекші қаржы және логистикалық интеграторға айналуға дайын отыр. Бізге бұл қауіптерді ескеру керек.
