«Түркістан» газетінде жарияланған бағдарламалық мақаласында Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев сыбайлас жемқорлыққа қарсы күреске қатысты түбегейлі жаңа ұстанымды айқын көрсетті. Бұл ұстаным тек жемқорлық қылмысын жасаған тұлғаларды жазалаумен шектелмейді, сонымен қатар жемқорлықты ақтайтын, қалыпты құбылыс ретінде көрсететін және оны идеологиялық тұрғыда «қорғап» жүрген адамдардың да жауапкершілігін қарастырады.
Жемқорлық – жеке әрекет емес, жүйелі құбылыс
Мемлекет басшысы атап өткендей, жемқорлық – жекелеген заңбұзушылықтардың жиынтығы емес, қоғам санасына терең сіңіп кеткен жүйелі мәселе. Егер парақорлық «амалсыздық», «дәстүр» немесе «жүйенің ерекшелігі» ретінде ақталса, онда ол қайта-қайта өндіріле беретін орта қалыптасады.
Сондықтан сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес тек қылмыстық істермен шектелмеуі тиіс. Ол ең алдымен жемқорлықты ақтайтын түсініктерді, қос стандарттарды және үнсіз келісімді жоюды талап етеді.
Жемқорлық идеологтары деген кімдер?
Жемқорлықтың идеологтары – міндетті түрде қылмыстық схемаларға тікелей қатысатын адамдар емес. Олар:
- жемқорлықты қоғамдық кеңістікте ақтайтындар;
- параны «қалыпты жағдай» ретінде көрсететіндер;
- жеке мүддені «жүйенің мүддесі» деп бұрмалаушылар;
- заң мен әділет қағидаттарын әлсірететін пікір қалыптастырушылар.
Мемлекет басшысы мұндай әрекеттердің қауіптілігін ашық атап көрсетеді, өйткені олар қоғамның заңға деген сенімін жояды және әділет ұғымын құнсыздандырады.
Жауапкершіліктің жаңа өлшемі
Президент мақаласында мемлекет сыбайлас жемқорлықпен күресте терең әрі принципті кезеңге өткені атап өтіледі. Жауапкершілік енді тек құқықтық санкция емес, моральдық таңдау мәселесіне айналуда.
Қоғамдық пікірге ықпал ететін әрбір адам – шенеунік болсын, сарапшы, блогер немесе пікір көшбасшысы болсын – өз сөзінің салдарын түсінуге тиіс. Бұл тұрғыда «бейтараптық» немесе «сырттай бақылау» деген ұғым қалмайды.
Қоғам мен БАҚ-тың рөлі
Мемлекет басшысы бұқаралық ақпарат құралдары мен азаматтық қоғамның рөліне ерекше назар аударады. БАҚ пен сарапшылар жемқорлықты ақтайтын ыңғайлы нарративтерге емес, заңдылық пен әділет қағидаттарына қызмет етуі тиіс.
Сын – дәлелді, пікір – жауапты болуы қажет. Тек осы жағдайда ғана ақпараттық кеңістік жемқорлыққа қарсы күрестің нақты құралына айналады.
Құндылықтарға негізделген саясат
«Жемқорлар ғана емес, олардың идеологтары да жауапқа тартылады» деген ұстаным – формализмнен құндылықтарға негізделген саясатқа көшудің көрінісі. Заң үстемдігі, әділет және жауапкершілік қоғам үшін нақты өмірлік бағдарға айналуы тиіс.
Мемлекет басшысы атап өткендей, дәл осындай тәсіл ғана елдің тұрақты дамуын қамтамасыз етіп, азаматтардың мемлекетке деген сенімін нығайтады және жемқорлықты қоғам санасында «қалыпты құбылыс» ретінде қабылдауға біржола тосқауыл қояды.
