2025 جىلى ەلەمدەگٸ دەرەكتەر ورتالىقتارىنىڭ ەلەكتر ەنەرگيياسىنا سۇرانىسى 17 پايىز, ال جاساندى ينتەللەكتٸگە باعىتتالعان ورتالىقتاردىڭ تۇتىنۋى 50 پايىز ٶستٸ. ال UNESCO ساۋالناماسىنا قاتىسقان جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ٷشتەن ەكٸسٸ جي قولدانۋ تەرتٸبٸن ەنگٸزگەن جەنە ەزٸرلەۋگە كٸرٸسكەن. تەحنولوگييانىڭ ىقپالى كٷشەيگەن سايىن ونىڭ ادام ويلاۋىنا, بٸلٸمگە, قارىم-قاتىناسقا جەنە مەملەكەتتەردٸڭ تسيفرلىق دەربەستٸگٸنە ەسەرٸ دە ٶزەكتٸ بولا تٷستٸ. الماتىدا ٶتكەن Be Woman Asia فورۋمىندا تەحنولوگييالار ەتيكاسى مەن ىقپال ەتۋ پسيحولوگيياسى بويىنشا ساراپشى ناتالي ناحاي جەنە Women in Tech Global ۇيىمىنىڭ نەگٸزٸن قالاۋشى ايۋمي مۋر اوكي اتالعان ٶزگەرٸستەردٸڭ پايداسى مەن كٶمەسكٸ تۇستارىن Dalanews.kz تٸلشٸسٸنە بەرگەن سۇحباتىندا تالداپ بەردٸ.
جي نەلٸكتەن ادامدى ٷنەمٸ ماقتايدى?
بٷگٸندە جاساندى ينتەللەكت اقپارات ٸزدەۋمەن عانا شەكتەلمەيدٸ. ول مەتٸن جازىپ, يدەيا ۇسىنىپ, ادامنىڭ جەكە مەسەلەلەرٸنە قاتىستى كەڭەس بەرٸپ, كەيدە ماڭىزدى شەشٸم قابىلداۋعا دا ارالاسادى. الايدا چات-بوتتىڭ جىلدامدىعى مەن قولايلىلىعى ونىڭ ادام ويلاۋىنا قالاي ەسەر ەتەتٸنٸ جٶنٸندەگٸ ساۋالدى العا شىعارىپ وتىر.
ناتالي ناحايدىڭ ايتۋىنشا, قازٸرگٸ چات-بوتتار پايدالانۋشىمەن ەڭگٸمەنٸ بارىنشا ۇزاق جالعاستىرۋعا بەيٸمدەلگەن. سوندىقتان مۇنداي جٷيەلەر ادامنىڭ پٸكٸرٸنە قارسى شىعىپ, ونى ويلاندىرۋدان گٶرٸ, كٶزقاراسىن قولداپ, ماقتاۋعا بەيٸم بولادى.
“چات-بوت سٸزدٸ: “سٸز كەرەمەتسٸز, يدەياڭىز عاجاپ”, – دەپ ماقتايدى. ەرينە, سٸزدٸڭ كەرەمەت ەكەنٸڭٸزگە كٷمەنٸم جوق. بٸراق مۇنداي سٶزدٸ كٷن سايىن ەستي بەرسەك, كەيبٸر ادامدار شىنايىلىقتان الشاقتاپ, تٸپتٸ كلينيكالىق دەڭگەيدەگٸ ساندىراق كٷيگە تٷسۋٸ مٷمكٸن. بۇل مەسەلەنٸڭ ەڭ اۋىر سالدارى دەۋگە بولادى”, - دەيدٸ ساراپشى.
بۇل قۇبىلىس تەحنولوگييا سالاسىندا “sycophancy”, ياعني پايدالانۋشىعا جاعۋ نەمەسە ونىمەن ورىنسىز كەلٸسە بەرۋ دەپ اتالادى. ونىڭ بار ەكەنٸن جاساندى ينتەللەكت ەزٸرلەۋشٸلەرٸ دە مويىنداعان. 2025 جىلى OpenAI شامادان تىس جاعىمدى ەرٸ كەلٸسٸمپاز جاۋاپتار بەرگەن GPT-4o جاڭارتۋىن كەرٸ قايتارعانىن حابارلادى. كومپانييا مۇنداي مٸنەز-قۇلىقتىڭ شىنايى ەمەس قولداۋعا ەكەلەتٸنٸن اتاپ ٶتتٸ. Anthropic زەرتتەۋٸ دە ادام پٸكٸرٸمەن سەيكەس كەلەتٸن جاۋاپتاردىڭ كەيدە شىندىققا نەگٸزدەلگەن جاۋاپتاردان جوعارى باعالاناتىنىن كٶرسەتتٸ.
بٸر عانا دايىن جاۋاپ بٸلٸم اياسىن تارىلتا ما?
ناتالي ناحاي جي-دٸڭ تاعى بٸر ەسەرٸن “ەپيستەميكالىق تارىلۋ”, ياعني بٸلٸم اياسىنىڭ شەكتەلۋٸ ۇعىمىمەن تٷسٸندٸردٸ.
بۇرىن ٸزدەۋ جٷيەسٸ بٸر سۇراققا ەرتٷرلٸ دەرەككٶزدەن ونداعان نەتيجە ۇسىناتىن. پايدالانۋشى سول ماتەريالداردى سالىستىرىپ, اقپاراتتىڭ قايدان الىنعانىن قاراپ, ٶز قورىتىندىسىن جاسايتىن. ال گەنەراتيۆتٸ جي كٶپ جاعدايدا بٸرنەشە دەرەككٶزدٸڭ ورنىنا بٸر عانا جيناقتالعان جاۋاپ بەرەدٸ.
“ەگەر بٸلٸمگە قولجەتٸمدٸلٸك ازايسا, جاڭا وي-تۇجىرىمدار دا ازايادى. ادامنىڭ دامىپ, كٶزقاراسىن ٶزگەرتۋ مٷمكٸندٸگٸ تٶمەندەيدٸ. بۇل - قاۋٸپتٸ”, - دەيدٸ ناتالي ناحاي.
دايىن جاۋاپ ۋاقىت ٷنەمدەگەنٸمەن, ونىڭ قالاي جاسالعانى, قانداي اقپاراتتىڭ ٸرٸكتەلٸپ, قاي دەرەكتٸڭ تىس قالعانى پايدالانۋشىعا ەردايىم كٶرٸنە بەرمەيدٸ. نەتيجەسٸندە ادام اقپاراتتى زەرتتەۋشٸدەن دايىن قورىتىندىنى قابىلداۋشىعا اينالۋى مٷمكٸن.
ساراپشى بۇعان قارسى تۇرۋدىڭ كٷردەلٸ ەمەس بٸرنەشە جولىن ۇسىندى.
“ەردايىم يٷپكٸ دەرەككٶزدەردٸ تەكسەرۋ, كٸتاپ وقۋ, بٸر-بٸرٸنە قايشى پٸكٸرلەردٸ سالىستىرۋ جەنە ٶزٸمٸز كەلٸسپەيتٸن ادامدارمەن سٶيلەسۋ”, - دەدٸ ول.
ونىڭ پٸكٸرٸنشە, ادامنىڭ دامۋىنا ٷنەمٸ كەلٸسٸم ەمەس, ينتەللەكتۋالدى قايشىلىق تا قاجەت.
ۋنيۆەرسيتەتتٸڭ مٸندەتٸ ديپلوم بەرۋمەن شەكتەلمەيدٸ
ايۋمي مۋر اوكي دە وسى ويدى بٸلٸم مەسەلەسٸ ارقىلى جالعاستىردى. جي مەتٸن, ماقالا جەنە زەرتتەۋ جوسپارىن ەزٸرلەي الاتىن كەزەڭدە ۋنيۆەرسيتەت ديپلومىنىڭ ماڭىزى ازايا ما دەگەن ساۋالعا ول ٷزٸلدٸ-كەسٸلدٸ كەلٸسپەيتٸنٸن ايتتى.
“جاساندى ينتەللەكت بٸزگە كٶپتەگەن ٸستە كٶمەكتەسە الادى. بٸراق ۋنيۆەرسيتەتتە وقۋ تەك مەتٸن تەرۋدٸ نەمەسە جازۋدى ٷيرەنۋ ەمەس. بۇل - ويلاۋ ٷدەرٸسٸ, ول ادامنىڭ ميىن دامىتادى”, - دەيدٸ ايۋمي مۋر اوكي.
ساراپشى قازٸر دوكتورلىق وقۋىن اياقتاپ جاتقانىن جەنە وسى جولدى ەرەسەك ٶمٸرٸندەگٸ ەڭ ماڭىزدى تەجٸريبەلەرٸنٸڭ بٸرٸ سانايتىنىن جەتكٸزدٸ.
“بٸلٸم الۋ بٸزگە قالاي ويلاۋ كەرەگٸن, سۇراق قويۋدى, كەز كەلگەن اقپاراتقا كٷمەنمەن قاراۋدى جەنە ونى بٸردەن اقيقات دەپ قابىلداماۋدى ٷيرەتەدٸ. ۋنيۆەرسيتەتتٸڭ كٷشٸ دە وسىندا. ول دەربەس ويلاۋدى, سىني كٶزقاراستى, ٸزدەنٸس پەن شىعارماشىلىقتى دامىتادى”, - دەدٸ ول.
دەمەك جي جوعارى بٸلٸمدٸ قاجەتسٸز ەتپەيدٸ, كەرٸسٸنشە ونىڭ مٸندەتٸن ٶزگەرتەدٸ. ەگەر بۇرىن بٸلٸم ورداسىنىڭ نەگٸزگٸ قىزمەتٸ اقپارات بەرۋ بولسا, ەندٸ سول اقپاراتتى تالداۋ, تەكسەرۋ جەنە ورىندى قولدانۋ قابٸلەتٸ الدىڭعى قاتارعا شىعادى.
UNESCO دا گەنەراتيۆتٸ جي-دٸ بٸلٸم بەرۋ ٸسٸندە “دايىن جاۋاپ بەرەتٸن قىسقا جول” ەمەس, ويلاۋعا كٶمەكتەسەتٸن قۇرال رەتٸندە قولدانۋدى ۇسىنادى. ۇيىم شىعارماشىلىق پەن سىني ويلاۋدى تەحنولوگييا الماستىرا المايتىن نەگٸزگٸ داعدىلار قاتارىنا جاتقىزادى. سونىمەن بٸرگە 2025 جىلعى ساۋالناماعا سەيكەس, UNESCO جەلٸسٸندەگٸ جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ شامامەن ٷشتەن ەكٸسٸ جي قولدانۋعا ارنالعان ەرەجە ەنگٸزگەن نەمەسە ونى ەزٸرلەپ جاتقانىن حابارلاعان.
چات-بوت شىنايى جاقىندىقتىڭ ورنىن باسا الا ما?
جي-دٸڭ ادامعا ىقپالى بٸلٸممەن شەكتەلمەيدٸ. ناتالي ناحاي “سينتەتيكالىق جاقىندىق” ۇعىمىنا نازار اۋداردى.
چات-بوت بٸرٸنشٸ جاقتان سٶيلەپ, “مەن سٸزدٸ تٷسٸنەمٸن”, “سٸزدٸڭ جان كٷيزەلٸسٸڭٸزدٸ سەزەمٸن”, “سٸزگە كٶمەكتەسۋگە رۇقسات ەتٸڭٸز” دەگەن سٶزدەردٸ قولدانعاندا, ادام ونى سانالى تٷردە باعدارلاما دەپ بٸلسە دە, ەموتسييالىق تۇرعىدان تٸرٸ جان رەتٸندە قابىلداۋى مٷمكٸن.
“ەگەر چات-بوت ٷنەمٸ قولجەتٸمدٸ بولىپ, سٸزدٸ ماقتاپ, ەشتەڭە تالاپ ەتپەسە, وعان ٷيرەنۋ ٶتە وڭاي. ول جىلاپ جاتقان سەبي ەمەس, ۇرىس-كەرٸستەن كەيٸن كٶڭٸلٸ قالعان سٷيٸكتٸڭٸز ەمەس, ٶمٸردەن ٶتەتٸن جاقىنىڭىز دا ەمەس. ول ٷنەمٸ قاسىڭىزدا. بٸراق ول شىنايى ەمەس”, - دەيدٸ ساراپشى.
ناقتى قارىم-قاتىناس تەك قولداۋ مەن ماقتاۋدان تۇرمايدى. وندا كەلٸسپەۋشٸلٸك, جاۋاپكەرشٸلٸك, سابىر, كەشٸرٸم جەنە ٶزگە ادام ٷشٸن بەلگٸلٸ بٸر نەرسەدەن باس تارتۋ بار. ال چات-بوت پايدالانۋشىعا مۇنداي مٸندەت جٷكتەمەيدٸ.
ناتالي ناحايدىڭ پٸكٸرٸنشە, كەدەرگٸسٸز ۆيرتۋالدى بايلانىسقا تىم ٷيرەنگەن ادام ٶمٸردەگٸ تٷسٸنٸسپەۋشٸلٸك پەن قيىندىقتى كٶتەرۋگە وسال بولۋى مٷمكٸن.
“ەگەر قيىندىققا كەزٸكپەسەك, ٶسپەيمٸز. بۇل قاعيدا ادامنىڭ ويلاۋ قابٸلەتٸنە دە, قارىم-قاتىناسىنا دا قاتىستى”, — دەيدٸ ول.
جي ادامنىڭ ساياسي تاڭداۋىنا ىقپال ەتە الا ما?
ناتالي ناحاي كٶتەرگەن كەلەسٸ مەسەلە - ٷلكەن تٸلدٸك مودەلدەردٸڭ ساياسي يدەيالار مەن جالعان اقپاراتتىڭ ىقپالىنا تٷسۋٸ.
ساراپشى مۇنى LLM poisoning, ياعني مودەلگە ەدەيٸ بۇرمالانعان نەمەسە بەلگٸلٸ بٸر مٷددەگە ساي دەرەك ەنگٸزۋ قاۋپٸمەن بايلانىستىردى.
“ٷلكەن تٸلدٸك مودەلدەرگە ەنگٸزٸلەتٸن دەرەك بەلگٸلٸ بٸر ساياسي يدەيالارعا سەيكەس جاۋاپ بەرەتٸندەي ىقپال ەتۋٸ مٷمكٸن. سوندىقتان بۇل - ناقتى قاۋٸپ”, — دەيدٸ ول.
جي مودەلٸ جالعان اقپاراتتى ٶزدٸگٸنەن “ويلاپ تاپپاۋى” دا مٷمكٸن. بٸراق وقىتۋ دەرەكتەرٸنە, اشىق ينتەرنەتتەگٸ ماتەريالدارعا نەمەسە ماقساتتى تٷردە تاراتىلعان كونتەنتكە تەۋەلدٸ بولعاندىقتان, سول كەڭٸستٸكتەگٸ بۇرمالاۋدى قايتالاۋ قاۋپٸ بار.
ناتالي ناحاي ۇلىبريتانيياداعى Demos ساراپتامالىق ورتالىعىنىڭ وسى باعىتتاعى زەرتتەۋلەرٸن مىسالعا كەلتٸردٸ. Demos-تىڭ 2026 جىلعى ەسەبٸندە مودەلدەردٸ ۋلاۋ, ينتەرنەتتەگٸ دەرەككٶزدەردٸ ٶزگەرتۋ جەنە سايلاۋ تۋرالى قاتە اقپارات تاراتۋ قاتەرٸ قاراستىرىلعان. سونىمەن بٸرگە زەرتتەۋشٸلەر بٸر عانا ساياسي حابارلاما ادامنىڭ كٶزقاراسىن بٸردەن ٶزگەرتە قويمايتىنىن, پٸكٸردٸڭ ۇزاق ۋاقىت ٸشٸندە ەرتٷرلٸ اقپارات پەن ەلەۋمەتتٸك ورتانىڭ ىقپالىمەن قالىپتاساتىنىن ەسكەرتەدٸ.
ياعني قاۋٸپ بٸر رەتتٸك جالعان جاۋاپتان عانا تۋىندامايدى. ول بەلگٸلٸ بٸر كٶزقاراس ۇزاق ۋاقىت بويى قايتالانىپ, بالاما پٸكٸرلەر كٶرٸنبەي قالعان كەزدە كٷشەيەدٸ.
جي جۇمىس ورىندارىن جويا ما, ەلدە جاڭا مٷمكٸندٸك اشا ما?
ايۋمي مۋر اوكي جاساندى ينتەللەكتٸنٸڭ ەڭبەك نارىعىنا ىقپالىن “جارتىلاي تولى جەنە جارتىلاي بوس ستاقانمەن” سالىستىردى.
ونىڭ ايتۋىنشا, اۆتوماتتاندىرۋ ەڭ الدىمەن قايتالاناتىن جەنە قاراپايىم قىزمەتتەرگە ەسەر ەتەدٸ. كٶمەكشٸ اتقاراتىن كەيبٸر مٸندەتتەردٸ قازٸردٸڭ ٶزٸندە الگوريتمدەر ورىنداي باستادى. سوندىقتان ادامنىڭ بٸر عانا داعدىعا سٷيەنۋٸ جەتكٸلٸكسٸز.
“ۋنيۆەرسيتەتتە بٸلٸم الۋ, تٷرلٸ داعدىلاردى مەڭگەرۋ جەنە زەرتتەۋ جٷرگٸزۋ ەلٸ دە ماڭىزدى. بۇل ادامعا ٶزگەرگەن ورتادا ٶز ورنىن تابۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ”, — دەيدٸ ساراپشى.
سونىمەن قاتار ول جي-دٸڭ ەيەلدەرگە بەرەتٸن مٷمكٸندٸگٸنە نازار اۋداردى. تەحنولوگييا ٷيدەن بٸلٸم الۋعا, قاجەتتٸ اقپارات پەن زەرتتەۋگە قول جەتكٸزۋگە, جەكە تسيفرلىق كٶمەكشٸنٸ پايدالانۋعا جەنە يدەيانى قىسقا مەرزٸمدە بيزنەس-مودەلگە اينالدىرۋعا جاعداي جاسايدى.
“جاساندى ينتەللەكتٸ “جۇمىسىمدى تارتىپ الاتىن قۇرال” دەپ قابىلداۋعا بولادى. بٸراق ول جاڭا باعىت تابۋعا جەنە ٶز ورنىڭدى قايتا ايقىنداۋعا دا كٶمەكتەسەدٸ. ادام ٷيرەنۋگە دايىن بولىپ, تەحنولوگييانى ٶز پايداسىنا قولدانسا, مانسابىن جاقسارتا الادى”, — دەيدٸ ايۋمي مۋر اوكي.
دەمەك ەڭبەك نارىعىنداعى نەگٸزگٸ ايىرماشىلىق “جي قولداناتىن” جەنە “قولدانبايتىن” ماماندار اراسىندا عانا بولمايدى. الگوريتم ۇسىنعان نەتيجەنٸ تەكسەرٸپ, ونى كەسٸبي بٸلٸمٸمەن ۇشتاستىرا الاتىن ادام باسىمدىققا يە بولادى.
جاساندى ينتەللەكتٸنٸڭ ەكولوگييالىق قۇنى قانداي?
جي كٶزگە كٶرٸنبەيتٸن ۆيرتۋالدى قىزمەت بولعانىمەن, ونىڭ ارتىندا وراسان كٶلەمدەگٸ فيزيكالىق ينفراقۇرىلىم تۇر. مودەلدەردٸ ٷيرەتۋ جەنە ٸسكە قوسۋ ٷشٸن دەرەكتەر ورتالىقتارى, قۋاتتى سەرۆەرلەر, ەلەكتر ەنەرگيياسى, سالقىنداتۋ جٷيەلەرٸ مەن تٷرلٸ شيكٸزات قاجەت.
ايۋمي مۋر اوكي وسى شىعىندى جي دامۋىنىڭ نازاردان تىس قالماۋعا تيٸس تۇسى دەپ اتادى.
“جاساندى ينتەللەكتٸنٸڭ قانشا ەنەرگييا تۇتىناتىنىن, اتموسفەراعا قانشا جىلۋ بٶلەتٸنٸن جەنە ونى سالقىنداتۋعا قانشا رەسۋرس قاجەت ەكەنٸن بٸلەمٸز. سوندىقتان ونىڭ پلانەتاعا زييان كەلتٸرۋ قاۋپٸ بار”, — دەيدٸ ول.
حالىقارالىق ەنەرگەتيكا اگەنتتٸگٸنٸڭ دەرەگٸنشە, 2024 جىلى ەلەمدەگٸ دەرەكتەر ورتالىقتارى شامامەن 415 تەراۆاتت-ساعات ەلەكتر ەنەرگيياسىن تۇتىنعان. بۇل دٷنيەجٷزٸندەگٸ ەلەكتر تۇتىنۋدىڭ 1,5 پايىزىنا جۋىق. 2025 جىلى ولاردىڭ ەلەكترگە سۇرانىسى تاعى 17 پايىزعا, ال نەگٸزٸنەن جي-گە باعىتتالعان ورتالىقتاردٸكٸ 50 پايىزعا ٶسكەن. قازٸرگٸ ٷردٸس جالعاسسا, 2030 جىلى دەرەكتەر ورتالىقتارىنىڭ تۇتىنۋى ەكٸ ەسەدەن اسىپ, 945 تەراۆاتت-ساعاتقا جەتۋٸ ىقتيمال.
الايدا ايۋمي مۋر اوكي تەحنولوگييانىڭ ٶزٸ شەشٸمنٸڭ بٸر بٶلٸگٸنە اينالۋى مٷمكٸن ەكەنٸن دە جوققا شىعارمايدى.
“جي كٶمەگٸمەن ەنەرگييا ٶندٸرۋدٸڭ جەنە پلانەتانى قورعاۋدىڭ جاڭا جولدارىن ٷيرەنۋٸمٸز مٷمكٸن. قازٸر كەيبٸر شەشٸمدەر بار, بٸراق مٸنسٸز نۇسقا ەلٸ تابىلعان جوق. بۇل - مٸندەتتٸ تٷردە شەشۋگە تيٸس مەسەلە”, — دەيدٸ ساراپشى.
مەسەلەنٸڭ تٷيٸنٸ جي-دەن باس تارتۋدا ەمەس, ونىڭ تيٸمدٸلٸگٸ مەن پايداسىن ەنەرگييا, سۋ جەنە ەكولوگييالىق شىعىنمەن بٸرگە ەسەپتەۋدە جاتىر.
تسيفرلىق وتارشىلدىق قالاي قالىپتاسادى?
ايۋمي مۋر اوكي سۇحبات بارىسىندا مەملەكەتتەردٸڭ تەحنولوگييالىق تەۋەلدٸلٸگٸنە دە توقتالدى. ونىڭ پٸكٸرٸنشە, تسيفرلىق وتارشىلدىق قاۋپٸ, ەسٸرەسە, ٶزٸندە جينالعان دەرەكتٸ سىرتقا شىعارىپ, دايىن يننوۆاتسييانى شەتەلدەن ساتىپ الاتىن ەلدەر ٷشٸن جوعارى.
“كەيبٸر ەلدەر مەن ٶڭٸرلەر شيكٸ دەرەكتەرٸن ەكسپورتتاپ, يننوۆاتسييانى يمپورتتايدى. تسيفرلىق وتارلانۋدىڭ ناقتى قاۋپٸ وسىنداي جاعدايدا پايدا بولادى”, — دەيدٸ ساراپشى.
بۇل جەردە دەرەك تابيعي شيكٸزاتقا ۇقسايدى. پايدالانۋشىلاردىڭ ەرەكەتٸ, تۇتىنۋى, قارجى وپەراتسييالارى, دەنساۋلىعى مەن قوزعالىسى تۋرالى اقپارات بٸر ەلدە جاسالعانىمەن, ونى ٶڭدەپ, ەكونوميكالىق قۇنعا اينالدىراتىن تەحنولوگييا باسقا مەملەكەتتٸڭ نەمەسە حالىقارالىق پلاتفورمانىڭ قولىندا بولۋى مٷمكٸن.
UNCTAD بۇعان دەيٸن جاھاندىق تسيفرلىق پلاتفورمالاردىڭ دامۋشى ەلدەردەن شيكٸ دەرەك جيناپ, سول دەرەكتەن جاسالاتىن قۇننىڭ باسىم بٶلٸگٸن ٶزٸندە قالدىرۋ قاۋپٸن اتاپ ٶتكەن. ۇيىم مۇنداي تەڭسٸزدٸك دامۋشى مەملەكەتتەردٸ دەرەك جەتكٸزۋشٸ, ال دامىعان ەلدەردٸ دايىن تسيفرلىق ٶنٸم ٶندٸرۋشٸ رٶلٸندە قالدىرۋى مٷمكٸن ەكەنٸن ەسكەرتەدٸ.
ايۋمي مۋر اوكي قازاقستاننىڭ جاعدايىن بٸرجاقتى قاۋٸپ رەتٸندە باعالامادى. كەرٸسٸنشە, ەلدٸڭ جاس حالقىن, ەكونوميكالىق مٷمكٸندٸگٸن جەنە تسيفرلىق ترانسفورماتسيياعا باعىتتالعان مەملەكەتتٸك باستامالارىن وڭ قىرىنان اتادى.
بۇل پٸكٸر رەسمي ساياساتتاعى سوڭعى ٶزگەرٸستەرمەن دە ٷندەسەدٸ. قازاقستاندا 2026 جىل تسيفرلاندىرۋ جەنە جاساندى ينتەللەكت جىلى بولىپ جارييالانىپ, “Digital Qazaqstan” ۇلتتىق ستراتەگيياسى قابىلداندى. ەكيباستۇزدا حالىقارالىق تسيفرلىق ينفراقۇرىلىمدى ورنالاستىرۋعا ارنالعان Data Center Valley جوباسى قولعا الىنعان. سونىمەن قاتار ۇلتتىق جي ينفراقۇرىلىمىنا سٷيەنەتٸن زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتٸ مەن جاڭا بٸلٸم بەرۋ باعدارلامالارى ٸسكە قوسىلدى.
الايدا ينفراقۇرىلىم سالۋ تسيفرلىق تەۋەلسٸزدٸكتٸڭ جالعىز شارتى ەمەس. ەلدە دەرەكتٸ ساقتاۋ مەن قورعاۋ جٷيەسٸ, جەرگٸلٸكتٸ زەرتتەۋ مەكتەپتەرٸ, بٸلٸكتٸ ماماندار, ەسەپتەۋ قۋاتى جەنە ٶز تەحنولوگيياسىن نارىققا شىعارا الاتىن كومپانييالار قاتار دامۋى كەرەك. ەيتپەسە مەملەكەت تەحنولوگييانى بەلسەندٸ قولدانعانىمەن, ونىڭ نەگٸزگٸ قۇنى مەن باسقارۋ تەتٸگٸ سىرتتا قالۋى مٷمكٸن.
