“زاڭ مەن تەرتٸپ” يدەولوگيياسى اياسىندا قازاقستاندا كەيٸنگٸ التى جىلدا قىلمىس دەڭگەيٸ 52%-عا تٶمەندەدٸ. بيىلدىڭ ٶزٸندە قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتار 5,7%-عا ازايعان. مۇنىڭ ارتىندا جازالاۋ شارالارى عانا ەمەس, پروفيلاكتيكا, تسيفرلىق باقىلاۋ, قوعاممەن جۇمىس جەنە ەلەۋمەتتٸك فاكتورلاردىڭ كەشەندٸ ىقپالى تۇر. بۇل تۋرالى جەتٸسۋ وبلىسى جاستار رەسۋرسى ورتالىعىنىڭ باسشىسى شاميل ۆانكەەۆ Dalanews.kz رەداكتسيياسىنا بەرگەن پٸكٸرٸندە مەلٸمدەدٸ.
ۆانكەەۆتٸڭ ايتۋىنشا, “زاڭ مەن تەرتٸپ” كونتسەپتسيياسىنىڭ نەگٸزگٸ مەنٸ – قوعامدا زاڭعا دەگەن قۇرمەتتٸ ارتتىرۋ, قىلمىستىڭ الدىن الۋ جەنە ازاماتتاردىڭ ٶزٸن قاۋٸپسٸز سەزٸنۋٸن قامتاماسىز ەتۋ.
“بۇل مەسەلەنٸ تەك جازالاۋ ارقىلى ەمەس, الدىن الۋ, تٷسٸندٸرۋ جەنە تەرتٸپ ورناتۋ ارقىلى شەشۋ ماڭىزدى. كونتسەپتسييا كونستيتۋتسيياعا, قىلمىستىق جەنە ەكٸمشٸلٸك كودەكستەرگە, سونداي-اق قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ جۇمىسىنا قاتىستى زاڭنامالارعا نەگٸزدەلگەن”, – دەيدٸ ول.
ۆانكەەۆ كونتسەپتسييانىڭ قۇقىقتىق مەملەكەت قاعيداتتارىنا تولىق سەيكەس كەلەتٸنٸن اتاپ ٶتتٸ.
“نەگٸزگٸ ماقسات – زاڭ ٷستەمدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ, ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ جەنە مەملەكەتتٸك ورگانداردىڭ جاۋاپكەرشٸلٸگٸن ارتتىرۋ. تەرتٸپ ورناتۋ كەزٸندە ادام قۇقىقتارى شەكتەلمەۋٸ كەرەك. وسى بالانس ساقتالۋى ماڭىزدى”, – دەدٸ ول.
ول وتباسىلىق-تۇرمىستىق زورلىققا قارسى زاڭنامانىڭ كٷشەيۋٸ جەبٸرلەنۋشٸلەردٸڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ تەتٸكتەرٸن نىعايتىپ, مەسەلەنٸ جابىق تاقىرىپتان اشىق قوعامدىق پروبلەما دەڭگەيٸنە شىعارعانىن اتاپ ٶتتٸ.
“قورعاۋ نۇسقامالارى مەن الدىن الۋ شارالارى ناقتى جۇمىس ٸستەي باستادى. پوليتسييا, ەلەۋمەتتٸك قىزمەتتەر جەنە داعدارىس ورتالىقتارىنىڭ ٶزارا بايلانىسى ايقىن جاقساردى”, – دەدٸ ول.
ونىڭ سٶزٸنشە, جەتٸسۋ وبلىسىندا جاستارمەن قۇقىقتىق مەدەنيەت باعىتىندا جٷيەلٸ جۇمىستار جٷرگٸزٸلٸپ جاتىر. مەسەلەن, وقۋ ورىندارىندا تٷسٸندٸرۋ كەزدەسۋلەرٸ, ينتەرنەت-الاياقتىق پەن ەسٸرتكٸگە قارسى پروفيلاكتيكا, تٷنگٸ رەيدتەر, سپورتتىق جەنە ەلەۋمەتتٸك جوبالار بەلسەندٸ جٷزەگە اسىرىلۋدا.
“ادال ازامات” وپەراتسيياسى قوعامدىق تەرتٸپتٸ ساقتاۋ مەن ۇساق قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردىڭ الدىن الۋعا باعىتتالعان. “Saqtan” اكتسيياسى مەرەكەلٸك كەزەڭدەردە جاستاردىڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸنە جەنە تەرتٸبٸنە باقىلاۋ جٷرگٸزسە, “Legal Talk: اشىق ميكروفون” فورۋمى جاستار مەن قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى باسشىلارىنىڭ اشىق ديالوگىن قامتاماسىز ەتەدٸ”, - دەيدٸ ول.
ۆانكەەۆتٸڭ ايتۋىنشا, ٶڭٸردە بەينەباقىلاۋ, جەدەل باسقارۋ ورتالىقتارى جەنە تسيفرلىق تالداۋ جٷيەلەرٸ بەلسەندٸ قولدانىلىپ, قۇقىق بۇزۋشىلىقتارعا جەدەل ەرەكەت ەتۋگە, قىلمىستىڭ الدىن الۋعا جەنە قوعامدىق قاۋٸپسٸزدٸكتٸ كٷشەيتۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
“دەگەنمەن بۇل جٷيەلەردٸ قولدانۋدا ادام قۇقىعى مەن دەربەس دەرەكتەردٸ قورعاۋ ەرەكشە نازاردا بولۋى قاجەت”, - دەپ قوستى ول.
ازاپتاۋ مەن قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردى بولدىرماۋ باعىتىندا قوعامدىق مونيتورينگ, پروكۋرورلىق قاداعالاۋ جەنە پروفيلاكتيكالىق باقىلاۋ كٷشەيتٸلگەن. نەتيجەسٸندە پروتسەستٸك تەرتٸپكە كٶڭٸل بٶلٸنٸپ, شاعىمداردى قاراۋ تەتٸكتەرٸ اشىق بولا تٷسكەن. ەڭ باستىسى, جاۋاپكەرشٸلٸك پەن اشىقتىق دەڭگەيٸ ارتقان.
“2025 جىلدىڭ باسىنان باستاپ جەتٸسۋ وبلىسىندا قۇقىقتىق مەدەنيەتتٸ ارتتىرۋ جەنە قۇقىق بۇزۋشىلىقتىڭ الدىن الۋ باعىتىندا 403 ٸس-شارا ۇيىمداستىرىلىپ, 25 مىڭعا جۋىق جاستار قامتىلدى. ٸس-شارالار وبلىستىڭ بارلىق اۋدان-قالالارىن قامتىپ, جەتٸسۋ وبلىسىنىڭ پروكۋراتۋراسى, پوليتسييا دەپارتامەنتٸ, ەكونوميكالىق تەرگەپ-تەكسەرۋ دەپارتامەنتٸ جەنە بٸلٸم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ سەرٸكتەستٸگٸمەن ٶتكٸزٸلدٸ. ولاردىڭ ماقساتى – قوعامدىق تەرتٸپتٸ ساقتاۋ, زاڭگەرلٸك كٶمەك كٶرسەتۋ, ەسٸرتكٸ قىلمىسىنىڭ الدىن الۋ, كيبەرالاياقتىق پەن بۋلينگ, گەندەرلٸك زورلىق-زومبىلىقتىڭ الدىن الۋ جەنە جاستاردىڭ قۇقىقتىق ساۋاتتىلىعىن ارتتىرۋ”, - دەيدٸ ول.
ۆانكەەۆتٸڭ سٶزٸنشە, الداعى ۋاقىتتا باستى نازار جاستارمەن جۇمىستى كٷشەيتۋگە, تسيفرلىق قاۋٸپسٸزدٸكتٸ دامىتۋعا جەنە قوعامدى قۇقىقتىق مەدەنيەتكە تارتۋعا اۋدارىلادى. ول قىلمىستى ازايتۋ تەك پوليتسييانىڭ ەمەس, بٷكٸل قوعامنىڭ ورتاق مٸندەتٸ ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
