كەيٸنگٸ كەزدە قازاقستاندا بلوگەرلٸك دەگەن بەتپەردەنٸ جامىلىپ, بوپسالاۋ, قورقىتۋ ارقىلى پايدا تاپقىسى كەلەتٸندەرگە كٷرەس كٷشەيگەن. بٸراز ۋاقىتتان بەرٸ قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى ەلەۋمەتتٸك جەلٸدەگٸ جٷگەنسٸز ەرەكەتتەرگە نٷكتە قويۋعا كٸرٸسكەن.
بلوگەرلٸك – بەدەلدٸ قۇرال, بٸراق ونى قىسىم مەن پايدا كٶزٸنە اينالدىرعاندارعا كەشٸرٸم جوق. مۇنىڭ دەلەلٸ - بٸراز ۋاقىت بۇرىن الماتىدا ۇستالعان بلوگەرلەر مەن كٷنٸ كەشە شىمكەنتتە ۇستالعان بلوگەر. بۇل باعىتتا ساراپشىلار نە دەيدٸ? Dalanews.kz ارنايى پٸكٸرٸن بٸلدٸ.
بلوگەرلەر "تابىس تابۋدىڭ" تاعى بٸر جولىن تاپتى ما?
- الماتىداعى جاعداي
بيىل 23 قاڭتاردا پوليتسييا قىزمەتكەرلەرٸ جەبٸرلەنۋشٸنٸڭ ارىزى بويىنشا الماتىدا كەسٸپكەر مەن ەكٸ بلوگەردٸ ۇستادى. كٷدٸكتٸلەر ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردە كومپروماتتار جارييالايمىز دەپ قوقان-لوقى كٶرسەتٸپ, 8 ميلليون تەڭگە بوپسالاعان. سونداي-اق, ولار جەبٸرلەنۋشٸنٸ سوت شەشٸمٸمەن كەسٸپكەر تٶلەۋگە مٸندەتتەلگەن 20 ميلليون تەڭگەنٸ تالاپ ەتۋدەن باس تارتۋعا كٶندٸرمەك بولعان.
قاسكٶيلەر 10 ميلليون تەڭگە الىپ جاتقان جەرٸندە ۇستالدى. بوپسالاۋ دەرەگٸ بويىنشا قىلمىستىق ٸس قوزعالدى. كەيٸن ولار دامير كٶشەەۆ پەن رۋسلان كەرٸموۆ ەكەنٸ دە ايتىلدى. سونىمەن قاتار, بلوگەرلەر ەكٸ ايعا قامالدى.
- شىمكەنتتەگٸ جاعداي
كەشە شىمكەنتتە مۇعالٸمدٸ بوپسالاعان بلوگەر قاماۋعا الىندى. قالاداعى مەكتەپتەردٸڭ بٸرٸنٸڭ قىزمەتكەرٸنٸڭ ارىزى بويىنشا پوليتسييا دەپارتامەنتٸ ٸرٸ كٶلەمدە اقشا بوپسالاعان كٷدٸكتٸنٸ ۇستادى.
الدىن الا مەلٸمەتتەرگە سەيكەس كٷدٸكتٸ ٶزٸنٸڭ مەديا تانىمالدىلىعىن پايدالانىپ, جاعىمسىز اقپاراتتى جارييالايمىن دەپ قورقىتىپ, 1,2 ميلليون تەڭگە تالاپ ەتكەن. بۇل جايت بويىنشا دا قىلمىستىق ٸس قوزعالدى. كٷدٸكتٸ ۋاقىتشا ۇستاۋ يزولياتورىنا قامالدى.
ەلەۋجەلٸدەگٸ ەلەۋەتتٸ بوپسالاۋعا پايدالانۋ: دەپۋتات پٸكٸرٸ
دەپۋتات جارقىنبەك امانتايۇلى ەلەۋمەتتٸك جەلٸ مەن بلوگەرلەر مەسەلەسٸن بٸراز ۋاقىتتان بەرٸ مەجٸلٸس مٸنبەرٸندە كٶتەرٸپ جٷر. بۇعان دەيٸن دە ول بلوگەرلەر مەن "ينفوسىعانداردىڭ" دەۋرەنٸ جٷرٸپ تۇرعانىن, حالىق بۇدان مەزٸ بولعانىن ايتىپ, پرەمەر-مينيستردٸڭ ورىنباسارى تامارا دٷيسەنوۆاعا دەپۋتاتتىق ساۋال جولداعان ەدٸ.
ٸشكٸ ٸستەر مينيسترلٸگٸنٸڭ كٷرەسٸ كٷشەيگەن تۇستا دەپۋتاتتان تاعى بٸر مەرتە پٸكٸر سۇراۋدى جٶن كٶردٸك. جارقىنبەك امانتايۇلىنىڭ سٶزٸنشە, ەلەۋمەتتٸك جەلٸ بٷگٸندە قوعامنىڭ بٶلٸپ تاستاۋعا كەلمەيتٸن بٸر بٶلشەگٸنە اينالىپ كەتكەن. ول سٶز باسىن جەلٸنٸڭ وسىنشالىق دامۋىنىڭ قوعامعا جاعىمدى جەنە كەرٸ تۇستارىنان باستادى.
"ەلەۋمەتتٸك جەلٸنٸڭ جاقسى تۇستارى دا كٶپ. قازٸر ەرتٷرلٸ ماقساتتا, ساۋدا-ساتتىق, اقپاراتتاندىرۋ, ەلدٸ اعارتۋ ماقساتىندا پايدالانىپ جاتىر. بلوگەرلٸك تە قاتار دامىدى, كەسٸپكە اينالدى. بٸراق وسى دٷنيەنٸ ساۋاتتى پايدالانىپ جاتقان ازاماتتار دا بار, زاڭسىزدىققا جول بەرٸپ جاتقاندار دا بار. كوۋچتار, پسيحولوگتار, نۋمەرولوگتار كٶبەيٸپ كەتتٸ. سولاردىڭ قاپتاۋىنا قاتىستى ساۋال كٶتەرگەنمٸن. ازاماتتار الاياقتىق سحەمالارعا تٷسە باستادى. بوپسالاۋ بٸر بٶلەك. ال ەندٸ "ٶمٸرٸڭدٸ باقىتتى ەتەمٸن", "قارىزىڭنان قۇتقارامىن", "تٷپ ساناڭدى وياتامىن" دەگەن نەشە تٷرلٸ جاقسى-جاقسى لوزۋنگتار ويلاپ تاۋىپ, ەلدٸ سوعان تارتىپ وتىر. كٶپ جاعدايدا ولاردىڭ بەرٸپ وتىرعان ٶنٸمدەرٸنە جارنامالارى ساي كەلمەيدٸ. ول جەردە ارنايى ماماندار وتىرعان جوق. مىسالى پسيحولوگييالىق كٶمەككە ەربٸر ادام مۇقتاج بولۋى مٷمكٸن. بٸراق ول جەردە پسيحولوگ ەمەس, كوۋچ ساباعىن ٶتٸپ العان, جاقسى سٶيلەيتٸن بٸرەۋ وتىرۋى مٷمكٸن. كەيٸن بەرٸنە ورتاق ساباق بەرەدٸ", - دەيدٸ ول.
دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا, بۇل شىنايى مامانداردىڭ كٶلەڭكەدە قالۋىنا دا ەكەپ سوعادى.
"تٸپتٸ ادامدار وسىعان نەسيە الىپ, قاتىسىپ جاتىر. بۇل ەلەۋمەتتٸك مەسەلەگە اينالىپ وتىر, ادامدار قارىزعا جاپپاي كٸرٸپ كەتۋٸنە دە سەبەپ بولىپ وتىر. سول تۇرعىدان مۇنى كٶتەرگەنمٸن. كەيبٸر وتباسىلار سول كوۋچتاردىڭ ايتقانىمەن جٷرەمٸز دەپ شاڭىراعى ورتاسىنان تٷسكەن مىسال ٶتە كٶپ. وسى دەپۋتاتتىق ساۋالدى كٶتەرگەننەن كەيٸن كٶپ ازامات جەكەمٸزگە جازدى. بٸز ونى ۇسىنىس رەتٸندە ەنگٸزدٸك, شەشەتٸن اتقارۋشى بيلٸك ەمەسپٸز. بٸراق ازاماتتار كٶپ حابارلاستى. "الداپ كەتتٸ, كٷتكەن نەتيجە بولمادى" دەگەندەي, بٸر جاعىنان تۇتىنۋشىنىڭ قۇقىعى دا بۇزىلىپ تۇر", - دەدٸ ول.
جارقىنبەك امانتايۇلىنىڭ پٸكٸرٸنشە, مۇنداي ادامدار كٶبٸنە ونلاين ماركەتينگتٸڭ تٸلٸن ٷيرەنٸپ, قىر-سىرىن مەڭگەرٸپ الادى, سٶيتٸپ ادامدارعا ٶتەتٸن سٶزدەر, بٸردەن جالت قاراتاتىن لوزۋنگتار, ۇراندار ارقىلى تارگەت تاراتىپ, ادامداردىڭ سەنٸمٸنە كٸرەدٸ.
"بىلايشا ايتقاندا, ساۋداگەر دەپ ايتساق بولادى, بەرٸنە توپىراق شاشپاسپىز. ٸشٸندە ناقتى ماماندار دا بار شىعار. سوندىقتان وسى مەسەلەگە بٸر باقىلاۋ كٷشەيتٸلسە دەگەن وي بولدى", - دەيدٸ ول.
دەپۋتات بلوگەرلٸك ارقىلى بوپسالاۋمەن اينالىساتىندار تۋراسىندا دا پٸكٸر بٸلدٸردٸ. مۇنداي "بلوگەرلەر" شەنەۋنٸكتەرگە دە "قىرعيداي تيەدٸ ەكەن".
"راسىمەن, كەيبٸر جەرگٸلٸكتٸ ەكٸمدٸكتەردٸ, اتقارۋشى بيلٸك ٶكٸلدەرٸن قورقىتىپ-ٷركٸتۋمەن اينالىساتىندار, قيت ەتسە تىرناق استىنان كٸر ٸزدەپ, "انا بىلىعىڭدى بٸلەمٸن, مىنا بىلىعىڭدى جارييالايمىن" دەگەن سيياقتى دٷنيەلەرمەن تٸكەلەي بوپسالاۋعا كٶشٸپ العاندار تۋرالى دا ەستيمٸز. بۇل بەلگٸلٸ بٸر دەڭگەيدە جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى بيلٸك تولىققاندى جۇمىس ٸستەۋٸنە كەدەرگٸ بولادى. ولار كٶپ جاعدايدا ناقتى جۇمىسپەن ەمەس, جاڭاعى شۋدى باسۋمەن اينالىسىپ كەتٸپ جاتقان مىسالدار بار. بۇل دا بوپسالاۋدىڭ بٸر تٷرٸ. اقشا تالاپ ەتپەۋٸ, بٸردەڭە سۇراماۋى مٷمكٸن, بٸراق سونداي بٸر دٷنيەلەر ارقىلى قارىم-قاتىناس قۇرىپ, كەيٸن ٶز مەسەلەلەرٸن جەكە باستارىنا شەشٸپ الۋعا پايدالاناتىن تەسٸل. سوندىقتان مۇندايعا دا جول بەرۋگە بولمايدى", - دەدٸ ول.
جارقىنبەك امانتايۇلى كەيبٸر بلوگەرلەر قاۋٸپتٸ تاقىرىپتى قوزعاپ, سان سوعىپ قالاتىنىن دا ايتتى.
"ٶكٸنٸشكە قاراي, كەيبٸر بلوگەرلەر, ەلگە تانىمال بلوگەرلەر ۇلتارازدىعىن دا قوزدىرىپ جٸبەرەدٸ. ەلەۋمەتتٸك جەلٸگە جىل ٶتكەن تالاپتار كٷشەيٸپ كەلە جاتىر. بىلتىر ونلاين پلاتفورمالار, ونلاين جارناما تۋرالى زاڭ قابىلداندى. سونىڭ اياسىندا دا بٸراز جاۋاپكەرشٸلٸك كٷشەيدٸ. بٸرەۋ بٸلمەي, بٸرەۋ قاساقانا, بٸرەۋ ەندٸ جاستىق, كٸم بٸلەدٸ بٸرەۋدٸڭ سويىلىن سوعىپ, ەرتٷرلٸ جاعدايمەن وسىنداي بولىپ جاتادى. بٸر رەت, ەكٸ رەت سونداي جازبالارى ىڭ-شىڭسىز ٶتٸپ كەتكەندەي بولادى, ٷشٸنشٸ جولى قۇقىق قورعاۋ سالاسىنىڭ ٶكٸلدەرٸنٸڭ نازارىنا ٸلٸگەدٸ. ونىڭ سوڭى جاقسىلىققا اپارمايدى", - دەيدٸ دەپۋتات.
مەجٸلٸس دەپۋتاتى اشىق بوپسالاۋ جايلى دا سٶز قوزعادى. الايدا دەپۋتات قۇزىرلى ورگاندار تاراپىنان زاڭعا سەيكەس جۇمىس ٸستەلٸپ جاتقانىن ايتىپ, كەيدە مەسەلە كٷشەيگەن شاقتا عانا زاڭدى ٶزگەرتۋ كەرەك دەگەن باستاما كٶتەرۋ دۇرىس ەمەس ەكەنٸن جەتكٸزدٸ. جارقىنبەك امانتايۇلى زاڭ ەلسٸز بولسا عانا ٶزگەرتكەن دۇرىس ەكەنٸن ايتتى.
"ودان كەيٸنگٸ دٷنيە - اشىق بوپسالاۋ, اۋديتورييانىڭ كٷشٸمەن اقشا تالاپ ەتۋ. بۇل دا بەلگٸلٸ بٸر دەڭگەيدە كەدٸمگٸ ٷلكەن قىلمىس. بۇل - ادامنىڭ قۇقىعىنا, تەك ماتەريالدىق ەمەس, مورالدىق قۇقىعىنا جان-جاقتى قىسىم جاساۋ دەگەن سٶز. سوندىقتان بۇل زاڭسىزدىقتارعا جاۋاپكەرشٸلٸك قاراستىرىلعان. بٸز كەيدە رەزونانستى ٸس بولعان كەزدە زاڭعا ٶزگەرٸس ەنگٸزۋ كەرەك دەپ شىعامىز عوي. نەگٸزٸ رەزونانستى ٸستەردٸڭ اياسىندا زاڭداردى ٶزگەرتە بەرۋگە بولمايدى. رەزونانستى ٸستەردٸڭ اياسىندا زاڭىمىز سولقىلداق ەكەنٸ كٶرٸنسە, وندا ەڭگٸمە بٶلەك, قاراستىرۋعا بولادى. بٸراق زاڭ جۇمىس ٸستەپ جاتىر, زاڭ انىقتاپ جاتىر, جاۋاپكەرشٸلٸككە تارتىپ جاتىر. كەيدە بٸزدٸڭ قۇقىق قورعاۋ سالاسىنىڭ, سوت بارىسىنىڭ وبەكتيۆتٸ بولۋىنا كەدەرگٸ كەلتٸرمەۋ كەرەك", - دەيدٸ ول.
جارقىنبەك امانتايۇلى مۇنداي ەرەكەتكە كەيبٸر ازاماتتار قۇقىقتىق جاعىنان ساۋات جەتپەگەنٸنەن باراتىنىن دا جەتكٸزدٸ.
"ەلەۋمەتتٸك جەلٸدە ەلەۋەتٸن پايدالانۋ كەسٸبي جۋرناليستەردە سيرەك كەزدەسەدٸ. كەسٸبي جۋرناليستەر وندايعا بارمايدى. بۇل بٷگٸندە جاڭا فورماتقا, ونلاين فورماتقا اۋىستى. بەلٸگٸلٸ بٸر دەڭگەيدە ساۋاتتىڭ دا تٶمەندٸگٸ عوي, شىنىن ايتقاندا. وڭدى-سولدى پايدالانۋعا بولادى ەكەن دەپ ويلاسا كەرەك. بٸر-ەكٸ رەت بٸرەۋلەرگە سوقتىعىپ كٶرەدٸ, ولاردان ەشقانداي قارسى ەرەكەت بولمايدى. ال سوسىن ۇرىناتىن جاعداي بولادى. سوندىقتان جاۋاپكەرشٸلٸكتٸ حالىق سەزٸنۋٸ كەرەك دەپ ويلايمىن. قولدانىستاعى زاڭ جەتكٸلٸكتٸ. الايدا كەيدە مينيسترلٸك تاراپىنان, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى تاراپىنان بەلگٸلٸ بٸر دەڭگەيدە مونيتورينگ از بولىپ جاتۋى مٷمكٸن", - دەدٸ ول.
دەپۋتات ەربٸر ازامات جاۋاپكەرشٸلٸكتٸ سەزٸنۋٸ ٷشٸن تٷسٸندٸرۋ جۇمىستارى تۇراقتى جٷرگٸزٸلٸپ جاتقانىن, دەگەنمەن الدا دا بوپسالاۋدىڭ ارتىندا ٷلكەن سالدارى بارىن, ەلەۋمەتتٸك جەلٸدەگٸ ەر ەرەكەت باقىلاۋدا ەكەنٸن حالىقتىڭ ەسٸنە سالىپ تۇرۋ كەرەك ەكەنٸن ايتتى.
"ەلەۋمەتتٸك جەلٸدەگٸ جاۋاپكەرشٸلٸكتٸ جول ەرەجەسٸن تٷسٸندٸرگەندەي تٷسٸندٸرۋ كەرەك دەپ ويلايمىن", - دەپ تٷيٸندەدٸ سٶزٸن ول.
"بوپسالاۋ - قىلمىس"
جاۋاپكەرشٸلٸك دەمەكشٸ, بوپسالاۋ ٷشٸن قانداي جاۋاپكەرشٸلٸك كٶزدەلگەنٸن دە انىقتادىق. پوليتسييا قانداي دا بٸر قىسىم كٶرسەتۋ, قورقىتۋ جەنە بوپسالاۋ ەرەكەتتەرٸ قىلمىستىق جاۋاپكەرشٸلٸككە ەكەپ سوعاتىنىن ەسكەرتتٸ.
مۇنداي ەرەكەتتەر قر قىلمىستىق كودەكسٸنٸڭ 194-بابى (قورقىتىپ الۋ) بويىنشا سارالانۋى مٷمكٸن.
