كلينتون حانىم ساياسات ساحناسىندا بۇرىننان جٷر. ەلەم حيللاريدٸ كٷيەۋٸ كلينتون 1992 جىلى اقش پرەزيدەنتٸ بولىپ سايلانعاننان بەرٸ بٸلەدٸ. سودان بەرٸ فەدەرالدى دەڭگەيدە بٸرٸنشٸ حانىمنىڭ (ايتپاقشى, چيكاگو تۋماسى) پوزيتسيياسى ٶسۋمەن بولدى.
ال بيلل ەكەۋٸ... بيللمەن 1971 جىلى يەل ۋنيۆەرسيتەتٸندە تانىسادى. 1973 جىلى ول قۇقىق دوكتورى دەرەجەسٸن الدى. ەرٸ قاراي ەدەتتەگٸدەي. وتاۋ قۇردى. بالا سٷيدٸ.
ۋنيۆەرسيتەتتٸ تەمامداپ, ازداعان ۋاقىت ساباق بەرگەننەن كەيٸن كلينتون وتباسى بٸرجولاتا ساياساتقا كەتەدٸ. جۇبايلار ٷلكەن جەتٸستٸككە جەتەدٸ.
العاشقىسى: 1978 جىلى بيلل كلينتون اركانزاس شتاتىنىڭ گۋبەرناتورى اتاندى. زاڭگەر حيللاري دا بەكەر وتىرعان جوق. اقش-تىڭ سول جىلعى پرەزيدەنتٸ جيممي كارتەر حيللاريدٸ اركانزاستاعى زاڭگەرلٸك قىزمەت كورپوراتسيياسىنىڭ مٷشەسٸ قىزمەتٸنە قابىلدايدى. اتالعان شتاتتىڭ بٸرٸنشٸ حانىمى رەتٸندە ول 12 جىل بويى (1979-1981, 1983-1993) وسىنداعى ساياسي-قوعامدىق جۇمىستارعا ارالاسادى.
1993 ول دەنساۋلىق سالاسىن رەفورمالاۋ كوميتەتٸن باسقارادى, الايدا ۇزاق ايالداعان جوق. شىنى كەرەك, كلينتونعا اتالعان سالانى رەفورمالاۋ اۋىرعا سوقتى, قولىنان كەلمەدٸ. بٸراق, بۇل ارادا كٸنە جالعىز وندا ەمەس. مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جٷيەسٸن ەنگٸزۋ جۇمىس بەرۋشٸلەر مەن مەديتسينالىق تاۋار ٶندٸرۋشٸلەردٸڭ عانا ەمەس, سونىمەن بٸرگە كونگرەسستٸڭ دە قارسىلىعىن تۋدىردى. سەبەبٸ, مۇنداعى رەسپۋبليكاشىلاردىڭ سانى باسىم-تۇعىن.
ول رەسەيدٸڭ كٶرشٸ ەلدەرگە ەسكەري-ساياسي جەنە ەكونوميكالىق قىسىمىن كٷشەيتە تٷسەرٸن باياعىدان ايتىپ جٷر. 2012 جىلدىڭ جەلتوقسانىندا دۋبليندەگٸ ەقىۇ-نىڭ وتىرىسىندا بىلاي دەدٸ: «كەڭەستەندٸرۋ («سوۆەتيزاتسييا») كەدەندٸك وداق پەن ەۋرازييالىق وداقتىڭ استارىندا جاسىرۋلى. قاتەلٸك جٸبەرمەۋٸمٸز كەرەك. بٸز مۇنداعى ماقساتتى (رەسەيدٸڭ) جاقسى بٸلەمٸز. بۇل پروتسەسكە كەدەرگٸ كەلتٸرۋ جەنە ونى بولدىرماۋدىڭ تيٸمدٸ جولىن تابامىز».
جانجال...
1998 جىلى اق ٷيدە ٷلكەن سەكس-جانجال شىقتى. مۇنى باسقالاي ايتا المايمىز. حيللاري ساياسي ەرٸ ەموتسيونالدى تۇرعىدا ٷلكەن تىعىرىققا تٸرەلگەنمەن, مۇنىسىن بٸلدٸرگەن جوق. كٷيەۋٸن اقتاپ, جاقتاپ شىقتى, مۇنىڭ بەرٸ «وڭشىلداردىڭ ويلاستىرعانى» دەدٸ.
بيلل كلينتون اقش پرەزيدەنتٸنٸڭ ورىنتاعىن بوساتقاننان سوڭ حيللاريدٸڭ ەكٸنشٸ تىنىسى اشىلدى. ساياسي وليمپتٸڭ شىڭىنا كٶتەرٸلۋدٸ كٶزدەدٸ ول. 2000 جىلى نيۋ-يورك شتاتىنىڭ سەناتورى سايلاۋىندا جەڭدٸ. بٸرنەشە رەت قايتا سايلانىپ, 2009 جىلعا دەيٸن ٶز ورىنتاعىن بوساتقان جوق.
كەلەسٸ كەزەك – اق ٷي. 2008 جىلعى پرەزيدەنت سايلاۋىندا حيللاري نەگٸزگٸ فاۆوريتتەردٸڭ بٸرٸ سانالدى. بٸراق, ول كەزگٸ امەريكالىق قوعام ساياسي ساحنادا جاڭا تۇلعالاردى قاجەت ەتكەن بولاتىن. بۇل تۇرعىدا باراك وباما تاپتىرماس كانديدات ەدٸ. ول حيللاريدٸ ٸشكٸ پارتييالىق بەسەكەدە دە, ارتىنشا جالپىحالىقتىق سايلاۋدا دا باسىپ وزدى.
وباما كلينتون حانىمنىڭ كەرەك بولارىن بٸلدٸ. وعان اقش مەملەكەتتٸك حاتشىسىنىڭ قىزمەتٸن ۇسىندى. وسىلايشا حيللاري حالىقارالىق دەڭگەيگە شىعىپ, اقش-تىڭ سىرتقى ساياسات ۆەدومستۆوسىن باسقارعان العاشقى ەيەل اتاندى. بٸراق, ونىڭ بۇل قىزمەتتەگٸ جۇمىسىن دا تابىستى دەپ ايتۋعا كەلمەيدٸ. نەگە?
بٸراق, بٸز بٸلە بەرمەيمٸز. حيللاري اقش-تىڭ ساياسي ەرٸ ەكونوميكالىق باعىتىنداعى بٸراز شاراعا باستاماشى بولدى. ول ەلەمدە ەكسترەميزم مەن تەرروريزمگە قارسى ورتاق ستراتەگييا ەزٸرلەۋ كەرەك دەيتٸن بٸر ادام.
اقش پەن رەسەيدٸڭ اراسىنداعى قارىم-قاتىناستىڭ سالقىنداۋى سول كەزدەن باستالعان جەنە ەلٸ جالعاسىپ كەلەدٸ.
حيللاري حانىمنىڭ تۇسىندا اقش پەن قازاقستاننىڭ اراسىنداعى قارىم-قاتىناس وڭ باعىتتا جٷردٸ. ەكونوميكالىق جەنە مەدەني شارالارعا جان بٸتتٸ. 2011 جىلدىڭ قاڭتارىندا كلينتون حانىمعا «ەكٸ ەلدٸڭ اراسىنداعى ەرٸپتەستٸك پەن دوستىقتى دامىتقانى ٷشٸن» بٸرٸنشٸ دەرەجەلٸ «دوستىق» وردەنٸ تابىستالدى.
ول رەسەيدٸڭ كٶرشٸ ەلدەرگە ەسكەري-ساياسي جەنە ەكونوميكالىق قىسىمىن كٷشەيتە تٷسەرٸن باياعىدان ايتىپ جٷر. 2012 جىلدىڭ جەلتوقسانىندا دۋبليندەگٸ ەقىۇ-نىڭ وتىرىسىندا بىلاي دەدٸ: «كەڭەستەندٸرۋ («سوۆەتيزاتسييا») كەدەندٸك وداق پەن ەۋرازييالىق وداقتىڭ استارىندا جاسىرۋلى. قاتەلٸك جٸبەرمەۋٸمٸز كەرەك. بٸز مۇنداعى ماقساتتى (رەسەيدٸڭ) جاقسى بٸلەمٸز. بۇل پروتسەسكە كەدەرگٸ كەلتٸرۋ جەنە ونى بولدىرماۋدىڭ تيٸمدٸ جولىن تابامىز».
جەب بۋش تا, مايكل حاكابي دە, تەجٸريبەلٸ بەرني ساندەرس تە اقش-تىڭ قوعامدىق ساياسي ٶمٸرٸندە سونشالىقتى ىقپالعا يە ەمەس. ولاردىڭ يميدجٸ جەنە حالىقارالىق ساياساتتاعى بەدەلٸ تٶمەن.
سونىمەن...
[caption id="attachment_10688" align="alignright" width="440"]
يە, سونىمەن, حيللاري سايلاۋعا تٷسەتٸنٸن مەلٸمدەدٸ. بٸزدٸڭشە, بۇل الاماندا ونىمەن ناقتى بەسەكەگە تٷسە الاتىن وپپونەنتتەرٸ از.
ال ساياسي ترەند دەموكراتتاردىڭ جاعىندا ەمەس... جەب بۋش تا, مايكل حاكابي دە, تەجٸريبەلٸ بەرني ساندەرس تە اقش-تىڭ قوعامدىق ساياسي ٶمٸرٸندە سونشالىقتى ىقپالعا يە ەمەس. ولاردىڭ يميدجٸ جەنە حالىقارالىق ساياساتتاعى بەدەلٸ تٶمەن.
حيللاري بيلٸككە كەلەر بولسا, اقش-تىڭ ەلەمدٸك ساياساتتاعى ليدەرلٸك رٶلٸن بەكٸتە تٷسەرٸنە سەنٸمدٸ ساراپشىلار. اقش ەكونوميكاسى ٶرلەۋ ٷستٸندە جەنە الداعى 2 جىلدا ٶرلەي تٷسپەسە, قۇلدىرامايدى. حيللاري بيلٸككە كەلسە وباما ٶندٸرٸسكە ەنگٸزگەن دەنساۋلىق ساقتاۋ باعدارلاماسىن اياعىنا جەتكٸزەرٸ انىق. بەلكٸم, ونىڭ كومانداسى امەريكالىق ەلەۋمەت پەن ەكونوميكاعا قاتىستى جاڭا جوبالار جاساۋعا كٸرٸسٸپ كەتكەن دە بولار.
كلينتون دا قاتال نەگٸزٸ. كٷشتٸك باعىتتى ۇستانادى. 2002 جىلى ول يراكقا ەسكەر كٸرگٸزۋگە جەنە بەن لادەن مەن كاددافيدٸڭ كٶزٸن قۇرتۋعا داۋىس بەردٸ. جەنە سول كٶزقاراسىنان تايماعانى انىق. بۇل تيٸسٸنشە ٶزگە ويىنشىلاردىڭ, ونىڭ ٸشٸندە قىتاي مەن رەسەيدٸڭ قارسىلىعىن تۋدىراتىنى داۋسىز. بٸراق, ول قيىندىق پەن قاۋٸپتەن قورىقپايدى. ساراپشىلار «ول قايتا قۇرۋدىڭ (پەرەزاگرۋزكا) جوباسىن جاساپ, دٸني فۋندامەنتاليزم, ەكسترەميزم جەنە تەرروريزمگە قارسى بٸرٸگٸپ كٷرەسۋدە مۇحيتتىڭ ارعى جاعىنداعى دەرجاۆالارمەن ەرٸپتەستٸكتٸ جانداندىرۋعا تىرىسادى», – دەيدٸ.
وسىدان 8 جىل بۇرىن...
نەگٸزٸندە حيللاري پرەزيدەنتٸككە وسىدان 8 جىل بۇرىن دايىن بولعان. الايدا, بۇعان امەريكا دايىن ەمەس ەدٸ. ال ەزٸر دايىن. العاشقى ەيەل پرەزيدەنتكە دە, ونىڭ اق ٷيدە اتقارار جۇمىسىنا دا دايىن. وسى جىلدار ارالىعىندا ول ٶزٸنە ات جاسادى, مىقتى يميدج, بەرٸك ساياسي بازا قالىپتاستىردى. ونىڭ «Ready for Hillary» ەلەكتورالدى كومپانيياسى تاريحقا ەنەرٸ انىق.
«Ready for Hillary» سايلاۋالدى كومپانيياسى قاراپايىم امەريكاندىقتار مەن ولاردىڭ دەستٷرلٸ قۇندىلىعىن باستى ورىنعا قويادى. «امەريكاندىقتارعا كٷن سايىن (?) ولاردىڭ مٷددەسٸن قورعايتىن ادام كەرەك. مەن سول ادام بولعىم كەلەدٸ. سٸز دە بۇعان ٷلەس قوسا الاسىز. سٸز العا جٷرە الاسىز جەنە الدا بولا الاسىز. وتباسى بەرٸك بولعاندا عانا – امەريكا دا بەرٸك بولادى».
بٷگٸنگٸ كٷنٸ وعان (كلينتون حانىمدى ايتامىز) اقش حالقى دا, ساياسي ەليتا, تٸپتٸ ەلەم دە دايىن. حيللاري دەۋٸرٸ جاقىن...
ارنايى «قالا مەن دالا» گازەتٸ ٷشٸن.
