مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستان حالىق كەڭەسٸنٸڭ العاشقى سەسسيياسىندا جاڭا ينستيتۋتتىڭ قۇرىلتايمەن ٶزارا جۇمىسى, كونستيتۋتسييانى تٷسٸندٸرۋ, ۇلتتىق بٸرلٸك پەن ەتنوسارالىق كەلٸسٸمدٸ ساقتاۋ مەسەلەلەرٸنە توقتالدى, دەپ حابارلايدى dalanews.kz.
پرەزيدەنت حالىق كەڭەسٸ قۇرىلتايعا بالاما ەمەس ەكەنٸن جەنە ەكٸ ينستيتۋتتىڭ ٶكٸلەتتٸكتەرٸ بٸر-بٸرٸنەن بٶلەك ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
«الايدا مىنا نەرسەنٸ بٸردەن تٷسٸنٸپ العان جٶن. حالىق كەڭەسٸ – قۇرىلتايعا بالاما مەكەمە ەمەس. كەڭەس مٷشەلەرٸ قۇرىلتايدىڭ قۇزىرەتٸنە كٸرەتٸن جۇمىسپەن اينالىسپايدى. دەپۋتاتتاردىڭ قىزمەتٸنە ارالاسپايدى. زاڭ بويىنشا وسىنداي ەرەكەتتەرگە قۇقى جوق. تيٸسٸنشە, قۇرىلتاي دەپۋتاتتارىنىڭ دا حالىق كەڭەسٸنٸڭ جۇمىسىنا ارالاسۋعا حاقى جوق. بەرٸنٸڭ الدىندا تۇرعان باستى ماقسات: ەكٸ ينستيتۋت تا بٸر-بٸرٸن تولىقتىرىپ, بٸرلەسە قىزمەت ەتۋٸ كەرەك. سوندىقتان حالىق كەڭەسٸ مەن قۇرىلتايدىڭ كوميتەتتەرٸ تىعىز بايلانىستا بولىپ, ٷيلەسٸمدٸ تٷردە جۇمىس ٸستەۋٸ قاجەت. الدىمىزدا تۇرعان ماقسات تا – بٸر, وتانىمىز دا – بٸر. سوندىقتان بەرٸمٸز بٸرتۇتاس ەل بولىپ بٸر جەڭنەن قول, بٸر جاعادان باس شىعارىپ قازاقستان حالقى ٷشٸن تاباندى قىزمەت ەتۋٸمٸز كەرەك. زاڭ جوبالارىن ەزٸرلەۋ بارىسىندا جۇرتشىلىقتىڭ وي-پٸكٸرٸن, تالاپ-تٸلەگٸن تولىققاندى ەسكەرۋ قاجەت. قۇرىلتاي مەن حالىق كەڭەسٸ ەرقاشاندا بٸرگە بولسا, وسىنداي مٷمكٸندٸك مٸندەتتٸ تٷردە پايدا بولادى. قازاقستان حالىق كەڭەسٸنە ەتنومەدەني بٸرلەستٸكتەردٸڭ, ايماقتىق مەسليحاتتار مەن قوعامدىق كەڭەستەردٸڭ, سونداي-اق, قوعامدىق ۇيىمداردىڭ ٶكٸلدەرٸ كٸردٸ. وسىلايشا مەملەكەت پەن قوعام اراسىنداعى بايلانىستىڭ جاڭا, اۋقىمدى ەرٸ بٸرتۇتاس جٷيەسٸ قالىپتاسىپ وتىر», – دەدٸ پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسى ۇلتتىق يدەولوگيياعا قاتىستى بۇرىننان كەلە جاتقان پٸكٸرتالاستارعا دا توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, 1 شٸلدەدە زاڭدى كٷشٸنە ەنگەن كونستيتۋتسييا بۇل مەسەلەگە قاتىستى نەگٸزگٸ باعىتتاردى ايقىندادى.
«بۇعان دەيٸن ەلٸمٸزدٸڭ ۇلتتىق يدەولوگيياسىنا قاتىستى كٶپتەگەن تالقىلاۋلار بولعانىن بٸلەسٸزدەر. 1 شٸلدەدە زاڭدى كٷشٸنە ەنگەن كونستيتۋتسييامىز وسى مەسەلەنٸڭ نٷكتەسٸن بٸرجولا قويدى دەپ ايتساق, ورىندى بولار. كونستيتۋتسييادا ەلٸمٸزدٸڭ ٶتكەنٸ, بٷگٸنٸ جەنە كەلەشەكتەگٸ بەينەسٸ ايقىن كٶرٸنٸس تاپتى. كونستيتۋتسييا پرەامبۋلاسىندا بايىرعى قازاق جەرٸندە مەملەكەتتٸلٸگٸمٸزدٸ نىعايتىپ, ۇلى دالانىڭ مىڭداعان جىلدىق تاريحىنىڭ ساباقتاستىعىن ساقتاۋعا باسا مەن بەرەتٸنٸمٸز ناقتى جازىلدى. بۇل – تٶل تاريحىمىزعا تاعزىم ەتۋ, بابالار اماناتىنا ادال بولۋ دەگەن سٶز. سونىمەن قاتار نەگٸزگٸ زاڭدا ادام قۇقىقتارى مەن بوستاندىعىن قورعاۋ, زاڭ مەن تەرتٸپتٸ ورنىقتىرۋ, بٸرلٸك پەن ىنتىماقتى ساقتاۋ, حالىقتىڭ ەل-اۋقاتىن ارتتىرۋ, بٸلٸم مەن عىلىمدى, يننوۆاتسييانى دامىتۋ مەملەكەتتٸڭ مىزعىماس مٸندەتٸ رەتٸندە ايقىندالدى. بٸرتۇتاس ۇلت رەتٸندە ٶسكەلەڭ ۇرپاق الدىنداعى اسا جوعارى جاۋاپكەرشٸلٸكتٸ سەزٸنە وتىرىپ, وسى كونستيتۋتسييانى قابىلدادىق. سول ارقىلى بولاشاعى جارقىن, باعدارى ايقىن ەدٸلەتتٸ, وزىق ەرٸ كٷشتٸ قازاقستاننىڭ بەرٸك نەگٸزٸن قالادىق. ازاماتتارىمىز كونستيتۋتسييانىڭ ەرەجەلەرٸن جاقسى بٸلٸپ, كٷندەلٸكتٸ ٶمٸردە قولدانعان سايىن ونىڭ كٷشٸ دە, قۋاتى دا ارتا تٷسەدٸ. سول سەبەپتٸ مەن كونستيتۋتسييا ەر ادامنىڭ قولىندا جٷرەتٸن, جۇمىس ٷستەلٸندە تۇراتىن, جەكە كٸتاپحاناسىنان ورىن الاتىن قۇجات بولۋعا تيٸس دەپ ەسەپتەيمٸن. بٸز كونستيتۋتسييادا بەكٸتٸلگەن قاعيداتتار مەن قۇندىلىقتاردى بٷكٸل ەل بولىپ دەرٸپتەۋٸمٸز كەرەك. بٸراق فورماليزم مەن ناۋقانشىلدىقتان الشاق بولعانىمىز جٶن, ەيتپەسە, وسى اسا ماڭىزدى جۇمىستى قۇرتىپ, حالقىمىزدىڭ الدىندا ۇياتقا قالامىز. باياعى جارتاس – سول جارتاس بولىپ, قاعازباستىلىق كٶزقاراسىنان قۇتىلا الماساق, ەش ٸلگەرٸلەۋ بولمايدى. بۇل جۇمىستى شىن جٷرەگٸمٸزبەن, اق نيەتٸمٸزبەن اتقارماساق, قاجەتتٸ نەتيجەگە جەتۋ ٶتە قيىن بولادى», – دەپ اتاپ ٶتتٸ مەملەكەت باسشىسى.
توقاەۆ كونستيتۋتسييانىڭ مازمۇنىن حالىققا تٷسٸندٸرۋ مەن ونى دەرٸپتەۋ ناۋقاندىق سيپاتتا بولماۋى كەرەكتٸگٸن ايتتى. پرەزيدەنت بۇل جۇمىسقا بٸلٸمٸ مەن تەجٸريبەسٸ بار تٷرلٸ سالا ٶكٸلدەرٸن تارتۋ قاجەتتٸگٸن اتاپ ٶتٸپ, پرەزيدەنت ەكٸمشٸلٸگٸنە تٷسٸندٸرۋ جۇمىسىنىڭ كەشەندٸ ەرٸ جٷيەلٸ تەسٸلٸن قالىپتاستىرۋدى تاپسىردى.
«بٸزدٸڭ بيٸك ماقساتتارىمىز, ناقتى جوسپارلارىمىز بار. ونىڭ بەرٸن تابىستى جٷزەگە اسىرۋ ٷشٸن بٸرلٸگٸمٸزدٸ بەكەمدەپ, بەلسەندٸ, تاباندى جۇمىس جٷرگٸزۋٸمٸز كەرەك. حالىق اراسىندا كونستيتۋتسييانى تٷسٸندٸرۋ, دەرٸپتەۋ ٸسٸ بۇل – ٶتە جاۋاپتى جۇمىس, وعان ٷستٸرت قاراۋعا بولمايدى. وسى ساياسي جۇمىسقا ٸلٸمٸ تەرەڭ, تەجٸريبەسٸ مول ادامداردى شاقىرۋ كەرەك, ياعني زاڭگەرلەر, عالىمدار, مۇعالٸمدەر, ەرٸكتٸلەر, كەسٸپكەرلەر, ارداگەرلەر مەن مەملەكەت قايراتكەرلەرٸن تارتۋ كەرەك بولادى. ال پرەزيدەنت ەكٸمشٸلٸگٸنٸڭ مٸندەتٸ – بۇل جۇمىستىڭ كەشەندٸ جەنە جٷيەلٸ تۇعىرىن قالىپتاستىرۋ. اتالعان مٸندەتتٸ جٷزەگە اسىرۋدى ۆيتسە-پرەزيدەنت ەرلان تىنىمبايۇلى قارينگە تاپسىرامىن. جۇمىستىڭ بارىسى تۋرالى ەكٸ اپتادا بٸر رەت پرەزيدەنتكە تٸكە باياندايدى. ەندٸ الدىمىزدا تۇرعان ناقتى مٸندەتتەرگە توقتالىپ ٶتەيٸن», – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
مەملەكەت باسشىسى قازاقستان حالقىنىڭ بٸرلٸگٸن نىعايتۋ مەسەلەسٸنە دە ەرەكشە توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, حالىق كەڭەسٸ قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى مەن ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ دەستٷرٸ مەن ٷزدٸك تەجٸريبەسٸن جالعاستىرىپ, بۇل جۇمىستى جاڭا ساياسي جەنە ۇيىمداستىرۋشىلىق دەڭگەيگە كٶتەرۋٸ قاجەت.
«قازاقستان حالقىنىڭ بٸرلٸگٸن نىعايتۋ – ٶتە ماڭىزدى مەسەلە. سوندىقتان قازاقستان حالىق كەڭەسٸ ساباقتاستىقتى ساقتاپ, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى مەن ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ دەستٷرٸ مەن ٷزدٸك تەجٸريبەسٸن جالعاستىرۋى قاجەت. بۇل رەتتە بٷكٸل جۇمىستىڭ ساپاسىن جاڭا ساياسي جەنە ۇيىمداستىرۋ دەڭگەيٸنە كٶتەرگەن جٶن. قابىلدانعان شەشٸمدەر مەن جٷرگٸزٸلٸپ جاتقان رەفورمالاردىڭ سالدارى ەتنومەدەني بٸرلەستٸكتەرگە قالاي ەسەر ەتەدٸ دەگەن ورىندى ساۋال, تٸپتٸ الاڭداۋشىلىق تۋىنداعانىن بٸلەمٸن. قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى, شىن مەنٸندە, ٶز جۇمىسىن اياقتادى. بٸراق بۇل ۇيىم اياسىندا قالىپتاسقان پايدالى ينستيتۋتسيونالدىق ينفراقۇرىلىم كەرەكسٸز بولىپ قالادى دەگەندٸ بٸلدٸرمەيدٸ. سٸزدەرگە تۋراسىن ايتايىن: قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ بٸرەگەي تەجٸريبەسٸ ەشقاشان تاريح قويناۋىنا كەتپەيدٸ, كەرٸسٸنشە, حالىق كەڭەسٸنٸڭ جۇمىسىندا قولدانىلادى. جاھاندى تۇراقسىزدىق جايلاپ, دٷربەلەڭگە تولى كەزەڭگە تاپ بولدىق. الپاۋىت مەملەكەتتەردٸڭ اراسىنداعى سەنٸمگە سەلكەۋ تٷستٸ. وسىنداي جاعدايدا قازاقستانداعى ۋاقىت تەزٸنەن ٶتكەن ەتنوسارالىق كەلٸسٸم مەن جالپىۇلتتىق بٸرلٸك ٷلگٸسٸ الداعى ۋاقىتتا دا ەلٸمٸزدٸڭ قارقىندى, ورنىقتى دامۋىنا بەرٸك نەگٸز بولادى. بٸز ەتنومەدەني ورتالىقتارعا, تەاترلارعا, بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنا بارىنشا قولداۋ كٶرسەتەمٸز. بۇل – مەملەكەتتٸڭ كونستيتۋتسييالىق مٸندەتٸ», – دەدٸ پرەزيدەنت.
