تاياۋدا Maitanov online ارناسى شىعىس قازاقستاندا تۇراتىن كەڭەس ٶكٸمەتٸن ارمانداۋشى, ورىسشىل انتون ۋشاكوۆ جايىندا اقپارات جارييالادى. كەڭەس ٶكٸمەتٸن اڭساۋشىعا قاتىستى اقپاراتتى كٶز جٷگٸرتٸپ وقىپ ٶتە شىقتىم. بٸراق بۇل جولى ۋشاكوۆتىڭ ٶمٸر جولى مەنٸ قىزىقتىردى. نەگە? ول ٷشٸن بٸزبەن بٸرگە ۋشاكوۆتىڭ ٶمٸر تاريحىمەن تانىسىپ شىعىڭىز.
اقپاراتتا وقي باستاعاندا بۇل ادام سوناۋ 60-70 جىلدارى دٷنيەگە كەلٸپ, كەڭەس زامانىنداعى بٸراز ادام ايتىپ جٷرەتٸن كەڭشٸلٸكتٸ كٶرگەن جان شىعار دەپ ويلادىم. سٶيتسەم, مٷلدە ولاي ەمەس.
انتون ۋشاكوۆىڭىز 1983 جىلى دٷنيەگە كەلٸپ, ەلٸمٸز تەۋەلسٸزدٸككە يە بولعان توقسانىنشى جىلدارى مەكتەپ تابىلدىرىعىن اتتاعان ساباز بولىپ شىقتى. بٸر سٶزبەن ايتساق, تەۋەلسٸزدٸك جىلدارى ەر جەتٸپ, ات جالىن تاراپ مٸنگەن ازامات ەكەن.
كەڭەس ٶكٸمەتٸ كەزٸندە مٷلدە ٶمٸر سٷرمەگەن. ەگەر كەڭەس ٶكٸمەتٸن كٶرمەگەندەردٸڭ ٶزٸ بۇلايشا ٶتكەندٸ اڭساسا, سول كەزەڭدە ٶمٸر سٷرگەندەر جايىندا ەڭگٸمە ايتىپ جاتۋدىڭ ٶزٸ ارتىق-اۋ.
جارايدى, قوش دەلٸك. ارى قاراي كەتتٸك. ۋشاكوۆ مىرزا بٷگٸندە شقو-نىڭ التاي قالاسىندا تۇرادى. ول ەلٸمٸزدەگٸ ۇلتتىق كومپانييالاردىڭ بٸرٸ سانالاتىن "قازمىرىشتا" كەندٸ ۇساتۋ بٶلٸمٸندە ەڭبەك ەتەدٸ ەكەن.
سونىمەن قاتار ٶزٸ جۇمىس ٸستەيتٸن كەسٸپورىندا "پاتريوت" دەپ اتالاتىن توپقا جەتەكشٸلٸك جاساپ, ەلەۋمەتتٸك جەلٸدە ورىس سەپەراتيزمٸن بەلسەندٸ تٷردە ناسيحاتتايدى. شىعىس قازاقستان اۋماعىندا كەڭەس ٶكٸمەتٸنٸڭ ورنۋىن جان-تەنٸمەن قالايتىن ناعىز جٷرەك جۇتقان "باتىردىڭ" ٶزٸ بولىپ تۇر.
بۇل از دەسەڭٸز, ۋشاكوۆىڭىز اينالاسىنداعى جۇرتتى ۇدايى رەسەيدٸڭ ۋكرايناعا قارسى باسقىنشىلىق سوعىسىن قولداۋعا ٷگٸتتٸپ, ەلدٸ ەكٸ ۇداي كٷيگە سالىپ جٷرەتٸن ەدەتٸ تاعى بار ەكەن.
ايتپاقشى, ٶتكەندە شقو-دا تراكتورشى بايقاۋسىزدا لەنيننٸڭ ەسكەرتٸكشٸن ابايسىزدا قۇلاتىپ العاندا ۋشاكوۆتىڭ تالاعى تارس ايىرىلىپ, قۇلاعان ەسكەرتكٸشتٸ قورشام قويعان دۋالعا "ۆەرنيتە لەنينا!" دەپ جازۋعا قاتىسىپ, گٷل شوعىن قويىپ, ٶزٸنٸڭ كەڭەس ٶكٸمەتٸن قانشالىقتى اڭسايتىنىن ايداي ەلەمگە تاعى دا پاش ەتٸپتٸ.
ال وسىدان نە قورىتىندى تٷيدٸڭ دەيسٸز عوي? اشىعىن ايتقاندا ۋشاكوۆتىڭ نەگە مۇنداي كٷيگە تٷستٸ دەپ باس قاتىرۋدىڭ ٶزٸ ارتىقتاۋ سيياقتى. ٶيتكەنٸ ەلدەگٸ جاعداي بەرٸمٸزگە بەلگٸلٸ.
تاڭ ازاننان باستاپ كەش باتقانشا, ورىستىڭ تەلەارنالارى قوسۋلى تۇر. مۇنى كٶرگەن قاراپايىم ادامنىڭ ٶزٸ پۋتيننٸڭ باسقىنشىلىق ساياساتىن قولدايتىن ادامعا اينالىپ كەتكەنٸن ٶزٸ دە بٸلمەي قالاتىنى انىق. مۇنى بٸر دەپ قويىڭىز.
تاعى دا ايتا تٷسسەك, ەلٸمٸز تەۋەلسٸزدٸك العان كٷننەن باستاپ, نازارباەۆ بيلٸگٸ قازاق تٸلٸنە, ۇلتتىق مەملەكەت قۇرۋ مەسەلەسٸنە قاتىستى ەكٸ ۇداي, سولقىلداق ساياسات ۇستاندى.
مۇنداي قوعامدىق كەڭٸستٸكتە ٶمٸر سٷرگەن ادام بٷگٸن-ەرتەڭ ەلٸمٸزدە قايتادان كەڭەستٸك جٷيە ورنايتىنداي كٷي كەشٸپ, ەكٸۇداي سەزٸمدە جٷرەتٸنٸ جاسىرىن ەمەس. كەرەك دەسەڭٸز, جاڭا قازاقستان قۇرامىز دەگەن قازٸرگٸ كٷننٸڭ ٶزٸندە دە ونداي كٶڭٸل-كٷيدەن ارىلا الماي وتىرمىز.
ەلٸ ەسٸمدە, ەلٸمٸز كەدەندٸك وداق قۇرىلىپ, وعان قازاقستان مٷشە بولعان-دى. سول جىلى بالقاشقا بارىپ, جاعاجايدا جاتقانىمدا بٸر ەكٸ ورىسپەن شٷيٸركەلەسكەنٸمدە ولار «ەندٸ كەڭەس وداعى قۇرىلا ما?» دەپ سۇراقتى تٶتەسٸنەن قويعان ەدٸ. سول سەتتە كەدەندٸك وداقتىڭ ەكونوميكالىق وداق ەكەنٸن ايتىپ, ەندٸ كەڭەس وداعى قۇرىلمايتىنىن ايتىپ, تٷسٸندٸرگەنٸمدە ولاردىڭ سالى سۋعا كەتٸپ, قاتتى قامىققان ەدٸ.
ەندٸ نەگٸزگٸ ەڭگٸمەگە ورالساق. وسى رەتتە ۋشاكوۆتى "قازمىرىش" كومپانيياسى بۇلايشا نەگە تايراڭداتىپ قويادى دەگەن زاڭدى سۇراق تۋىندايدى.
بٸز بٸلەتٸن "قازمىرىشتىڭ" بٸراز اكتسيياسى ماشكەۆيچ باستاعان ٷشتٸكتٸڭ قولىندا بولعانىمەن ونىڭ قوماقتى اكتسيياسىنا ٷكٸمەت تە يەلٸك ەتەتٸنٸن بٸلەمٸز.
قاندايدا بٸر ساياسي ناۋقان ورىن الىپ, جولداۋدان كەيٸن وسى ۇلتتىق كومپانييالاردىڭ ٸشٸنەن قۇرىلعان كەسٸپوداق ۇيىمدارىنىڭ جەتەكشٸلەرٸ مەن ەڭبەك وزاتتارى "قازاقستاننى تۇتاستىعىن قولدايمىز!" دەپ ۇرانداتىپ, تەلەارنالارعا سۇحبات بەرٸپ, گازەت بەتتەرٸندە كٶلدەي-كٶلدەي ماقالا شىعارىپ جاتادى. ال ۋشاكوۆتىڭ مىنا ەرەكەتٸنەن كەيٸن ونىڭ بەرٸ كٶزبوياۋشىلىق ەكەنٸنە كٶزٸڭ جەتە تٷسەدٸ.
ۇلتتىق كومپانييالارداعى يدەولوگييالىق جۇمىستار جالعىز "قازىمىرشتا" عانا اقساپ جاتقان جوق. كەن قازىپ, جەر استى بايلىعىن يەگٸرەتٸن كومپانييالاردا ۇلتتىق يدەولوگييانىڭ كٶرسەتكٸشٸ نٶلگە تەڭ دەسەك ارتىق ايتقاندىڭ بولماس ەدٸ.
بٸزدٸڭ بۇل سٶزٸمٸزگە ۋشاكوۆ سىندىلاردىڭ ەرەكەتتەرٸ جارقىن مىسال بولا الادى. "قازمىرىش" كومپانيياسى ۋشاكوۆقا كەسٸپورىن ٸشٸنەن "پاتريوت" دەگەن توپ قۇرىپ, ٷي ٸشٸنەن ٷي تٸگٸپ الاشاپقىن كٷيگە تٷسٸپ جٷرگەنٸن بٸلمەيدٸ دەۋگە كٸم سەنەدٸ? ەشكٸمدە سەنبەيدٸ.
الداعى ۋاقىتتا ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸك كوميتەتٸ ەل ٸشٸنە جٸك سالعان وسىنداي ادامدارمەن كٷرەسٸپ, سولاردىڭ اراسىندا يدەولوگييالىق جۇمىستاردى جٷرگٸزۋٸ كەرەك. ۇلتتىق كومپانييانىڭ ٸشٸندە ۇلتقا قارسى سٶز ايتىلماۋى كەرەك.
نۇرلان جۇماحان
