ۇلتتىق كٸتاپحانادا الماتى قالاسى دٸن ٸستەرٸ باسقارماسى جەنە «ادىرنا» ۇلتتىق-ەتنوگرافييالىق بٸرلەستٸگٸنٸڭ ۇيىمداستىرۋىمەن «الاش وردا»: ۇلتتىق يدەيا جەنە دٸن مەسەلەلەرٸ» اتتى رەسپۋبليكالىق عىلىمي-تەجٸريبەلٸك كونفەرەنتسييا ٶتتٸ. جيىنعا ۇعا اكادەميگٸ, تاريح عىلىمىنىڭ دوكتورى حانگەلدٸ ەبجانوۆ, ٶنەرتانۋ عىلىمىنىڭ دوكتورى شايزادا توقتاباەۆا, تاريحشى داناگٷل ماحات جەنە الاش ارىستارىنىڭ ۇرپاقتارى مەن زييالى قاۋىم ٶكٸلدەرٸ قاتىستى.
جيىندى اشقان تاريحشى ح.ەبجانوۆ بٷگٸنگٸ رۋحاني جاڭعىرۋ تۇسىندا قازاق ەلٸنٸڭ مەڭگٸلٸك ەل بولۋىن كٶزدەگەن الاش يدەياسىنىڭ ٶزەكتٸلٸگٸ ارتا تٷسكەنٸن اتاپ ايتتى. عالىمنىڭ ايتۋىنشا, قازٸرگٸ دٸني, ساياسي احۋالدىڭ كٷردەلٸ كەزەڭٸندە الاش زييالىلارى ۇستانعان مەملەكەتشٸلدٸك, ۇلتتىق سالت-دەستٷر مەن ەدەت-عۇرىپتى دەرٸپتەۋ, دٸن بٸرلٸگٸ يدەيالارى ٶزەكتٸلٸگٸن جويعان جوق.
كونفەرەنتسييانىڭ «الاش يدەياسىنىڭ مەنٸ مەن قالىپتاسۋ كەزەڭٸ» اتتى بٸرٸنشٸ سەكتسيياسىندا سٶز العان ٶنەرتانۋشى ش.توقتاباەۆا قازاقتىڭ بٸرتۋار عالىمى شوقان ۋەليحانوۆتىڭ جازبالارىنداعى سالت-دەستٷر مەن دٸن مەسەلەلەرٸنە توقتالىپ, كٶشپەلٸ حالىقتىڭ دٸندٸ ۇستانۋى ٶمٸر سالتىمەن ەرەكشە ٷيلەسٸم تاپقانىنا نازار اۋداردى. «بٷگٸنگٸ جاھاندانۋ ٷردٸسٸ جايلاعان قوعامدا حالىق ٶنەرٸ مەن ەدەت-عۇرپى ۇلتتىق مەدەنيەتٸمٸزدٸڭ ٶزەگٸ بولۋى كەرەك» دەدٸ عالىم.
حح عاسىر باسىندا قازاق دالاسىندا پاتشالىق رەسەيدٸڭ وتارلىق ساياساتىنا بايلانىستى دٸن مەسەلەسٸ ۋشىعا تٷستٸ. كٶشپەلٸ ەلدٸڭ جاۋىنگەرلٸك رۋحىن باسىپ-جانشىپ, ٶزٸنە باعىندىرۋ ٷشٸن وتارشىل بيلٸك دٸندٸ پايدالانعانى بەلگٸلٸ.
قازاقتىڭ دەستٷر-سالتى مەن ٶمٸرٸنە ٷلكەن ٶزگەرٸستەر الىپ كەلگەن دٸني ساياساتتىڭ استارىن جاقسى تٷسٸنگەن الاش قايراتكەرلەرٸ بۇل ٷردٸسكە بەلسەنە قارسى تۇردى.
ولار دٸن مەن مەملەكەت بٶلەك بولۋى تيٸس دەپ, زايىرلى مەملەكەت قۇرۋدى ماقسات تۇتتى.
الاش زييالىلارى قازاق دالاسىنا ميسسيونەر تاتار مولدالارىن جٸبەرٸپ, حالىقتىڭ اقىل-وي, ساناسىن دٸنمەن شىرماۋ ارقىلى ٶزٸنٸڭ ساياسي مٷددەسٸن ٸسكە اسىرۋدى كٶزدەگەن وتارشىل بيلٸكتٸڭ جىمىسقى ساياساتىن قاتال ەشكەرەلەدٸ. سول كەزدە دە «ٶلەڭ ايتۋ, كٷي تارتۋ كٷنە» دەپ, ەلدٸ ازعىرعان «ۋكازنوي» مولدالار از بولماعان.
كونفەرەنتسييانىڭ «الاش جەنە ۇلتتىق يدەيا» اتتى ەكٸنشٸ سەكتسيياسىندا عالىمدار دٸن مەن دٸل تازالىعى ٷشٸن ارپالىسقان احمەت بايتۇرسىنۇلى, ەليحان بٶكەيحانۇلى, عۇمار قاراش, سماعۇل سەدۋاقاسوۆ, ناۋان حازٸرەت سىندى قايراتكەرلەردٸڭ اعارتۋشىلىق كٷرەستەرٸ جايىندا كەڭٸنەن ماعلۇماتتار كەلتٸردٸ.
«ويان قازاق, قورعان قازاق» دەپ, ەلدٸ بٸلٸمگە, بٸرلٸككە ٷندەگەن الاش زييالىلارىنىڭ يدەيالارى بٷگٸنگٸ كٷنٸ دە ٷلگٸ تۇتۋعا لايىق.
«الاش مۇراسى – مەڭگٸلٸك قۇندىلىق. بولاشاعى بار ەلدٸڭ مۇراتى مەڭگٸلٸك قۇندىلىقتارعا نەگٸزدەلۋگە تيٸس. رۋحاني جاڭعىرۋ دا وسى مۇراتتارمەن تىعىز بايلانىستى. بەسەكەگە قابٸلەتتٸ, دامىعان 30 ەلدٸڭ قاتارىنا بٸز ٶز تٸلٸمٸزبەن, دٸلٸمٸزبەن كٸرۋٸمٸز قاجەت. سوندىقتان بٸز الاش يدەيالارىن تەرەڭ ۇعىنىپ, ولاردى باسشىلىققا الساق ەشقاشان اداسپايمىز» دەدٸ جيىندى قورىتىندىلاعان حانگەلدٸ ەبجانوۆ.
شاراعا قاتىسۋشىلارعا «الاش ارىستارى: ۇلتتىق دەستٷر جەنە دٸن» اتتى دەرەكتٸ فيلم كٶرسەتٸلدٸ. جيىن سوڭىندا «ادىرنا» ۇلتتىق-ەتنوگرافييالىق بٸرلەستٸگٸنٸڭ جەتەكشٸسٸ ارمان ەۋبەكٸر كونفەرەنتسيياعا قاتىسقان عالىمدارعا العىسحاتتار مەن سەرتيفيكاتتار تاپسىردى.
"قمد" اقپارات
