ستاتي ٸسٸنە نٷكتە قويعان قازاقستانعا قارىز الۋ ٷشٸن سىرتقى نارىقتاردىڭ ەسٸگٸ ايقارا اشىلعان. قارجى مينيسترلٸگٸ عانا ەمەس, مەملەكەتتەر بانكتەر دە ارزان اقشاعا "لاپ قويعان". ٶيتكەنٸ, مۇناي ٶندٸرٸسٸ كٶلەمٸ قىسقارىپ, "قارا التىننىڭ" باعاسى ارزانداعالى اقشا تاپشىلىعى مەسەلەسٸ بٸزدە ٶتكٸر بولا تٷسكەن. وسىلايشا رەزيدەنت ەمەستەردٸڭ مەملەكەتتٸك باعالى قازاعدارداعى ٷلەسٸ ارتا تٷسۋدە. ساراپشىلار بۇدان بٸر قاۋٸپتٸ كٶرٸپ وتىر, دەپ جازادى Dalanews.kz.
الدىمەن ەسەپ-قيساپقا اسىقپاي توقتالىپ الالىق
ودان بۇرىن مىنانداي انىقتاما بەرە كەتەلٸك. مەملەكەتتٸك باعالى قاعازدار (مبق) ەلدٸڭ ٸشكٸ جەنە سىرتقى قارىزىن باسقارۋ ماقساتىندا شىعارىلادى جەنە بيۋدجەت تاپشىلىعىن جابۋعا, مەملەكەتتٸك جوبالاردى قارجىلاندىرۋعا ارنالعان. مبق سەنٸمدٸ اكتيۆ, سەبەبٸ ولاردى مەملەكەت شىعارىپ, قايتارۋعا كەپٸلدٸك بەرەدٸ. قاۋٸپسٸزدٸك دەڭگەيٸ جوعارى بولعاندىقتان, باسقا قارجى قۇرالدارىمەن سالىستىرعاندا تابىستىلىعى ەدەتتەگٸدەي تٶمەندەۋ بولادى.
مبق-داعى شەتەلدٸكتەردٸڭ ٷلەسٸ ارتا باستادى
بيىل جوعارى ستاۆكالار رەزيدەنت ەمەستەردٸڭ قازاقستاندىق مەملەكەتتٸك باعالى قاعازدارىنا (مبق) قاراجاتتىڭ اعىلۋى تۇرعىسىندا رەكوردتىق كٶرسەتكٸشتٸ ىنتالاندىردى. 2024 جىلدىڭ توعىز ايىندا مۇنداي سالىمدار 127%-عا, ياعني 455 ملرد تەڭگەدەن 967 ملرد تەڭگەگە دەيٸن ٶستٸ. وسىلايشا رەزيدەنت ەمەستەردٸڭ مبق-عا يەلٸك ەتۋ ٷلەسٸ ەكٸ ەسەگە جۋىق, 2,2-دەن 4%-عا دەيٸن ٶستٸ, دەپ جازادى Forbes.kz.
"رەزيدەنت ەمەستەر ٷلەسٸنٸڭ ايتارلىقتاي ۇلعايۋى ۇلتتىق ۆاليۋتاعا تٷسكەن قىسىمدى تٸزگٸندەپ, ستاۆكالاردىڭ تٶمەندەۋ تسيكلٸن قالپىنا كەلتٸرۋشٸ فاكتورلارىنىڭ بٸرٸ بولا الاتىن تەۋەكەلدەر تابىسى مٶلشەرلەمەسٸنٸڭ جوعارى باعاسىن كٶرسەتەدٸ", — دەيدٸ ققق ساراپشىلارى.
ۇلتتىق بانكتٸڭ اقشا-كرەديت ساياساتىن (جكپ) جۇمسارتۋى بورىشتىق نارىقتاعى سىياقى مٶلشەرلەمەلەرٸن تٶمەندەتۋگە ىقپال ەتتٸ. 2024 جىلدىڭ توعىز ايىندا قارجى مينيسترلٸگٸ ٶتەۋ مەرزٸمٸ 0,8 جىلدان 15,9 جىلعا دەيٸنگٸ 37 شىعارىلىمدى ورنالاستىرا وتىرىپ, جىلدىق سىياقى مٶلشەرلەمەسٸ 10,74–13,5% بولاتىن 5 ترلن تەڭگە تارتتى. 2023 جىلدىڭ تۋرا وسىنداي كەزەڭٸندە جىلدىق سىاقى مٶلشەرلەمەسٸ 11,50–17,71% بولاتىن 4,8 ترلن تەڭگە تارتقان. سودان كەيٸن قارجى مينيسترلٸگٸ ول كەزدە ٶتەۋ مەرزٸمٸ 0,5 جىلدان 15,4 جىلعا دەيٸنگٸ ارالىقتى قۇرايتىن, 33 شىعارىلىمدى ورنالاستىردى. كٶرٸپ وتىرعانىمىزداي, قارجى مينيسترلٸگٸ ۇسىنىس كٶلەمٸن ۇلعايتىپ, قارىز الۋ مەرزٸمٸن ۇزارتا وتىرىپ, مبق شىعارىلىمدارىن قۇرىلىمداۋدى جالعاستىرۋدا.
قارجى مينيسترلٸگٸ اۋكتسيونىندا انشلاگ بولدى
2023 جىلعا قاراعاندا سىياقى مٶلشەرلەمەسٸنٸڭ تٶمەن بولۋى ٷكٸمەت ٷشٸن ىڭعايلى بولا باستادى, بٸراق ەلٸ دە ەكٸ تاڭبالى دەڭگەيدە قالىپ وتىر. مۇنداي ستاۆكالار ۇلتتىق بانكتٸڭ اقشا-نەسيە ساياساتىن ودان ەرٸ جۇمسارتۋ جٶنٸندەگٸ جوسپارلارى اياسىندا ينۆەستورلارعا تارتىمدى بولا تٷسۋدە. كٶبٸنە, قىسقا مەرزٸمدٸ, بٸر جىلعا دەيٸنگٸ قاعازدارعا سۇرانىس ەڭ جوعارىسى. قارجى مينيسترلٸگٸنٸڭ قىسقا مەرزٸمدٸ قارىزدارىن ساتۋ بويىنشا اۋكتسيوندارىندا ٷنەمٸ انشلاگ بولادى, بۇل وعان ورنالاستىرۋ باعاسىن مٷمكٸندٸگٸنشە ىڭعايلاپ بەلگٸلەۋ مٷمكٸندٸگٸن بەرەدٸ. ايتپاقشى, قارجى مينيسترلٸگٸنٸڭ ورتا جەنە ۇزاق مەرزٸمدٸ قاعازدارى دا سۇرانىسقا يە — ينۆەستورلار اعىمداعى كٸرٸستەردٸ باعالاۋعا تىرىسادى. جوعارىدا ايتىلعانداي, تەڭگە تٷرٸندەگٸ مبق ينۆەستورلارىنىڭ اعىمداعى قۇرىلىمىنىڭ ەرەكشەلٸگٸ رەزيدەنت ەمەستەر ٷلەسٸنٸڭ ۇلعايۋى بولىپ تابىلادى.
قازاقستاندىق مەملەكەتتٸك قاعازدار نارىعىنىڭ جوعارى سىياقى مٶلشەرلەمەلەرٸن شەتەلدٸك ينۆەستورلار ەدٸل دەپ باعالايدى. 2023 جىلى ولاردىڭ مبق-نىڭ ەكٸنشٸ دەڭگەيدەگٸ نارىعىنداعى ساۋداداعى ٷلەسٸ 7%-دى قۇرادى. 2024 جىلدىڭ توعىز ايىندا بۇل ٷلەس 8,1%-عا دەيٸن ٶستٸ. بۇعان سىرتقى فاكتورلار تٷرتكٸ. اقش-تىڭ فرج قىركٷيەكتە 4,5 جىلدا العاش رەت بازالىق مٶلشەرلەمەنٸ 50 بازيستٸك پۋنكتكە, 4,75-5%-عا دەيٸن تٶمەندەتتٸ. ەۋروپالىق ورتالىق بانك تە قىركٷيەك ايىندا مٶلشەرلەمەنٸ تٶمەندەتۋگە كٶشتٸ. قر ۇلتتىق بانكٸ دامىعان ەلدەردٸڭ بازالىق مٶلشەلەمەسٸن قازاقستاندىقپەن ديففەرەنتسيالدى تۇرعىدا تارتىمدى ساقتاي وتىرىپ, بەلگٸلٸ بٸر مەجەنٸ ۇستانىپ وتىر. ايتا كەتەيٸك, ۇلتتىق بانك پەن قازاقستان قور بيرجاسى (KASE) سوڭعى ۋاقىتتا وتاندىق قور نارىعىنا, بٸرٸنشٸ كەزەكتە مبق نارىعىنا شەتەلدٸك ينۆەستورلاردى تارتۋ بويىنشا بەلسەندٸلٸكتٸ ارتتىردى. قىركٷيەك جەنە قازان ايلارىندا ولار لوندوندا Citibank N. A جەنە Deutsche Bank كٶمەگٸمەن ەكٸ كونفەرەنتسييا ٶتكٸزدٸ.
رەزيدەنت ەمەس ينۆەستورلاردىڭ اقشاسى تەڭگەلٸك مبق-عا دەگەن سۇرانىستى قولدايدى. الايدا, ساراپشىلار مۇنداي ينۆەستورلار ىقپالىنىڭ ٶسٸمٸ جوعارى تەۋەكەلدەر بارىن كٶرسەتەتٸنٸن ايتادى. ماكروەكونوميكالىق, ۆاليۋتالىق, گەوساياسي احۋال كٷرت ٶزگەرگەن جاعدايدا رەزيدەنت ەمەستەر قارجى مينيسترلٸگٸنٸڭ تەڭگە تٷرٸندەگٸ قاعازدارىنان نارىقتىق مٶلشەرلەمەلەرگە جەنە تەڭگە — دوللار باعامىنا قىسىم جاساي وتىرىپ شىعا باستايدى.
ينۆەستورلاردىڭ جوعارى كٸرٸستٸ قاعازدارعا دەگەن تەبەتٸ جوعارى
مبق-نىڭ بٸرٸنشٸ دەڭگەيدەگٸ نارىعىنداعى جاعداي وسى جىلدىڭ باسىندا ينۆەستورلار ٷشٸن تارتىمدى بولعانىن كٶرسەتەدٸ. قاڭتار ايىندا ينفلياتسييا 9,5% بولىپ تۇرعاندا بازالىق مٶلشەرلەمەنٸڭ 15,25% كەزٸندە تيٸمدٸ كٸرٸستٸلٸگٸ 13,34 % بولاتىن بٸر جىلدىق مبق شىعارىلىپ, ٶتٸنٸمدەر جوسپارلانعان كٶلەمنەن 8,5 ەسە اسىپ تٷستٸ. قازانعا قاراي قارجى مينيسترلٸگٸ وسىعان ۇقساس بٸر جىلدىق مبق-نىڭ 13 شىعارىلىمىن ورنالاستىردى, الايدا ۇزاقمەرزٸمدٸ قاعازدارعا بارىنشا باسىمدىق بەرٸلدٸ. بٸراق ينۆەستورلاردىڭ جوعارى كٸرٸستٸ قاعازدارعا دەگەن تەبەتٸ جوعارى: مەرزٸمٸ 15,9 جىلدى قامتيتىن, تيٸمدٸ كٸرٸستٸلٸگٸ 12,15% بولاتىن, سەۋٸر ايىندا ۇسىنىلعان مبق-لار ينۆەستورلار ٷشٸن تارتىمدى بولىپ كٶرٸنبەدٸ, قاعازدارعا دەگەن سۇرانىس 70%-دان ەرەڭ استى.
2024 جىلعى شٸلدەدەن قازانعا دەيٸن ۇلتتىق بانك بازالىق مٶلشەرلەمەنٸ 14,25% دەڭگەيٸندە ۇستايدى, قازان ايىندا ينفلياتسييا 8,3 % قۇرادى. قارجى مينيسترلٸگٸنٸڭ اقپاراتى بويىنشا, مبق-داعى تەڭگە تٷرٸندەگٸ بورىشتىڭ قۇرىلىمى تٸركەلگەن كٸرٸستٸلٸك جاعىنا قاراي ٶزگەرۋدە. قارجى مينيسترلٸگٸنٸڭ جالپى قارىز قۇرىلىمىنداعى مٶلشەرلەمە بويىنشا بەلگٸلەنگەن قارىزدار 2024 جىلدىڭ ەكٸنشٸ توقسانىنىڭ باسىنا قاراي 2022 جىلعى 78%-دان 84%-عا دەيٸن ٶستٸ. ٶزگەرمەلٸ ستاۆكالار سەيكەسٸنشە 17%-دان 13%-عا دەيٸن قىسقاردى. قارجى مينيسترلٸگٸ ۇزاق ۋاقىت بويى اقشانى ۇزاق ۋاقىتقا «بايلاۋ» ارقىلى قىسقاسىنا قاراعاندا ۇزاق مەرزٸمدٸ نەسيەلەرگە الاڭسىز قىزمەت ەتۋ ٷشٸن ٶتٸمدٸلٸگٸ ۇزاق مەرزٸمدٸ قاعازداردى ٶتكٸزۋگە تىرىسادى.
TONIA ينديكاتورى
ۇلتتىق بانك مبق-لاردى ورتاشا جەنە ۇزاق مەرزٸمدٸ تەڭگەلٸك بورىش بويىنشا ورنالاستىرۋداعى قارجى مينيسترلٸگٸنٸڭ بەلسەندٸلٸگٸن قولدايدى. 2023 جىلدىڭ سوڭىنان باستاپ ۇلتتىق بانك نوتالاردىڭ ەربٸر شىعارىلىمىنىڭ كٶلەمٸن شەكتەي باستادى. 2024 جىلعى ناۋرىز-قىركٷيەك ايىنداعى شىعارىلىمدار 500 ملرد تەڭگەدەن اسپادى, ال 2023 جىلى شىعارىلىمنىڭ ورتاشا كٶلەمٸ 2,5 ملرد تەڭگە شەگٸندە بولدى. وسىعان بايلانىستى اينالىستاعى نوتالاردىڭ كٶلەمٸ 1 ترلن تەڭگەگە دەيٸن قىسقاردى. ونىڭ ٷستٸنە, ۇلتتىق بانك دەپوزيتتٸك اۋكتسيوندارمەن جاعالاسپاس ٷشٸن رەپو جەنە سۆوپ قۇرالدارى ارقىلى ٶتٸمدٸلٸكتٸ الۋ قويۋ وپەراتسييالارىنان باس تارتتى, سونداي-اق TONIA اقشا نارىعى ينديكاتورىنىڭ ستاۆكاسىن قالىپتاستىرۋ ٷشٸن نارىقتىق جاعدايلار تۋدىردى (مبق-مەن بٸر جۇمىس كٷنٸ مەرزٸمٸنە ورتاشا مٶلشەرلەمەدەگٸ مەمٸلەلەرٸ بويىنشا رەپو اشۋ). قىسقا مەرزٸمدٸ نوتالاردىڭ نەگٸزگٸ ساتىپ الۋشىلارى - بانكتەر. نوتا ۇسىنىسىنىڭ تٶمەندەۋٸ جٷيەدە تەڭگەلٸك ٶتٸمدٸلٸكتٸڭ تٶمەندەۋٸن بٸلدٸرمەيدٸ. بانكتەردە ەلٸ دە جەتكٸلٸكتٸ اقشا بار, جٷيەدە قىسقا مەرزٸمدٸ ٶتٸمدٸلٸكتٸڭ قۇرىلىمدىق پروفيتسيتٸ بٸلٸنەدٸ. نوتالارعا قازٸرگٸ بالاما - كەرٸ رەپو وپەراتسييالارى, وندا سٸز نارىقتىق پايىزبەن نەسيە بەرە الاسىز. بٸراق قازٸر نارىقتا تىنىشتىق ورنادى. ستاۆكالار تٶمەندەپ, تارتىمسىز بولا تٷسۋدە.
نارىقتىق ورتا (ۇلتتىق بانكتٸڭ قاتىسۋىنسىز) وسى جىلى TONIA ستاۆكاسىنىڭ تٶمەندەۋٸنە ەكەلٸپ سوقتى: قازان ايىنىڭ سوڭىنا قاراي جىلدىق سىياقى مٶلشەرلەمەسٸ 13,79% بازالىق مٶلشەرلەمەگە تەڭەستٸ (14,25%). رەپو نارىعىنداعى ساۋدا كٶلەمٸ 2024 جىلدىڭ توعىز ايىندا 197,1 ترلن تەڭگەگە دەيٸن, 2023 جىلدىڭ سەيكەس كەزەڭٸمەن سالىستىرعاندا 6%-عا تٶمەندەدٸ. بٸر مەمٸلەنٸڭ ورتاشا كٶلەمٸنٸڭ ايتارلىقتاي ٶسٸمٸ اياسىندا جاسالعان وپەراتسييالاردىڭ ورتاشا تەۋلٸكتٸك كٶلەمٸ جەنە مەمٸلەلەردٸڭ ورتاشا تەۋلٸكتٸك سانى دا تٶمەندەدٸ. مەسەلەن: 2023 جىلدىڭ توعىز ايىندا رەپو بويىنشا ساۋدا-ساتتىق كٶلەمٸ 2022 جىلدىڭ سەيكەس كەزەڭٸمەن سالىستىرعاندا 209,7 ترلن تەڭگەنٸ قۇراپ, 37,2% ٶسٸمدٸ كٶرسەتتٸ.
2023 جىلدىڭ قازان ايىنىڭ باسىندا TONIA ينديكاتورى جىلدىق سىياقى مٶلشەرلەمەسٸ 17,14% - عا دەيٸن تٶمەندەدٸ, بۇل كەزدە بازالىق مٶلشەرلەمە 16,75% دەڭگەيٸندە ساقتالدى. وسىلايشا, نارىقتا ساپالى قىسقا مەرزٸمدٸ قۇرالدار تاپشىلىعى ساقتالۋدا. ينۆەستورلارعا قارجى مينيسترلٸگٸنٸڭ قۇرالدارىنا اقشا سالۋدان باسقا امال قالماۋدا.
كەيٸنگە قالدىرىلعان دەبيۋت
2024 جىلدىڭ مامىر ايىندا Fitch اگەنتتٸگٸ قازاقستاننىڭ BBB دەڭگەيٸندەگٸ جوعارى تەۋەلسٸز رەيتينگٸن, "تۇراقتى" بولجامىن راستادى. قىركٷيەك ايىندا Moody ' s اگەنتتٸگٸ قازاقستاننىڭ تەۋەلسٸز رەيتينگٸن "تۇراقتى" بولجاممەن Baa1 دەڭگەيٸنە كٶتەردٸ. وسى كەزەڭدە قازاقستاننىڭ شەتەلدەگٸ مٷلكٸن "بۇعاتتايمىن" دەپ قورقىتقان پروبلەمالى ينۆەستور اناتوليي ستاتيمەن اراداعى مەسەلە تٷپكٸلٸكتٸ شەشٸلدٸ.
كاپيتالدىڭ سىرتقى نارىقتارىندا قاراجات تارتۋدى قايتا باستاۋعا جاقسى مٷمكٸندٸك تۋدى. 2024 جىلدىڭ قازان ايىندا قارجى مينيسترلٸگٸ اقش دوللارىمەن نوميناتسييالانعان ەۋرووبليگاتسييالار نارىعىنا ورالدى, 2015 جىلدان بەرٸ العاش رەت كۋپوندىق سىياقى مٶلشەرلەمەسٸ 4,714% بولاتىن 10 جىلدىق مەرزٸمدٸ قامتيتىن 1,5 ملرد دوللاردىڭ قاعازىن شىعاردى. ٶتٸنٸمدەر كٸتابى ورنالاستىرۋعا جارييالانعان كٶلەمنەن 4 ەسە اسىپ, 6 ملرد دوللارعا جەتتٸ. جوعارى سۇرانىس اقش-تىڭ قازىناشىلىق وبليگاتسييالارىنا قاتىستى 88 بازيستٸك تارماق سىياقىسى بار قاعازداردى ورنالاستىرۋعا مٷمكٸندٸك بەردٸ. ساراپشىلار مۇنى دامۋشى ەلدەر ٷشٸن ونجىلدىق تەۋەلسٸز وبليگاتسييالار بويىنشا جاسالعان رەكورد دەپ اتادى جەنە ونىڭ "حالىقارالىق ينۆەستورلاردىڭ قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق, قارجىلىق جەنە ەلەۋمەتتٸك ساياساتىنا دەگەن جوعارى سەنٸمٸن ايعاقتايتىنىن ايتادى. ورنالاستىرۋ نەتيجەسٸ قازاقستاننىڭ كۆازيمەملەكەتتٸك جەنە كورپوراتيۆتٸك باسقا ەميتەنتتەرٸنٸڭ حالىقارالىق كاپيتال نارىقتارىنا شىعۋ ٷشٸن "بەنچمارك" جاسايدى. بٸراق ٷكٸمەت ٷشٸن قاراجات تارتۋ ماڭىزدىراق, ولار ٸرٸ ينفراقۇرىلىمدىق جەنە ينۆەستيتسييالىق جوبالاردى قارجىلاندىرۋعا جۇمسالادى.
"تەمٸردٸ قىزعا كەزدە سوق" دەمەكشٸ, قارجى مينيسترلٸگٸنەن كەيٸن قدب بۇل ۇتىمدى جاعدايدى پايدالانا كەتتٸ. مەملەكەتتٸك بانك 2024 جىلدىڭ قازان ايىنىڭ سوڭىندا 500 ميلليون دوللارعا 5 جىلدىق ەۋرووبليگاتسييالاردى, سونداي-اق 65 ميلليارد تەڭگەگە 3,5 جىلدىق ەۋرووبليگاتسييالاردى ورنالاستىردى. دوللارمەن ەسەبٸ جٷرگٸزٸلگەن قاعازدارعا سۇرانىس 1,5 ەسەدەن استى. نەتيجەسٸندە دوللار تٷرٸندەگٸ قاعازدار تيٸمدٸ كٸرٸستٸلٸگٸ 5,3%, ال تەڭگەلٸك قاعازدار — 13,5% سىياقى مٶلشەرلەمەلەرٸ بويىنشا ورنالاستىرىلدى. قارجى مينيسترلٸگٸ مەن قدب-نىڭ ەۋرووبليگاتسييالار ورنالاستىرۋى باعالى قاعازدار تٷرٸندەگٸ قارىز فورماسى بولىپ تابىلادى. مۇنداي قارىزدار بيرجالىق الاڭدا جەنە ەرقاشان قارجى نارىعىنىڭ كٶز الدىندا ٶتەدٸ. بٸراق 2024 جىلى ٷكٸمەت سىرتقى نەسيە ۇيىمدارىنان دا قارىز اقشا تارتتى. مۇنداي مەمٸلەلەر تۋرالى مەلٸمەتتەر, ەدەتتە, رەسمي رەسۋرستاردا جارييالانادى. الايدا, قارجى مينيسترلٸگٸنٸڭ ەسەپ بەرۋ ستاتيستيكاسى سىرتقى قارىزدىڭ ٶسٸمٸن كٶرسەتەدٸ.
دەۆالۆاتسييالىق قاۋٸپ
2024 جىلدىڭ بٸرٸنشٸ توقسانىنداعى مەلٸمەتتەر بويىنشا ٸشكٸ قارىز ٷكٸمەتتٸڭ جيىنتىق مٸندەتتەمەلەرٸندە (73,7 %) كٶبٸسٸ بولىپ تابىلادى. جىل قورىتىندىسى بويىنشا ٸشكٸ بورىشتىڭ ٷلەسٸ سىرتقى بورىشتىڭ پايداسىنا قاراي قىسقارۋى مٷمكٸن. نەسيەلەر گەوگرافيياسىن تالداساق, 2024 جىلدىڭ شٸلدە ايىنىڭ باسىندا قر ٷكٸمەتٸنٸڭ قىتايدىڭ ەكسپورتتىق-يمپورتتىق بانكٸ الدىنداعى مٸندەتتەمەلەرٸنٸڭ 85,5 ملرد تەڭگەگە ($182 ملن) دەيٸن ەكٸ ەسەلەنگەن ٶسٸمٸن جەنە شەتەلدٸك كوممەرتسييالىق بانكتەر الدىنداعى 93 ملرد تەڭگەگە (2 200 ملن) دەيٸنگٸ 10% ٶسٸمٸن بايقاتادى. اقشالاي تٷردە تارتۋ كٶلەمٸ از. ەل ٷكٸمەتٸ ٷشٸن بانك نىسانىنداعى ەڭ ٸرٸ كرەديتور حالىقارالىق قايتا قۇرۋ جەنە دامۋ بانكٸ (حقدب) بولىپ تابىلادى, وعان بٸز 1,5 ترلن تەڭگە ( 3,2 ملرد دوللار) قارىزدارمىز. ەۋرووبليگاتسييالار بويىنشا مٸندەتتەمەلەر (قارجى مينيسترلٸگٸنٸڭ قازان ايىنداعى ورنالاستىرۋىن ەسەپكە الماعاندا) 3,9 ترلن تەڭگەنٸ (8,3 ملرد دوللار) قۇرايدى.
ساراپشىلار سىرتقى نارىقتارداعى قارىز الۋ شارتتارى بويىنشا جاقسى مٷمكٸندٸكتەر بارىن راستايدى: ەلٸمٸزدە كٶپتەگەن ينستيتۋتسيونالدىق ينۆەستورلاردىڭ بولۋى قارىز الۋشى قازاقستاننىڭ نەسيە قابٸلەتتٸلٸگٸ جاقسى بولعان جاعدايدا مٸندەتتەمەلەردٸ سەتتٸ ورنالاستىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. بٸراق "ارزان" اقشانىڭ دا قيىن تۇسى بار. ٷكٸمەت پەن كۆازيمەملەكەتتٸك كومپانييالاردىڭ ۆاليۋتالىق مٸندەتتەمەلەرٸنٸڭ ٶسۋٸ تەڭگەنٸڭ دەۆالۆاتسييالىق جاعدايىنا قاتىستى تەۋەكەلدەردٸ ارتتىرادى.
شيكٸزات ەكسپورتىنان تٷسپەي قالعان تٷسٸمدەردٸڭ ورنىن تولتىرۋ ٷشٸن دە ۆاليۋتانى جيناۋعا تىرىسۋ كەرەك. قازاقستاندا مەملەكەتتٸك مۇناي ٶندٸرٸسٸ كٶلەمٸ تۇراقسىز, بۇل بٸرقاتار سىرتقى فاكتورلارعا بايلانىستى. ەلەمدٸك نارىقتاعى مۇنايدىڭ قۇنى ەلەمدٸك تۇتىنىس ٶسٸمٸنٸڭ باياۋلاۋى اياسىندا تٶمەندەيدٸ. 2024 جىلعى شٸلدەنٸڭ باسىندا مەملەكەت كەپٸلدٸك بەرگەن بورىش 2021 جىلعى ۇقساس كەزەڭگە قاتىستى 72%-عا, 1,58 ترلن تەڭگەگە دەيٸن ٶستٸ, ونىڭ 1,37 ترلن تەڭگەسٸ سىرتقى بورىشقا تيەسٸلٸ. سوڭعى تٶرت جىلداعى ٶسٸم 88%-عا ارتتى. دوللاردىڭ ورتاشا باعامى 2021 جىلى 426 تەڭگەنٸ, ال 2024 جىلدىڭ تٶرتٸنشٸ توقسانىندا 477,65 تەڭگەنٸ قۇرادى.
