جۇمىس ساپارى الدىمەن تالدىقورعان قالالىق جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعىنان باستالدى. بۇل جەردە اتاۋلى ەلەۋمەتتٸك كٶمەك الۋ تەرتٸبٸ ەگجەي-تەگجەيلٸ قارالىپ, بٸرقاتار تاپسىرمالار بەرٸلدٸ. سونداي-اق وبلىستا 2018 جىلى 8294 ادام جۇمىسپەن قامتىلىپ, ونىڭ 2681-ٸ تۇراقتى جۇمىسقا ورنالاستىرىلعانى, 3248-ٸ قوعامدىق جۇمىسقا تارتىلعانى سٶز بولدى. سونىمەن قاتار وبلىستىق جۇمىسپەن قامتۋدى ٷيلەستٸرۋ جەنە ەلەۋمەتتٸك باعدارلامالار باسقارماسىنىڭ باسشىسى زايدا ٸلٸمجانوۆا كٶپبالالى جەنە از قامتىلعان وتباسىلارىن قولداۋ ماقساتىندا ٶڭٸردە ەزٸرلەنگەن ەلەۋمەتتٸك كارتانى كٶرسەتتٸ. ونىڭ مەن-ماڭىزى تۋرالى وبلىس ەكٸمٸ اماندىق باتالوۆ كەڭٸنەن ايتىپ بەردٸ.
مۇنان سوڭ رەسمي دەلەگاتسييا تالدىقورعان قالالىق حالىققا قىزمەت كٶرسەتۋ ورتالىعىنا اتباسىن بۇردى. بۇل جەردە ەلەۋمەتتٸك كارتانىڭ ەلەكتروندى فورماتىمەن وبلىستىق تسيفرلى تەحنولوگييالار باسقارماسىنىڭ باسشىسى گاۋھار شوقانوۆا تانىستىردى. ونىڭ ايتۋىنشا, بيىلعى جىلدىڭ 1-توقسانىندا كٶرسەتٸلگەن مەملەكەتتٸك قىزمەتتٸڭ 77,6 %-ٸ ەلەكتروندى فورماتتا كٶرسەتٸلگەن. ونىڭ 80%-ٸ – ەلەۋمەتتٸك سالادا. سونىمەن قاتار مەملەكەتتٸك قىزمەت كٶرسەتۋدٸ اۆتوماتتاندىرۋ جٷرگٸزٸلۋدە. بيىلعى جىلى وبلىستا تاعى 11 مەملەكەتتٸك قىزمەت كٶرسەتۋ اۆتوماتتاندىرىلادى, مۇنىڭ 9-ى – بٸلٸم, 2-ەۋٸ – سپورت سالاسىندا.
وسى ساپارىندا ۆيتسە-پرەمەر گ.ەبدٸقالىقوۆا تالدىقورعانداعى كٶرمە كەشەنٸندە ٶڭٸر جۇرتشىلىعىمەن كەزدەستٸ. كەزدەسۋگە كٶپبالالى انالار, از قامتىلعان وتباسى مٷشەلەرٸ, ٷكٸمەتتٸك ەمەس ۇيىمدار, ەڭبەك ارداگەرلەرٸ, مٷگەدەكتەر, مۇعالٸمدەر, دەرٸگەرلەر, جاستار, «Nur Otan» پارتيياسىنىڭ مٷشەلەرٸ, كەسٸپكەرلەر, جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى ورگاندار ٶكٸلدەرٸ قاتىستى.
كەزدەسۋدٸ اشقان گٷلشارا ناۋشاقىزى ەلباسىنىڭ جاڭا «ەلەۋمەتتٸك قامقورلىق» ەلەۋمەتتٸك شارالارى ەربٸر تۇرعىننىڭ ەل-اۋقاتىن جاقسارتۋدى ماقسات ەتكەن جاڭا ەلەۋمەتتٸك ساياسات شەڭبەرٸندە جٷزەگە اسىرىلاتىنىن ايتتى. باستى مٸندەت – حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ, ال حالىقتىڭ ەلەۋمەتتٸك ەلجۋاز توپتارىنا مەملەكەتتٸك قولداۋ كٶرسەتۋ. سول سيياقتى گ.ەبدٸقالىقوۆا «ەلەۋمەتتٸك قامقورلىق» شارالارى بارلىق ٶڭٸرلەردە ٶزٸنٸڭ تيٸمدٸلٸگٸن كٶرسەتٸپ جاتقانىنا دا توقتالدى.
جۇمىس توبىنىڭ مٷشەلەرٸ زالدان قويىلعان سۇراقتارعا جاۋاپ بەرٸپ, ناقتى تٷسٸنٸكتەمەلەر بەردٸ. جەتٸسۋلىقتاردى كٶپبالالى وتباسىلاردىڭ تۇرعىن ٷيمەن قامتىلۋ مەسەلەسٸ, ەرٸكتٸلەر قاتارىنداعى ستۋدەنتتەردٸ ماتەريالدىق ىنتالاندىرۋ شارالارى, كوللەدجدەرگە وقۋ گرانتتارىن الۋ, كٶپبالالى جەنە از قامتىلعان وتباسىلارىنىڭ ٷيٸن تابيعي گازعا قوسۋدا كٶرسەتٸلەتٸن كٶمەكتەر تۋرالى مەسەلەلەر تولعاندىردى. سول سيياقتى كەزدەسۋگە قاتىسۋشىلار مٷمكٸندٸگٸ شەكتەۋلٸ جاندارعا, حالىقتىڭ ەلەۋمەتتٸك ەلجۋاز توپتارىنا, كەسٸپكەرلەردٸڭ بيزنەستەرٸن دامىتۋعا جاسالىپ وتىرعان مەملەكەتتٸك كٶمەكتەرگە العىستارىن بٸلدٸردٸ.
مۇنان سوڭ ٷكٸمەت باسشىسىنىڭ ورىنباسارى باستاعان رەسمي دەلەگاتسييا ب.ريموۆا اتىنداعى جاڭا دراما تەاترىندا جەنە № 28 IT مەكتەبٸندە بولدى.
ٷكٸمەت باسشىسىنىڭ ورىنباسارى تالدىقورعاندا تۇراتىن ٷش از قامتىلعان وتباسىنىڭ ٷيلەرٸنە بارىپ, جاعدايلارىمەن تانىستى. مەسەلەن, بالاباقشادا تەربيەشٸنٸڭ كٶمەكشٸسٸ بولىپ جۇمىس ٸستەيتٸن بەس بالانىڭ اناسى تاتيانا بەكبەردينوۆا جاڭا فورمات بويىنشا اي سايىن 141 125 تەڭگە الادى, ال بۇرىن 74 مىڭ تەڭگە العان.
جۇمىس ساپارىنىڭ العاشقى كٷنٸ «Nur Otan» پارتيياسىنىڭ وبلىستىق فيليالى عيماراتىندا گ.ەبدٸقالىقوۆانىڭ جەكە ازاماتتاردى قابىلداۋىمەن اياقتالدى. قابىلداۋدا از قامتىلعان وتباسىنىڭ وتاناسى سەليما تۇراشتىڭ ٶز ٷيٸنەن تٸگٸن ٸسٸن اشۋ, وعان قاجەتتٸ قارجىلىق مەسەلەنٸ شەشۋ جٶنٸندەگٸ ٶتٸنٸشٸ قاناعاتتاندىرىلدى. ٶڭٸر باسشىسىنا 505 مىڭ تەڭگە كٶلەمٸندەگٸ قايتارىمسىز گرانت بەرۋدٸ شەشۋ تاپسىرىلدى. مال شارۋاشىلىعىمەن اينالىسقىسى كەلەتٸن سۇلتانبەك كٷمٸسبەك تە ميكروكرەديت بٶلۋ ٶتٸنٸشٸن جەتكٸزدٸ. بۇل مەسەلە دە شەشٸمٸن تاپتى.
ەڭبەك جەنە حالىقتى قورعاۋ مينيسترٸ بەردٸبەك ساپارباەۆ تا ازاماتتار ٷشٸن قابىلداۋ ٶتكٸزدٸ.
وسى كەزدە جۇمىس توبىنىڭ ٶزگە ٶكٸلدەرٸ وبلىس ٶڭٸرلەرٸن ارالادى. مەسەلەن, دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترٸ ە.بٸرتانوۆ ەسكەلدٸ اۋدانىندا, بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترٸ ك.شەمشيدينوۆا تالدىقورعان قالاسى مەن كٶكسۋ اۋدانىنداعى بٸلٸم نىساندارىندا, قۇرىلىس جەنە تۇرعىن ٷي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق ٸستەرٸ جٶنٸندەگٸ كوميتەتتٸڭ تٶراعاسى م.جايىمبەتوۆ تەكەلٸ قالاسىنداعى تٷكش نىساندارىندا بولدى. ولار دەنساۋلىق ساقتاۋ, بٸلٸم بەرۋ نىساندارىندا, ەلەۋمەتتٸك مەكەمەلەر مەن قۇرىلىس الاڭدارىندا ەلدٸ مەكەن تۇرعىندارىمەن, مۇعالٸمدەرمەن, دەرٸگەرلەرمەن ەڭگٸمەلەستٸ. ازاماتتاردى قابىلداپ, تۇرعىنداردى قىزىقتىراتىن ساۋالدارعا جاۋاپ بەردٸ.
وسى كەسٸپورىندا ٷكٸمەت باسشىسىنىڭ ورىنباسارى گ.ەبدٸقالىقوۆا اۋدان, قالا ەكٸمدەرٸمەن, ٸرٸ كەسٸپورىندار باسشىلارىمەن, بيزنەس-قاۋىمداستىق ٶكٸلدەرٸمەن, كەسٸپوداق ۇيىمدارى جەتەكشٸلەرٸمەن ەلەۋمەتتٸك سەرٸكتەستٸك جەنە ەلەۋمەتتٸك جاۋاپكەرشٸلٸك جٶنٸندە كەزدەسۋ ٶتكٸزدٸ.
جيىندى اشقان وبلىس ەكٸمٸ اماندىق باتالوۆ «Nur Otan» پارتيياسىنىڭ حVٸٸٸ سەزٸندە ەلباسىنىڭ بەرگەن ەلەۋمەتتٸك قولداۋ شارالارى تۋرالى تاپسىرمالارىنا وراي ٷكٸمەتتٸك دەلەگاتسييا ەل ٸشٸنە شىعىپ, قانداي شارالار اتقارىلىپ جاتقانىن حالىققا جەتكٸزۋدٸ ماقسات ەتٸپ كەلگەندەرٸن ايتتى. سونىمەن قاتار وسى باعىتتا ٶڭٸردە اتقارىلىپ جاتقان ٸستەرگە دە قىسقاشا توقتالدى:
– وبلىستا 1300 كەسٸپورىن بولسا, سونىڭ 100-ٸ ورتا جەنە ٸرٸ نىساندار ساناتىندا. وندا 79,8 مىڭ ادام جۇمىس ٸستەيدٸ. ەلباسى تاپسىرماسىنا سەيكەس ٶڭٸردە تٶمەن جالاقى الاتىن 100 مىڭ ادامنىڭ جالاقىسى ٶسٸرٸلدٸ. بۇل جۇمىس ەلٸ دە جالعاسىپ جاتىر. 2018 جىلى «ەڭبەك شارتىن جاساڭىزدار» رەسپۋبليكالىق اكتسيياسى اياسىندا 904 جۇمىس بەرۋشٸ ٶز قىزمەتكەرلەرٸمەن ەڭبەك قاتىناستارىن زاڭداستىرىپ, ولارمەن 2171 ەڭبەك شارتىن جاساستى. ٶڭٸردە ٶتكەن جىلى 25 520 جاڭا جۇمىس ورنىن اشۋ جوسپارلانسا, ٸس جٷزٸندە 31 295 جۇمىس ورنى قۇرىلدى. بيىلعى جىلى تاعى 25 660 جۇمىس ورنىن اشامىز دەپ جوسپارلاپ وتىرمىز. بٸزدٸڭ كەسٸپكەرلەر ەلەۋمەتتٸك جاۋاپكەرشٸلٸكتٸ سەزٸنە وتىرىپ, قايىرىمدىلىق كٶمەك كٶرسەتۋگە, ەلەۋمەتتٸك مەسەلەلەردٸ شەشۋگە بەلسەنە قاتىسىپ كەلەدٸ. جەنە بۇل جۇمىس الداعى ۋاقىتتا دا جالعاسادى دەپ ويلايمىن, – دەدٸ ا.باتالوۆ.
ٶز كەزەگٸندە گ.ەبدٸقالىقوۆا ەكونوميكانىڭ ناقتى سەكتورىن, بيزنەس-قوعامداستىقتى مەملەكەتتٸڭ ەلەۋمەتتٸك ساياساتىن جٷزەگە اسىرۋدا بەلسەندٸ اتسالىسۋعا شاقىردى.
– بٷگٸنگٸ كٷنٸ, ەسٸرەسە, ٸرٸ كەسٸپورىنداردا جالاقى قارىزىنا, جۇمىستان قىسقارتۋعا جول بەرۋگە بولمايدى. قىسقارتقان كٷندە دە جەرگٸلٸكتٸ ەكٸمدٸكتەر جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىقتارىمەن بٸرٸگٸپ جۇمىسقا ورنالاستىرۋدى قاراستىرۋى كەرەك. ەڭبەك قاۋٸپسٸزدٸگٸ مەسەلەسٸ دە باستى نازاردا بولسىن. وبلىس باسشىسى اماندىق باتالوۆ ايتىپ ٶتكەندەي, الماتى وبلىسىندا بۇل باعىتتاعى جۇمىس وڭدى جٷرٸپ جاتىر. حالىقتىڭ كٶپبالالى جەنە ەلەۋمەتتٸك از قامتىلعان ساناتىن ەلەۋمەتتٸك قولداۋ شارالارىنا ٷش جىلدا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 2,3 ترلن تەڭگە بٶلٸنەدٸ. بۇل – ٶتە ٷلكەن سوما. سونىڭ ٸشٸندە تٶمەن جالاقى الاتىن ازاماتتاردىڭ جالاقىسىن ٶسٸرۋ, تٷرلٸ ەلەۋمەتتٸك كٶمەكتەر قاراستىرىلۋدا. مەملەكەتتٸڭ وسىنداي قولداۋىمەن قاتار, ٸرگەلٸ كەسٸپورىندار دا ٶز ۇجىمدارىندا جۇمىس ٸستەيتٸن كٶپبالالى انالارعا قولداۋ كٶرسەتٸپ, ەلەۋمەتتٸك جەردەم جاساۋ جاعىن قاراستىرۋى تيٸس. ونىڭ جاقسى ٷلگٸلەرٸ الماتى وبلىسىندا بار, – دەدٸ گ.ەبدٸقالىقوۆا.
ەڭبەك جەنە حالىقتى ەلەۋمەتتٸك قورعاۋ مينيسترٸ بەردٸبەك ساپارباەۆ تا ەلەۋمەتتٸك قولداۋ شارالارىنا قاتىستى بٸرقاتار مەسەلەلەرگە توقتالىپ, مەلٸمەتتەر كەلتٸردٸ.
– بٷگٸنگٸ كٷنٸ جۇمىس بەرۋشٸ مەن جۇمىسشى اراسىنداعى ەڭبەك شارتتارىنىڭ ەلەكتروندى نۇسقاسى ەنگٸزٸلٸپ جاتىر. بۇل جۇمىس بارىسىندا قىزمەتكەرلەردٸڭ بارلىق قۇقىقتارىنىڭ ساقتالۋىنا ىقپال ەتەتٸن شارا بولماق. بۇل باعىتتا الماتى وبلىسىندا ەڭبەك شارتتارىن جاساسۋ كٶرسەتكٸشٸ جوعارى, ٶڭٸردە ونىڭ جالپى سانى 11 317-گە جەتكٸزٸلدٸ. مونيتورينگ بارىسىندا بەلگٸلٸ بولعانداي, الماتى وبلىسىنداعى 43 ٸرٸ كەسٸپورىندا جۇمىس ٸستەيتٸندەردٸڭ 700-دەن استامى كٶپبالالى, ال سونىڭ 524-ٸ – باسپاناسىز. سوندىقتان بيزنەس قاۋىمداستىقتىڭ ەلەۋمەتتٸك جاۋاپكەرشٸلٸگٸ تۋرالى بٷگٸن سٶز قوزعاپ وتىرمىز, – دەي كەلە جاقسىلىق ٷشكەمپٸروۆ, باۋىرجان وسپانوۆ سەكٸلدٸ ٸرٸ مەتسەناتتاردىڭ جاساعان كٶپكە ٷلگٸ ٸستەرٸن تٸلگە تيەك ەتتٸ.
بۇل ورايدا اتاپ ٶتسەك, جامبىل اۋدانىنداعى «اقتەرەك» شارۋا قوجالىعىنىڭ باسشىسى تەمٸرلان شاينٷسٸپوۆ اۋىلداستارىن جۇمىسپەن قامتىپ قانا قويماي, ەلەۋمەتتٸك سالاعا دا ٷنەمٸ قولداۋ بٸلدٸرٸپ وتىرادى. ٶز جەكە قاراجاتى ەسەبٸنەن 50 ورىندىق بالاباقشا, زاماناۋي فۋتبول الاڭىن, ساۋدا ٷيٸن سالدى. 2008 جىلدان باستاپ ٶز شارۋاشىلىعىندا جۇمىس ٸستەيتٸندەر قاتارىنداعى كٶپبالالى جەنە از قامتىلعان وتباسىلارىنا 105 ٷي سالىپ بەرگەن. جيىن بارىسىندا ت.شاينٷسٸپوۆتٸڭ دە ەسٸمٸ اتالىپ, ٸسٸ ٷلگٸ ەتٸلدٸ.
جارىسسٶزگە «اسپمك-519» كەسٸپورنىنىڭ ديرەكتورى ۆيكتور سىچەۆ, «بٸرلٸك» اگروفيرماسىنىڭ باسشىسى ەبدٸجاپپار قىستاۋباەۆ, «الماتى بوياۋلارى» زاۋىتىنىڭ ديرەكتورى, ٶڭٸرلٸك كەسٸپكەرلەر پالاتاسىنىڭ تٶرايىمى ريمما سالىقوۆا, «جاقسىلىق» شارۋا قوجالىعىنىڭ باسشىسى, ەڭبەك ەرٸ جاقسىلىق ٷشكەمپٸروۆ شىعىپ, ٶز ۇجىمدارىندا قىزمەتكەرلەرگە جاسالىپ وتىرعان قامقورلىق شارالارى تۋرالى ايتىپ بەردٸ. مەسەلەن, باسقا دەمەۋشٸلٸكتەرٸن ايتپاعاننىڭ ٶزٸندە «بٸرلٸك» اگروفيماسى بالقاش اۋدانىندا 7 كٶپبالالى وتباسىنا ٷي سالىپ بەرسە, جاقسىلىق ٷشكەمپٸروۆ اۋىلدىق ەلدٸ مەكەندەردٸ گازداندىرۋ ٸسٸنە زور ٷلەس قوسىپ وتىر.
ودان ەرٸ گ.ەبدٸقالىقوۆا كٶپسالالى وبلىستىق بالالار اۋرۋحاناسىنىڭ نەوناتالدىق ورتالىعىنا باردى. ورتالىقتاعى زاماناۋي قۇرال-جابدىقتار بالالار مەن جاڭا تۋعان سەبيلەرگە جوعارى مامانداندىرىلعان حيرۋرگييالىق, تراۆماتولوگييالىق كٶمەك كٶرسەتۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. نەرەستە ٶلٸمٸن ازايتۋ ماقساتىندا پاتولوگييانى ەرتە ساتىدا انىقتاۋ مەن الدىن الۋعا باعىتتالعان ورتالىقتا ٸسكە قوسىلعالى بەرٸ 189 وپەراتسييا جاسالعان, سونىڭ 18-ٸ جاڭا تۋعان سەبيلەرگە جاسالدى.
جۇمىس ساپارىنىڭ سوڭىندا پرەمەر-مينيستردٸڭ ورىنباسارى «قاراتال» شاعىن اۋدانىنداعى ستۋدەنتتەرگە ارنالعان جاتاقحانا قۇرىلىسىنىڭ بارىسىمەن تانىستى. قۇرىلىسى اياقتالماعان قوناقٷي عيماراتىن قايتا جاڭعىرتۋدىڭ ارقاسىندا قالادا 288 ورىندىق زاماناۋي ستۋدەنتتٸك جاتاقحانا بوي كٶتەرەدٸ, ماڭىنداعى اۋماق اباتتاندىرىلاتىن بولادى. جوبانىڭ جالپى قۇنى 2,4 ملرد تەڭگەنٸ قۇرايدى.
ساپار بارىسىندا گٷلشارا ەبدٸقالىقوۆا جۋرناليستەرگە سۇحبات بەرٸپ, الماتى وبلىسىندا ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق دامۋدىڭ وڭ ديناميكاسى بايقالاتىنىن ايتتى. ەسٸرەسە, ەلباسىنىڭ «ەلەۋمەتتٸك قامقورلىق» جاڭا ەلەۋمەتتٸك شارالارىنىڭ ٶڭٸردە ورىندالۋ بارىسىنداعى جاقسى كٶرسەتكٸشتەرٸن, كٶپبالالى جەنە از قامتىلعان وتباسىلارىن قولداۋعا ارنالعان ەلەۋمەتتٸك كارتا جاسالعانىن اتاپ ٶتتٸ.
الماتى وبلىسى ەكٸمٸنٸڭ باسپاسٶز قىزمەتٸ
