تٷركٸستاندا جەزٶكشەلەر تولىپ جٷر. بابالاردىڭ كيەسٸ اتادى عوي!..
قر باس پروكۋرورى جاقىپ اسانوۆتىڭ نازارىنا!
جاقىپ قاجىمانۇلى! قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ باس پروكۋراتۋراسىنا سٸز كەلگەلٸ بۇل سالادا ەلەۋلٸ ٶزگەرٸستەر ورىن الىپ وتىر. «الدىمەن ٶزٸمٸز ٶزگەلەرگە ٷلگٸ بولۋىمىز كەرەك!» دەگەن ۇستانىمىڭىز حالىقتىڭ قولداۋىنا يە بولدى. سٸزدٸڭ باستامالارىڭىز حالىقتىڭ جٷرەگٸنە بەينە بٸر ٷلكەن سەنٸم ورناتقانداي ەرەكشە ەسەر قالدىرىپ وتىر.
جاقىپ قاجىمانۇلى! ادام تەك ەل, حالىق ٷشٸن اتقارعان ٸستەرٸمەن عانا تاريحتا قالاتىنىن تٷسٸنەتٸن جاسقا كەلدٸڭٸز. ٶزٸڭٸزگە دە پروكۋرورلىق تا, ٶزگە دە اتقارعان حالىقتىق شارۋالارىڭىز ەسكەرتكٸش بولادى ەلٸ. بٸز ونىڭ كٶبٸن بٸلەمٸز, ريزا بولامىز جەنە ٷنەمٸ ايتىپ, ناسيحاتتاپ جٷرەمٸز.
مەنٸڭ سٸزگە جازىپ وتىرعان جان سىرىم – جەكە باسىمنىڭ شارۋاسى ەمەس! حالىقتىڭ تٸلەگٸ, اماناتى! اللا كۋە, مۇنداعى جازىلعان ەربٸر سٶيلەمگە, ەربٸر ەرٸپكە جانىممەن, قانىممەن, ارىممەن جاۋاپ بەرۋگە ەزٸرمٸن!
مەنٸ تولعاندىراتىنى, تۋعان جەرٸمدە, قاسيەتتٸ تٷركٸستان قالاسىندا قىلمىس اتاۋلى ٶرشٸپ كەتتٸ, مۇنى ٶزٸڭٸزگە جەتكٸزۋدٸ ازاماتتىق پارىزىم سانادىم.
قىلمىستىڭ ٶرشۋٸ جٶنٸنەن تٷركٸستان قالاسى وبلىس بويىنشا الدىڭعى قاتاردا تۇر. ونى ستاتيستيكالىق دەرەكتٸ ٶزٸڭٸز اقتارساڭىز دا بايقايسىز. مەندەگٸ مەلٸمەتتەر بويىنشا, 2016 جىلدىڭ سوڭعى 10 ايىندا تٷركٸستاندا جالپى ەكٸ مىڭنان اسا قىلمىس تٸركەلگەن. بۇل نە ماسقارا?! اتام قازاق ەكٸنشٸ مەككەگە بالاپ, بٷكٸل مۇسىلماننىڭ رۋحاني ورداسىنا اينالعان تٷركٸستان بٷگٸن ادام ەستٸپ, كٶز كٶرمەگەن قىلمىستاردىڭ وشاعىنا اينالىپ بارادى.
بٸر ٶكٸنٸشتٸسٸ, بۇعان توسقاۋىل قويۋى تيٸس قالالىق ٸشكٸ ٸستەر باسقارماسى مەن جەرگٸلٸكتٸ پروكۋراتۋرا ٶز جۇمىستارىنا نەمقۇرايلى قاراپ, حالىقتىڭ سەنٸمٸنەن شىعىپ كەتتٸ دەسەك, ارتىق ايتقاندىق ەمەس. تٸپتٸ, جەدٸگەر قالا جەزٶكشەلەر ٷيٸنە اينالىپ بارادى. وندا جەڭٸل جٷرٸستٸ قىزدار قاپتاپ كەتكەن. باسقا-باسقا, بٷكٸل تٷركٸ جۇرتىنىڭ كيەلٸ ورداسى, ەكٸنشٸ مەككە, رۋحاني استانادا جەڭٸل جٷرٸستٸ قىزداردىڭ قاپتاپ كەتۋٸن قالاي تٷسٸنۋگە بولادى? اياداي عانا ەرٸ كيەلٸ جەردەگٸ جەزٶكشەلٸكتٸ جويا الماۋ – قوس قۇزىرلى ورگانعا ٷلكەن سىن ەمەس پە?
ونىڭ ٷستٸنە, قىلمىس تا ٶرشٸپ كەتكەن. بٸز مۇنىمەن قايدا بارامىز? قالالىق ٸٸب, جەرگٸلٸكتٸ پروكۋراتۋرانىڭ ەرەكەتسٸزدٸگٸنەن قىلمىسكەرلەر قىلمىس جاساۋدان قورىقپاي, ٶزدەرٸنٸڭ جاۋاپسىزدىعىن سەزٸنٸپ, نەبٸر سۇمدىق ەرەكەتتەرگە بارا بەرەتٸن بولدى. جاسٶسپٸرٸمدەر قىلمىسى دا از ەمەس. ٸٸب مەن پروكۋراتۋرا قىزمەتكەرلەرٸ پروفيلاكتيكالىق جۇمىستاردى ٶز دەڭگەيٸندە جٷرگٸزبەگەننەن كەيٸن جاسٶسپٸرٸمدەر قالا اۋماعىن بٸرنەشە مٶلتەكاۋدانعا بٶلٸپ, توپ-توپ بولىپ, بٸر-بٸرٸمەن جانتٷرشٸگەرلٸك تٶبەلەستەرگە باراتىن بولعان. بۇل دەگەنٸمٸز, قۇزىرلى ورگانداردىڭ جاس بولاشاعىمىزدى تەربيەلەۋگە جەنە ولاردى دۇرىس جولعا سالۋعا باعىتتاعان شارالارىنىڭ نەتيجەسٸز بولعانىن كٶرسەتپەي مە? دەمەك, ولاردىڭ جوعارىدا اتالعان قىلمىستاردىڭ الدىن الۋعا, بولدىرماۋعا جەنە كٷرەسۋگە قاتىستى جاساعان جۇمىستارى ٶز دەڭگەيٸندە ەمەس. بۇل – قۇزىرلى ورگاننىڭ قوس باسشىسىنىڭ (ٸٸب باستىعى مەن پروكۋروردىڭ) قىزمەتكەرلەر اراسىندا جۇمىستى قاجەتتٸ دەڭگەيدە ۇيىمداستىرا الماعانىنىڭ بٸردەن-بٸر دەلەلٸ.
ەڭ سوراقىسى, بٸز مۇنداي قىلمىستارعا تٶزۋگە بولمايتىنىن تٷركٸستان قالاسىنىڭ پروكۋرورى ماحات زۇلپىحاروۆقا ايتايىق دەپ ارنايى الدىنا بارعانىمىزدا, ول بٸزدٸ قابىلداماي قويدى, سٶزٸمٸزدٸ تىڭداعىسى دا كەلمەدٸ. تٸپتٸ, پروكۋروردىڭ ورىنباسارى باقىتجان تٷلەەۆ «الماتىدان جۋرناليستەر كەلٸپ تۇر» دەپ الدىنا كٸرسە دە, كٸرۋٸمٸزگە رۇقسات بەرمەدٸ.
ەندٸ ويلاڭىزشى, جۋرناليستەردٸڭ ٶزٸ الدىنا كٸرە الماي تۇرسا, قاراپايىم حالىق ٷشٸن پروكۋرورمەن كەزدەسۋ الىنباس قامالداي بولماي ما? تۇرعىندارمەن تٸل تابىسا الماسا, جۋرناليستەرمەن سٶيلەسە الماسا, وندا ول نەسٸنە پروكۋرور بولىپ وتىر?! حالىق تاراپىنان مۇحيت زيياتبەكۇلىنا قويىلاتىن سۇراق كٶپ. تٸپتٸ, بٸز پروكۋروردىڭ ورىنباسارى باقىتجان تاستانبەكۇلىنا قاعاز جٷزٸندە بٸرنەشە سۇراق جازىپ, تاستاپ كەتكەن بولاتىنبىز. الايدا, ەكٸ ايدان بەرٸ ول سۇراقتارعا دا جاۋاپ بەرٸلگەن جوق.
قر «باق» تۋرالى زاڭىنىڭ 20-بابىندا جۋرناليست قۇقىقتارى انىق كٶرسەتٸلگەن. وندا بىلاي دەلٸنگەن: «جۋرناليست اقپاراتتى ٸزدەستٸرۋدٸ جٷزەگە اسىرۋعا, سۇراتۋعا, الۋعا جەنە تاراتۋعا, سونداي-اق, مەملەكەتتٸك ورگاندارعا, بارلىق مەنشٸك نىساندارىنداعى ۇيىمدارعا بارۋىنا جەنە ٶزٸنٸڭ قىزمەت بابىنداعى مٸندەتتەرٸن جٷزەگە اسىرۋعا بايلانىستى لاۋازىمدى ادامداردىڭ قابىلداۋىندا بولۋعا جەنە دىبىس-بەينە تەحنيكاسىن, فوتوتٷسٸرۋ قۇرالدارىن پايدالانا وتىرىپ, جازبا جۇمىستارىن جٷرگٸزۋگە قۇقىلى. سونىمەن قاتار, جۋرناليستٸك كۋەلٸگٸن كٶرسەتۋ ارقىلى تابيعات اپاتتارى بولعان اۋدانداردا, ميتينگٸلەر مەن دەمونستراتسييالاردا بولۋعا, قۇجاتتار مەن ماتەريالداردىڭ مەملەكەتتٸك قۇپييا سانالاتىن مەلٸمەتتەرٸ بار ٷزٸندٸلەرٸن قوسپاعاندا, ولارمەن تانىسۋعا رۇقسات الۋعا تولىق قۇقىلى». وسى زاڭنىڭ 25-بابىندا «جۋرناليستٸڭ زاڭدى كەسٸپتٸك قىزمەتٸنە كەدەرگٸ جاساۋ قر زاڭدارىندا بەلگٸلەنگەن جاۋاپتىلىققا ەكەپ سوعادى» دەلٸنگەن. ەندەشە زاڭدى قاداعالاۋشى ورگاننىڭ قالاداعى باسشىسى نەلٸكتەن مەلٸمەتتٸ دەر ۋاقىتىندا بەرۋدەن قاشقاقتايدى? بۇل ونىڭ جاۋاپسىزدىعى ما, ەلدە زاڭدى بٸلمەۋٸ, بەلدەن باسۋى ما? تٷركٸستان قالاسىنىڭ پروكۋرورى قوعامعا زييانىن تيگٸزٸپ, حالىقتىڭ دەر كەزٸندە شىنايى اقپارات الۋىنا كەدەرگە كەلتٸرٸپ وتىر. ەندٸ مۇنى سٸزگە ايتپاعاندا, كٸمگە ايتامىز?..
جۋرناليستەردٸڭ اقپارات الۋعا, تاراتۋعا قاتىستى جۇمىستارى زاڭمەن تولىق نەگٸزدەلگەن. كەز كەلگەن قىزمەت بابىنداعى باسشى وسى قوعامنىڭ ازاماتى, ەلٸنٸڭ پەرزەنتٸ رەتٸندە جۋرناليستەر ساۋالىنا ۋاقىتىندا جاۋاپ بەرۋٸ تيٸس ەمەس پە? قايتا ول قولىنان كەلگەنشە, وي-ٶرٸسٸنٸڭ جەتكەنٸنشە, قويىلعان سۇراقتارعا جاۋاپ بەرۋٸ كەرەك قوي. دەمەك, ول ەكٸ اۋىز سٶزدٸڭ باسىن قۇراپ, مەدەنيەتتٸ تٷردە سٶيلەي المايتىندىعىن كٶرسەتٸپ وتىر. بۇدان كەيٸن ونىڭ كەسٸبي بٸلٸكتٸلٸگٸنە كٷمەندانباي قايتەمٸز?.. سوندىقتان بۇل پروكۋرورعا «ەكٸ» دەگەن باعا قويۋىڭىزدى سۇرايمىز. سەبەبٸ, ول تۇرعىندارمەن تيٸمدٸ جۇمىس ٸستەي الماي وتىر. ٶكٸنٸشتٸسٸ سول, كەيدە ورگانعا ٷزدٸكتەر ەمەس, ٸسكەرلٸك قابٸلەتٸ تٶمەن, تەك ٶز پايداسىن ويلايتىن كەزدەيسوق ادامدار كٸرٸپ كەتٸپ جاتادى. وسىنىڭ كەسٸرٸنەن پروكۋراتۋراعا ادامدار سەنۋدەن قالادى.
جاقىپ قاجىمانۇلى! سٸزدەن ٷلكەن ٶتٸنٸش! تٷركٸستانداعى قىلمىستىق احۋالدى رەتكە كەلتٸرۋگە ىقپال ەتسەڭٸز ەكەن. بۇعان بٸر شارا قولدانۋىڭىزدى سۇرايمىز. سوسىن, ەسٸرەسە, تٷركٸستان سەكٸلدٸ كيەلٸ قالاعا, رۋحاني استاناعا قولىنان ٸس كەلەتٸن, قالاعا شىن جاناشىر بولا الاتىن, تۇرعىنداردىڭ ارىزىن تىڭداپ, «ۋاقىتىم جوق!» دەمەي, ٶزٸن سول ارىز بەرۋشٸنٸڭ ورنىنا قويا الاتىن (بٸرەۋ ٶزٸن سولاي قورلاسا جاقسى كٶرە مە?), ناعىز ەلٸم دەيتٸن پروكۋرور تاعايىنداساڭىز ەكەن. بۇل جەرگٸلٸكتٸ حالىقتىڭ سٸزگە بەرگەن ٶتٸنٸش-اماناتى! حالىقتىڭ ارمان-تٸلەگٸ ورىندالادى دەپ سەنەمٸز!
ٸزگٸ نيەتپەن, سەرٸك جۇماباەۆ,
جۋرناليست
