جۇمىس ساپارى بارىسىندا اۋقىمدى قىتاي نارىعىنىڭ تەجٸريبەسٸن پايدالانا وتىرىپ, تٷركٸستان وبلىسىندا ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸ سالاسىندا يٸرٸلگەن جٸپتەر, ماتالار مەن كٸلەمدەر ٶندٸرٸسٸ مەن توقىما كلاستەرٸنٸڭ بٸرلەسكەن كەسٸپورىندارىن قۇرۋ مٷمكٸندٸگٸ تالقىلاندى. سونىمەن قاتار اۆتوموبيل جاساۋ, ەلەكترونيكا, تسيفرلىق تەحنولوگييالار, روبوتوتەحنيكا, پلاستماسسادان جاسالعان بۇيىمدار پلاستيكالىق ويىنشىقتار, پلاستيكالىق ىدىستار جەنە تاعى باسقا ٶندٸرٸستٸ دامىتۋعا قاجەتتٸ جوبالار قاراستىرىلدى. كٶلٸك-لوگيستيكالىق ينفراقۇرىلىمىن تيٸمدٸ پايدالانىپ, وسى باعىتتاعى جوبالاردى جٷزەگە اسىرۋ جٶنٸندە ۇسىنىستار بەرٸلدٸ.
باعدارلاما اياسىندا تٷركٸستان وبلىسىنىڭ ەكٸمٸ دارحان ساتىبالدى ٸرٸ ينۆەستيتسييالىق كومپانييالاردىڭ ٶكٸلدەرٸمەن كەزدەسٸپ, ەرٸپتەستٸك جٶنٸندە كەلٸسسٶزدەر جٷرگٸزدٸ. ساپار اياسىندا ايماق باسشىسى ٷرٸمشٸ قالاسىنداعى ەڭ ٸرٸ زاۋىت-فابريكالارىنىڭ ٶكٸلدەرٸمەن كەزدەستٸ. وبلىس دەلەگاتسيياسى ەلەكتروموبيلدەر شىعاراتىن 3 زاۋىتتى ارالاپ كٶردٸ. قورعاس پورتى, شىڭجاڭ-ۇيعىر اۆتونومييالىق اۋدانىنداعى قۇرلىق پورتىنىڭ جۇمىسىمەن تانىستى.
ٷرٸمشٸ قالاسى – شىڭجاڭ-ۇيعىر اۆتونومييالىق اۋدانىنىڭ ساياسي, ەكونوميكالىق جەنە مەدەني ورتالىعى. حالىق سانى 4 ميلليوننان اسادى. مۇندا مۇناي, توقىما جەنە مەتاللۋرگييا ٶنەركەسٸپتەرٸ باسىم. سونداي-اق قىتايداعى ەڭ ٸرٸ جەل ەنەرگيياسى ورتالىعى بولىپ سانالادى.
ٷرٸمشٸ – شۇار-نىڭ ٸرٸ ٶنەركەسٸپ ورتالىعى, ونىڭ جالپى ايماقتىق ٶنٸمٸنٸڭ 64,5% قامتاماسىز ەتەدٸ. سونىمەن قاتار ايماقتاعى نەگٸزگٸ تۇتىنۋ جەنە بٶلشەك ساۋدا ورتالىعى.
ٸس-ساپار بارىسىندا تٷركٸستان وبلىسىنىڭ ەكٸمٸ دارحان ساتىبالدىنىڭ قىتايدىڭ تسزينحۋا قالاسىنىڭ پارتييا كوميتەتٸنٸڭ حاتشىسىمەن كەزدەسۋٸ ٶتتٸ. ٶز كەزەگٸندە ٶڭٸر باسشىسى ورتالىق ازيياداعى بيزنەستٸ كەڭەيتۋدٸڭ جاڭا كٶكجيەگٸ – تٷركٸستان ٶڭٸرٸ ارقىلى ٶتەتٸن «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» حالىقارالىق كٶلٸك دەلٸزٸ ەلەمدٸك نارىققا شىعۋدىڭ جاڭا مٷمكٸندٸكتەرٸن اشاتىنىن, بۇل رەتتە ساۋدانى دامىتۋدىڭ ەلەۋەتٸ زور ەكەنٸن ايتتى.
تسزينحۋا – قىتايدىڭ چجەتسزيان پروۆينتسيياسىنداعى قالا ايماعى ەرٸ شىعىس قىتايداعى ٸرٸ لوگيستيكالىق ورتالىق. ساۋدا-ساتتىق, اۋىر جەنە جەڭٸل ٶنەركەسٸپ وشاعى. حالىق سانى 80 ميلليون ادامنان اسادى. جالپى ٸشكٸ ٶنٸم كٶلەمٸ 1 ترلن15 ملرد اقش دوللارىنان جوعارى. مۇندا تسيفرلىق ەكونوميكانى, ونلاين بٶلشەك ساۋدانى جەنە ترانسشەكارالىق ەلەكتروندىق كوممەرتسييانى بەلسەندٸ دامىتۋدا. قىتايلىق جەنە ەلەمدەگٸ حالىقارالىق ەلەكتروندىق كوممەرتسييا الپاۋىتتارى بۇل ٶڭٸردە ٶزدەرٸنٸڭ كەڭسەلەرٸ مەن قويما كەشەندەرٸن قۇرۋدا. 2017 جىلدان باستاپ تسزينحۋانى ورتالىق ازييامەن, رەسەيمەن, پولشامەن, ۆەنگرييامەن, گەرمانييامەن جەنە نيدەرلاندىمەن بايلانىستىراتىن قىتاي-ەۋروپا تەمٸرجول جٷك تاسىمالىنىڭ ماڭىزى ارتتى.
يۋ – چجەتسزيان پروۆينتسيياسىنىڭ تسزينحۋا قالاسىنداعى وكرۋگ. قىتايداعى ەڭ ٸرٸ سىرتقى ساۋدا ورتالىقتارىنىڭ بٸرٸ. حالىق سانى – 1 ملن. 900 مىڭ ادام. ال بيزنەس ورىندارىنىڭ سانى 2 ميلليونعا جەتەدٸ. مۇنداعى ەڭ تٶمەنگٸ جالاقى كٶلەمٸ 1000 -1200 اقش دوللارىن قۇرايدى.
يۋ قىتايدا «جاھاندىق سۋپەرماركەت» رەتٸندە بەلگٸلٸ. قالادا ەلەمنٸڭ 200 ەلٸ مەن ايماقتارىنا تاۋار جەتكٸزەتٸن 2 ميلليوننان استام شاعىن جەنە ورتا فيرمالارى جۇمىس ٸستەيدٸ. نارىقتا 75 000 كٶتەرمە جەنە بٶلشەك ساۋدا دٷكەندەرٸ, سونداي-اق ونلاين پلاتفورما بار. يۋدى ەۋروپامەن بايلانىستىراتىن جٷك تەمٸرجول جەلٸسٸ تارتىلعان. يۋ جٷك تەرمينالىنان پويىزدار قازاقستان, يران, رەسەي, بەلارۋس, پولشا, گەرمانييا, فرانتسييا, ۇلىبريتانييا جەنە يسپانيياعا بارادى.
ايماق دەلەگاتسيياسى اتاقتى «Wangbing» كومپانيياسىندا جەنە جوعارى جىلدامدىقتى ليفتەر جاساپ شىعاراتىن «Zhejiang Weite Elevator Co., Ltd.» كومپانيياسىنىڭ باسشىلىعىمەن كەزدەستٸ. الداعى ۋاقىتتا قىتايلىق كومپانييا تٷركٸستان وبلىسىنا كەلٸپ, وسىنداعى مٷمكٸندٸكتەرمەن تانىساتىن بولدى.
چجەتسزيان پروۆينتسيياسىنداعى تٷركٸستان قالاسىنداي وبلىس ورتالىعى سانالاتىن حانچجوۋ قالاسىندا 13 ملن. حالىق تۇرادى. جالپى ٶنٸم كٶلەمٸ 200 ملرد. اقش دوللارىن قۇرايدى. كٶگالداندىرۋ جۇمىستارىنان كٶش باستاپ تۇر.
تٷركٸستان وبلىسىنىڭ ەكٸمٸ دارحان ساتىبالدى جۇمىس ساپارى بارىسىندا چجەتسزيان پروۆينتسيياسىنىڭ باسشىلىعىمەن كەزدەسٸپ, ەكٸ ٶڭٸردٸڭ ساۋدا اينالىمىن ارتتىرۋ بويىنشا كەلٸسسٶزدەر جٷرگٸزدٸ. وسىلايشا, ەكٸ ەلدٸڭ دەلەگاتسيياسى ەكونوميكا, ساۋدا, ەنەرگەتيكا, اۋىل شاۋاشىلىعى جەنە عىلىم مەن تەحنيكا, سونداي-اق مەدەنيەت پەن تۋريزم سالالارىندا بٸرلەسە جۇمىس ٸستەۋگە ۋاعدالاستى. ساۋدا-ساتتىق بايلانىستى نىعايتۋ تۋرالى كەلٸسٸلدٸ. ەت, ۇن ەكسپورتتاۋ مەسەلەسٸ تالقىلاندى. سونىمەن قاتار وبلىس ەكٸمٸ باستاعان دەلەگاتسييا توقىما ٶنەركەسٸبٸ, تامشىلاتىپ سۋارۋ قوندىرعىلارىن ٶندٸرەتٸن, جاڭارتىلاتىن ەنەرگييا كٶزدەرٸ سالاسىنداعى قىتاي كومپانييالارىنىڭ باسشىلىعىمەن بٸرقاتار ماڭىزدى كەزدەسۋلەر ٶتكٸزدٸ.
ەلەمگە ەيگٸلٸ «Alibaba Group» كومپانيياسىنىڭ باسشىلىعىمەن كەزدەسكەن تٷركٸستان وبلىسىنىڭ دەلەگاتسيياسى حالىقارالىق ساۋدا پلاتفورماسىنا شىعارۋ ٷشٸن تٷركٸستان وبلىسىندا شىعارىلاتىن ٶنٸمدەرگە قويىلار تالاپتاردى ناقتىلاپ, الداعى بٸرلەسكەن جۇمىستاردى تالقىلادى.
تٷركٸستان قالاسىن ساندىق تەحنولوگييالار ارقىلى (Smart city) اقىلدى قالاعا اينالدىرۋ باعىتى بويىنشا كەلٸسسٶزدەر جٷرگٸزٸلدٸ. قاۋٸپسٸزدٸك پەن جايلىلىق «اقىلدى قالانى» دامىتۋدىڭ نەگٸزگٸ شارتى. بەينەكامەرالار, سمارت تەحنولوگييالار ٶندٸرٸسٸ بويىنشا «Hikvision Group» كومپانيياسىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتٸ ياو تسزينمەن كەزدەسٸپ, كومپانييانىڭ كٶرمە زالىن ارالادى.
تٷركٸستان وبلىسىنىڭ ەكٸمٸ دارحان ساتىبالدى باستاعان دەلەگاتسييا قىتايدا ٶتكەن ورتالىق ازييا ساۋدا فورۋمىنا قاتىستى. وبلىس باسشىسى ٶڭٸرارالىق كووپەراتسييانى دامىتۋدىڭ جولدارىمەن تانىستىردى.
دارحان ساتىبالدى باستاعان تٷركٸستان وبلىسىنىڭ دەلەگاتسيياسى حانچجوۋداعى حالىقارالىق ساۋدانى ىنتالاندىرۋ كوميتەتٸنٸڭ (CCIT) تٶراعاسى چجان حۋنبين مىرزامەن كەزدەستٸ. سونداي-اق وندا ٶتكەن ساۋدا-ينۆەستيتسييالىق سەمينارعا قاتىستى. حانچجوۋ – قىتايدىڭ چجەتسزيان پروۆينتسيياسىنىڭ استاناسى, ەجەلگٸ دەۋٸردە سالىنعان جەنە بەيجٸڭنەن باستاۋ الاتىن كەمە جٷرەتٸن ٷلكەن كانالدىڭ ەڭ وڭتٷستٸك اۋماعىندا ورنالاسقان قالا. حالىق سانى 12 ميلليونعا جۋىق (11 936 010 ادام). الپاۋىت كومپانييالار ورنالاسقان قىتايدىڭ ەڭ ٸرٸ ەلەكتروندىق ساۋدا ورتالىعى. 2022 جىلى ەكسپورت كٶلەمٸ 101,3 ميلليارد يۋاندى (14,73 ميلليارد دوللار) قۇراپ, قالاداعى ترانسشەكارالىق ەلەكتروندى ساۋدا ساۋداگەرلەرٸنٸڭ سانى 100 مىڭنان اسقان.
«قىتايدىڭ شەتەلدەگٸ ٶنەركەسٸپتٸك دامۋ قاۋىمداستىعى» قىتاي مەن قازاقستان ىنتىماقتاستىعى مەحانيزمٸندە بەلسەندٸ رٶل اتقارىپ, جاقسى نەتيجەلەر كٶرسەتۋدە. قازاقستان-قىتاي ىنتىماقتاستىعى اياسىندا ەكونوميكانىڭ باسىم سالالارىندا جالپى قۇنى 21 ميلليارد اقش دوللارىن قۇرايتىن 52 نەگٸزگٸ جوبا جٷزەگە اسىرىلدى, اتاپ ايتقاندا, جاڭارتىلاتىن ەنەرگييا كٶزدەرٸ, اگروبيزنەس, تاۋ-كەن جەنە بالقىتۋ كومپانييالارى, ماشينا جاساۋ جەنە تاعى باسقا سالالار بار. قىتايلىقتارعا تٷركٸستان وبلىسى جاڭارتىلاتىن ەنەرگييا كٶزدەرٸ مەن كٷن ەلەكتر ستانتسييالارىن سالۋ سالاسىنداعى جوبالاردى جٷزەگە اسىرۋعا ەڭ قولايلى ٶڭٸرلەردٸڭ بٸرٸ ەكەنٸ ايتىلدى. وبلىستا كٷن سەۋلەسٸنٸڭ جىلدىق ۇزاقتىعى 3000 ساعاتتان اسادى.
وبلىس دەلەگاتسيياسى جۇمىس ساپارىن بەيجٸڭدە جالعاستىردى. تٷركٸستان وبلىسىنىڭ ەكٸمٸ دارحان ساتىبالدى قىتايدىڭ شەتەلدەگٸ ٶنەركەسٸپتٸك دامۋ قاۋىمداستىعى باس حاتشىسىنىڭ ورىنباسارى ۆان كەۆەنمەن كەزدەستٸ. ەلەمدە كٷن سەۋلەسٸ مەن جەلدەن ەنەرگييا ٶندٸرۋدەن كٶش باستاپ كەلەتٸن ٸرٸ كومپانييا جەتەكشٸلەرٸمەن كەزدەسٸپ, بٸرقاتار ماڭىزدى جوبالاردى تالقىلادى.
سونداي-اق تٷركٸستاندا جۇمىسىن توقتاتقان «Golden Camel Group LTD» كومپانيياسىنىڭ باسشىلىعىمەن كەزدەسٸپ, قۇرعاتىلعان تٷيە سٷتٸن شىعارۋ ٸستٸن قايتا جاڭعىرتۋ بويىنشا كەلٸسسٶزدەر جٷرگٸزدٸ. تٷركٸستان وبلىسى دەلەگاتسيياسىنىڭ ٸسساپارى ەرٸ قاراي جالعاسۋدا. نەتيجەسٸ بويىنشا قىتايدىڭ باي تەجٸريبەسٸ نەگٸزٸندە تٷركٸستان ٶڭٸرٸندە جەرگٸلٸكتٸ كەسٸپكەرلەردٸڭ قولداۋىمەن الداعى ۋاقىتتا بٸرنەشە زاۋىت-فابريكالار جۇمىس ٸستەيدٸ دەگەن جوسپار بار.
