7 قازاندا ەزٸربايجاننىڭ گابالا قالاسىندا تٷركٸ مەملەكەتتەرٸ ۇيىمىنىڭ XII سامميتٸ ٶتتٸ. بۇل جيىن رەسەي پرەزيدەنتٸ ۆلاديمير پۋتيننٸڭ تۋعان كٷنٸمەن تۇسپا-تۇس كەلٸپ, گەوساياسي الاڭدا تٷرلٸ تالقىلاۋ تۋعىزدى. سامميتتٸڭ سيمۆوليكالىق مەنٸ مەن ايماقتىق ماڭىزىنا قاتىستى ساياساتتانۋشى, قىتايدى زەرتتەۋشٸلەر قاۋىمداستىعىنىڭ تٶراعاسى قازبەك مايگەلدينوۆ Dalanews.kz اگەنتتٸگٸنە پٸكٸر بٸلدٸردٸ.
ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, سامميتتٸڭ دەل وسى كٷنگە تٷسۋٸ كەزدەيسوق جاعداي. ونىڭ پٸكٸرٸنشە, تٷركٸ مەملەكەتتەرٸ ۇيىمىنىڭ جيىندارى دەستٷرلٸ تٷردە كٷز ايلارىندا ٶتەدٸ.
“بىلتىر 6 قاراشادا بٸشكەكتە حٸ سامميت ٶتتٸ , ال 2023 جىلى 3 قاراشادا استانادا ح سامميت ۇيىمداستىرىلعان ەدٸ. العاشقى سامميت تە 1992 جىلى قازان ايىندا انكارادا ٶتكەن. دەمەك, بۇل — ۇيىمنىڭ قالىپتاسقان كەستەسٸ. سوندىقتان مۇنى ەدەيٸ رەسەيگە قارسى جاسالعان بەلگٸ رەتٸندە قاراستىرۋ نەگٸزسٸز”, – دەدٸ ساياساتتانۋشى.
دەگەنمەن مايگەلدينوۆ رەسەيلٸك مەديادا سامميت كٷنٸنٸڭ “ساياسي يشارا” رەتٸندە باعالانعانىن جوققا شىعارمادى. ونىڭ ايتۋىنشا, تٷركٸ ينتەگراتسيياسىنىڭ كٷشەيۋٸ مەن ۇيىمنىڭ ايماقتىق ىقپالىنىڭ ارتۋى — رەسەيدٸڭ گەوساياسي وربيتاسىنان بٸرتٸندەپ الىستاۋ ٷدەرٸسٸن كٶرسەتەدٸ.
“تٷركٸ مەملەكەتتەرٸنٸڭ قازٸرگٸ باعىتى: دەربەستٸك پەن كٶپۆەكتورلى ديپلوماتييانى كٷشەيتۋ. بۇل قازاقستاننىڭ سىرتقى ساياساتتاعى تەڭگەرٸمدٸك ۇستانىمىمەن دە ٷيلەسەدٸ. قازاقستان رەسەيمەن دە, قىتايمەن دە, اقش-پەن دە تەڭگەرٸمدٸ ساياسات جٷرگٸزٸپ وتىر. پرەزيدەنتٸمٸز شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ سامميتٸنە قاتىسىپ, جاقىندا رەسەيگە مەملەكەتتٸك ساپار جوسپارلاپ وتىر. بۇعان دەيٸن بٸرٸككەن ۇلتتار ۇيىمى اياسىندا دا ماڭىزدى مەلٸمدەمەلەر جاسالدى”, – دەپ اتاپ ٶتتٸ ول.
ساياساتتانۋشى سامميتتٸڭ قازٸرگٸ گەوساياسي جاعدايداعى ماڭىزىنا دا توقتالدى.
“سامميت ٶڭٸرلٸك بەيبٸتشٸلٸك پەن قاۋٸپسٸزدٸك تاقىرىبىندا ٶتتٸ. بۇل تاقىرىپتىڭ تاڭدالۋىنا دا سەبەپ بار: اۋعانستانداعى تۇراقسىزدىق, يرانعا قاتىستى جاڭا سانكتسييالار باستاماسى, گازاداعى قاقتىعىستار جەنە رەسەي مەن ۋكراينا اراسىنداعى سوعىستىڭ جالعاسۋى. وسى فاكتورلار تٷركٸ مەملەكەتتەرٸنٸڭ ۇيىمىن مەدەني-گۋمانيتارلىق باعىتتاعى ۇيىمنان گەوساياسي جەنە ەكونوميكالىق ىقپالى بار ورتالىققا اينالدىرىپ وتىر”, — دەپ قوستى ول.
مايگەلدينوۆ سامميتتٸڭ گەوساياسي جەنە ەكونوميكالىق ماڭىزىن ٷش نەگٸزگٸ باعىتتا سيپاتتادى.
“بٸرٸنشٸدەن, تٷركييانىڭ ورتالىق ازيياداعى ستراتەگييالىق ىقپالىنىڭ ارتۋى. ينفراقۇرىلىم, جۇمساق كٷش, ورتاق يدەولوگييا سيياقتى باعىتتار ارقىلى انكارا ايماقتىڭ گەوساياسي بالانسىن ٶزگەرتۋدە.
ەكٸنشٸدەن, ورتا دەلٸز نەمەسە ترانسكاسپيي حالىقارالىق كٶلٸك مارشرۋتى باستاماسى.
قازٸرگٸ سانكتسييالار مەن تۇراقسىزدىق جاعدايىندا بۇل دەلٸز قاۋٸپسٸز, تيٸمدٸ جەنە بەسەكەگە قابٸلەتتٸ باعىتقا اينالىپ كەلەدٸ.
ٷشٸنشٸدەن, تٷركٸ مەملەكەتتەرٸ ۇيىمىنىڭ ەسكەري-ساياسي بلوك رەتٸندە ايقىندالا باستاۋى. كەلەسٸ جىلى بٸرلەسكەن ەسكەري جاتتىعۋلار ٶتكٸزۋ جوسپارلانعان. تٷركييا — ناتو-عا مٷشە ەل رەتٸندە, ال ەزەربايجان ەسكەري ەلەۋەتٸ مىقتى مەملەكەت رەتٸندە وسى باعىتتا بەلسەندٸ. سونىمەن قاتار, تٷركييا كومپانييالارىنىڭ قاتىسۋىمەن قازاقستاندا دا قورعانىس زاۋىتتارى اشۋ جوسپارلانىپ وتىر. بۇل دا تٷركٸ ينتەگراتسيياسىنىڭ نىعايىپ كەلە جاتقانىن كٶرسەتەدٸ”, — دەيدٸ ساياساتتانۋشى.
سونداي-اق ول تٷركٸ مەملەكەتتەرٸ ۇيىمى مەدەني-گۋمانيتارلىق بٸرلەستٸكتەن ەكونوميكالىق جەنە گەوساياسي ىقپالى بار ايماقتىق بلوكقا اينالىپ كەلە جاتقانىن اتاپ ٶتتٸ.
“قازاقستان ٷشٸن بۇل ۇيىم كٶپۆەكتورلى ساياساتتى ساقتاۋعا, ەكونوميكالىق ەرتاراپتاندىرۋعا جەنە ايماقتىق دەربەستٸكتٸ نىعايتۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. تٷركٸ ينۆەستيتسييالىق قورىنىڭ قۇرىلۋى, كٶلٸك دەلٸزدەرٸنٸڭ دامۋى جەنە ٶنەركەسٸپتٸك ىنتىماقتاستىق – بارلىعى ۇيىمنىڭ ينستيتۋتسيونالدىق تۇرعىدان نىعايعانىن كٶرسەتەدٸ”, – دەدٸ قازبەك مايگەلدينوۆ.
ساراپشىنىڭ پايىمداۋىنشا, ۇيىمنىڭ بولاشاعى وپتيميستٸك بولعانىمەن, كٷردەلٸ فاكتورلار دا جوق ەمەس. ونىڭ سٶزٸنشە, رەسەي, قىتاي جەنە يران سەكٸلدٸ ٸرٸ ويىنشىلاردىڭ مٷددەلەرٸ ايماقتاعى تٷركٸ ينتەگراتسيياسىنىڭ باعىتىنا ىقپال ەتۋٸ مٷمكٸن.
“تٷركٸ مەملەكەتتەرٸ ۇيىمىنىڭ تابىستى بولۋى ەربٸر مٷشە ەلدٸڭ تەڭگەرٸمدٸك ساياساتىنا بايلانىستى. ەگەر الداعى 5-10 جىلدا وسى باعىتتاعى ينستيتۋتسيونالدىق قادامدار جٷيەلٸ تٷردە جٷزەگە اسسا, ۇيىم ايماقتاعى ىقپالدى جەنە دەربەس ويىنشىعا اينالادى”, – دەدٸ ساياساتتانۋشى.
