تۇڭعىشباي يۋدينانىڭ تەرگەۋگە قالاي "كٶمەكتەسكەنٸن" ايتتى
– ەرينە, ۋەدە بەرەمٸن! انت بەرەمٸن! شىندىقتى ايتۋ ٷشٸن ٶزٸڭدٸ شاقىردىم ەمەس پە?!.
– قاراجات الۋ, جۇمساۋ, جالپى, قارجى مەسەلەسٸندە قۇجاتتارعا سٸز قول قويۋشى ما ەدٸڭٸز?
– ەرينە, جوق. قاراجاتتى قانشاسىن قايدا جۇمسايتىنىن, قاي فيرماعا قانشا شىعىن جۇمسايتىنىن, كٸمگە قانشا ايلىق بەرەتٸنٸن مەن بٸلمەيمٸن دە, وعان مەنٸڭ قاتىسىم دا جوق. قارجى مەسەلەسٸنە قول قوياتىن, تٸپتٸ, مەنٸڭ حاقىم دا جوق قوي, مەن كينو سالاسىنىڭ بٷكٸل ەكونوميكالىق, بۋحگالتەرلٸك ەسەپ-قيسابىنىڭ قانداي بولاتىنى بٸلمەيمٸن.
قارجىلىق قۇجاتتارعا قول قويۋ قۇقىعى اتقارۋشى پروديۋسەر يۋدينانىڭ قولىندا. جەنە مەنٸڭ فيرمامنىڭ ديرەكتورىنىڭ قولىندا. اتقارۋشى ديرەكتور «مىنانشا اقشا كەرەك» دەپ مەنٸڭ فيرماما كەلەدٸ, مەنٸڭ ديرەكتورىم سۇراعان اقشاسىن بەرەدٸ, ول الىپ كەتەدٸ. سٶيتەدٸ دە ول تيٸستٸ شىعىندارعا جاراتادى, سوسىن «مىنانشا قاراجات جاراتتىم» دەپ ەسەپ بەرەدٸ. قاعازداردى, بارلىق ەسەپ-قيساپتى يۋدينا مەن بٸزدٸڭ بۋحگالتەر «قازاقفيلم» كينوستۋديياسىنا ٶتكٸزەدٸ.
– سٸزدٸڭ فيرماڭىزدىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى كٸم?
– ەسپاەۆ دەگەن جٸگٸت. الدىندا ەبدٸراحمانوۆ دەگەن جٸگٸت بولعان… بارلىق قۇجاتتارعا سولار قول قويادى, اقشا اينالىمىنا, ەسەپ-قيساپقا سولار جاۋاپتى. الدىڭعى كەزەڭدە 79 ميلليوننىڭ 44 ميلليونى يگەرٸلدٸ دەگەن وتچەت «قازاقفيلمگە» تاپسىرىلعان. قالعان 35 ميلليونى كەيٸن يگەرٸلدٸ, ونىڭ ەسەپ-قيسابى, قۇجاتتارى دايىن تۇر. سول وتچەتتى تاپسىراردا, جوعارىدان نۇسقاۋ كەلدٸ مە, «قازاقفيلم» بۇل دوكۋمەنتتەردٸ قابىلداماي قويدى. فاكت بويىنشا جوسپارداعى ناقتى جۇمىستار جاسالىندى, ەڭبەك ەتكەن جۇمىسكەرلەر جالاقىسىن الدى, بۋحگالتەرلٸك ەسەپ-قيساپ قۇجاتتارى بار, شىعىننىڭ بەرٸ ورىن-ورنىندا… قابىلدامادى. سول كەزدە تەرگەۋ باستالىپ كەتكەن كەز ەدٸ, سونى سەبەپ قىلدى دا, وتچەتتى قابىلداماي تاستادى…
– شىعىننىڭ ورنى بار, بٸراق سٸزگە جالا جاۋىپ وتىر ما سوندا?
– بۇل جالا. ەكٸ ەيەلدٸ قورلاپ… ەيەل ادامدى!.. بٸرەۋٸ جاس قىز, بٸرەۋٸ ورىس ەيەل, تٸس قاققان قۋ… مىنا بٸزدٸڭ فيلمٸمٸز ونىڭ بەسٸنشٸ مە, التىنشى فيلمٸ! يۋدينانىڭ. مٷمكٸن ول قالاي ۇرلاۋدى, قالاي نەعىلۋدى بٸلەتٸن شىعار… بٸراق مەن وعان تالاي ايتتىم, «بايقاڭدارشى, ارتىق-اۋىس تيٸسپەڭدەرشٸ, كەلەسٸ جۇمىستا «پريبىل» بولادى, سول كەزدە ايلىقتارىڭدى كٶپ الاتىنداي جاعدايعا جەتەمٸز, وسى بٸرٸنشٸ پروەكتٸمٸزدٸ ابىرويمەن ٶتكٸزەيٸكشٸ…» دەگەن ٶتٸنٸشٸمنەن باسقا نە دەيمٸن?
ولارعا مەن ۇرلاپ بەرٸڭدەر دەپ قالاي ايتامىن? ٶزٸم بارىپ مەملەكەتتەن جالىنىپ سۇراپ العان اقشانى ۇرلا دەپ??!. ٶزٸمنٸڭ فيرمامنان ٶتٸپ جاتىر. ٶزٸمە ٶزٸم كٶر قازا المايمىن عوي مەن! قوسپاسام – المايمىن عوي!.. حالىق بٸلەدٸ, مەن تەاترعا توعىز جىل ديرەكتور بولعاندا, بٷكٸل بەت-ەلپەتٸمدٸ, بٷكٸل جيناعان ابىروي-اتاعىمدى سول تەاترعا جۇمسادىم! تٶبەسٸن قايتادان جاپتىم! قۇلاپ جاتقان مرامورلارىن قايتادان ٶرگٸزدٸم, ونىڭ بەرٸنە ٷكٸمەت اقشا بەرگەن جوق!.. 1993 جىلدان 2001 جىلعا دەيٸن – ەڭ قيىن زاماندار بولدى. جۇمىسكەرلەر ايلىعىن الا الماي قالعان كەزدەردە مەن مەدەنيەت مينيسترلٸگٸن اينالىپ ٶتٸپ, قارجى مينيسترٸنە بارىپ, «بٸرٸنشٸ ەۋەزوۆ تەاترىنا – اتا تەاترعا جٸبەرٸڭدەر اقشانى» دەپ سۇراپ الىپ, سونداي جاعدايعا جەتكەم. باسقا تەاترلار, مەكەمەلەر ايلاپ-جىلداپ ايلىقتارىن الا الماي جٷرگەندە, بٸزدٸڭ تەاتردىڭ ادامدارىنىڭ ايلىعى بٸر كٷن دە كەشٸگٸپ كٶرگەن جوق. باسقا تەاترلار گاسترولگە بارا الماي جٷرگەندە, بٸزدٸڭ تەاترىمىز توعىز جىل بويى ىلعي دا گاسترولدەرگە شىعىپ جٷردٸ. سوندا مەن بەت-ەلپەتٸمدٸ ەكٸمدەرگە ساتىپ, جالىنىپ, الدارىنا بارىپ, «ەي, مىناۋ – اتا تەاتر عوي!..» دەپ, بار مٷمكٸندٸگٸمدٸ, كەرەك دەسەڭ, قالتامداعى بارىمدى تەاترعا تٶككەن اداممىن, قۇيعان اداممىن!..
ال مىنا كەزدە ٶزٸم جاساپ وتىرعان پروەكتٸدەن ٶزٸم بٸردەڭە جىرىمداپ الۋ – اقىلعا سىيمايتىن نەرسە عوي! ٶزٸم وتىرعان بۇتاقتى ٶزٸم كەسەمٸن بە?!. سونان سوڭ, اينالايىن, مەنٸڭ العان تەربيەم باسقا! بٸز كەڭەس ٶكٸمەتٸنٸڭ تەربيەسٸمەن ٶمٸر سٷردٸك. بٸر ايلىقپەن عانا, ماڭداي تەر ەڭبەكپەن عانا تاباتىن ايلىقپەن ٶمٸر سٷرٸپ, سوعان قاناعات ەتۋ ەبدەن سانامىزعا سٸڭگەن ادامدارمىز. ول زاماندا بٸر تيىن ٷشٸن جاۋاپ بەرەسٸڭ!
ەگەر قازٸر مەنٸڭ استىمدا مەشينەم بولسا – ول حالىقتىڭ ماعان دەگەن ىقىلاسىنان مٸنگٸزگەن مەشينەسٸ. ٶمٸرٸمدە مەن ەكٸ مەشينە مٸندٸم, ەكەۋٸن دە حالىق مٸنگٸزگەن. سوندىقتان مەنٸڭ سانامدا, ٶزٸم ەڭبەك ەتٸپ جٷرٸپ, بەتٸمنٸڭ ەرٸن بەس تٶگٸپ, مەملەكەتكە بارىپ سۇراپ العان اقشانى قالتاما سالۋ دەگەن – مەنٸڭ ميىما سىيمايتىن تٷسٸنبەيتٸن نەرسە! مٷمكٸن ەمەس ولاي جاساۋ! قازٸر وسى نەرسە مەنٸڭ موينىما ٸلٸنگەنٸ… مەنٸڭ شاقشاداي باسىم شاراداي بولدى. قايتا-قايتا.., مٸنە وسىمەن قانشا رەت جەدەل جەردەم شاقىردىم?!. جەتٸ-سەگٸز رەت جەدەل جەردەم شاقىردىم.
مەن ەجەپتەۋٸر اۋىلدا ٶسكەن جٸگٸت ەدٸم, اناۋ-مىناۋعا بوي بەرمەيتٸن, دەنساۋلىعىم, قۇدايعا شٷكٸر, جاقسى, قوي باعىپ, شٶپ شاۋىپ, جەر اۋدارىپ, اربا ايداپ, قارا جۇمىس ٸستەپ, اۋىلدا ٶسكەن قاجىرلى جٸگٸتتەردٸڭ بٸرٸ ەدٸم!.. جەنە تەاتردا قانشاما-قانشاما رٶلدەر وينادىم – جٷرەگٸمدٸ پارشا-پارشا قىپ!.. مىناعان كٶنەتٸندەي جاعدايىم جوق, جەتٸ-سەگٸز رەت جەدەل جەردەم شاقىرىپ, سوڭعى رەت جٷرەكتٸ قارايتىن كارديولوگييالىق اۋرۋحاناعا تٷستٸم. ون كٷن جاتۋىم كەرەك ەدٸ, ولاردان فينپولدىڭ ادامدارى كەلٸپ سۇراستىرىپ, «انىق پا, انىق ەمەس پە?..» دەپ بٸلٸپ, «بٸر جەتٸدە شىعارىڭىز» دەپ ولارعا تاپسىرما بەرٸپ.., سٶيتٸپ مەنٸ سەگٸز كٷننەن كەيٸن شىعاردى.
سوتتىڭ وتىرىسىنا باردىم. ەلٸ دە جٷرەگٸم اۋىرىپ وتىر. قازٸر جاتسام دا, قايتادان جاتار ەدٸم, بٸراق قايتا-قايتا اۋرۋحاناعا جاتا بەرگەن دەگەن… «نەمەنە بۇل, قاشىپ جٷر مە?..» دەگەن وي كەلەدٸ-اۋ دەگەن ۋايىم مەن ۇياتتان قازٸر ٶزٸمنٸڭ دەنساۋلىعىمدى ويلاۋدان قالدىم. بٸر كٷنٸ كٶزٸم جۇمىلىپ كەتسە, وسى ەڭگٸمەم قالاتىن شىعار, باسقا نە قالادى مەندە?!. ارتىمدا جىلاپ بالا-شاعام قالادى… بٸراق مەن ٶزٸمنٸڭ جٷرەگٸممەن بٸرگە ٶنەرٸمە دەگەن ەدٸلدٸگٸمدٸ, ەلٸمە دەگەن ەدٸلدٸگٸمدٸ, مەملەكەتٸمە بەرٸلگەنٸمدٸ الا كەتەم… (ٷنسٸزدٸك)…
– 69 ملن تەڭگە موينىڭىزعا ٸلٸپ وتىر ما?
– تەرگەۋ بارىسىندا… و باستا تەرگەۋ دۇرىس بولمادى… ال تەرگەۋ بارىسىندا جاڭاعى مۋجيكوۆ دەگەن جٸگٸت «مۋجيكپٸن» دەگەن سٶزٸندە تۇرمادى… جاڭا ايتتىم عوي, «مەن جٸبەرەمٸن, ەرتەڭ ٸستٸ جابامىن, بوساتامىن» دەگەن مۋجيكوۆٸمٸز مەن بولنيتساعا جاتقاننان كەيٸن ەكٸ كٷننەن كەيٸن تەلەديداردان: «تۇڭعىشباي جامانقۇلوۆ موينىنا الدى 69 ميلليوندى, ەندٸ 6 ميلليونىن تٶلەدٸ…, قالعاندارىن تٶلەي باستادى…» دەگەن جالعان اقپارات بۇرق ەتە قالدى. ول مەنٸ تاعى ۇشىرىپ تٷسٸردٸ. سودان كەيٸن, بەرگەن ۋەدەسٸن ورىنداماعاننان كەيٸن, كەيٸنگٸ سوتتاردا مەن الدىڭعى مويىنداۋىمنان باس تارتتىم. «بٸز كەلٸسكەنبٸز!» دەدٸم.
سۋديا ماعان ورىندى سۇراق قويدى: «تۇڭعىشباي قادىرۇلى, سوندا بۇل ساۋدا بولدى ما سەندەردٸڭ ارالارىڭدا?» دەپ ورىسشالاپ. مەن ايتتىم, «ساۋدا بولدى, سۋديا مىرزا, وسىلاي-وسىلاي دەپ ايتتى, سوندىقتان مەن موينىما العام, بٸراق ولار قىزداردى دا شىعارعان جوق, ماعان بەرگەن ۋەدەسٸن دە ورىنداعان جوق, ٸستٸ جاپقان جوق!.. بٸرٸن دە ورىندامادى!..» دەپ. كەرٸسٸنشە, يۋدينانى ٶزدەرٸنٸڭ جاعىنا بۇرىپ, «تەرگەۋگە كٶمەكتەستٸ» دەپ, «بٷكٸل جاساعان كٸنەراتتاردىڭ بارلىعىن تۇڭعىشباي ارقىلى جاسادىق» دەپ جازدىرىپ, ەلگٸ «ايىپتاۋ اكتٸسٸ» دەي مە… سول 60 بەتتٸك «ايىپتاۋ اكتٸسٸن» وقىپ قاراساڭىز, تٶبە شاشىڭىز تٸك تۇرادى. بەرٸن تۇڭعىشباي ايتىپتى, «انا جەرگە بار دا سەن اقشانى شاش…, تۇڭعىشباي ايتىپتى, مىنا جەرگە بار دا اقشانى بەر… تۇڭعىشباي ايتىپتى, سەن انا جەرگە بار دا, اقشانى جاسىر…» دەپتٸ. مٷمكٸن ەمەس نەرسە! سٶيتٸپ مەنٸڭ ٶمٸرٸمدە بٸر ەلٸمە, جۇرتىما, ەڭ بٸرٸنشٸ ٶنەرگە وسىنداي بٸر جاڭا ٷردٸستە, جاڭا تەحنولوگييامەن, دٷنيەجٷزٸنە بەلگٸلٸ بولاتىنداي جاعدايعا جەتەتٸن پروەكتٸمنەن قۇلاگەرشە… اتىلدىم… باتىراش-قوتىراشتارعا اتىلدىم… قوسوبانىڭ تٷبٸندە…
سۇحباتتاسقان سەۋلە ەبەدينوۆا
دەرەككٶزٸ: akjunis.kz
