ساياساتتانۋشى ەدۋارد پولەتاەۆ بۋربابايدا ٶتكەن ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ IV وتىرىسىندا مەملەكەت باسشىسى ايتقان مەسەلەلەردٸڭ ەڭ تٷيٸندٸ سٶزدەرٸن اتاپ, وعان جالپىلاما شولۋ جاسادى, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
"مۋلتفيلمدەردەن باستاپ گەوساياسي داۋىلعا دەيٸن. توقاەۆتىڭ ۇلتتىق قۇرىلتايدا ايتقاندارى: نەگٸزگٸ باسىمدىقتار, ٷردٸستەر مەن قورىتىندىلار" دەپ اتالاتىن ەلەۋمەتتٸك جەلٸدەگٸ جازباسىندا ساياساتتانۋشى قازاقستان پرەزيدەنتٸ ەلدەگٸ احۋالعا ٶزٸنٸڭ كٶزقاراسىن بٸلدٸرە وتىرىپ, سونداي-اق ەل دامۋىنىڭ باسىم باعىتتارىن اتاپ كٶرسەتكەنٸن جازادى.
1 بٶلٸم. باسىمدىقتار
- ۇلتتىق قۇرىلتايدى ناۋرىزدا جەنە قاسيەتتٸ رامازان ايىندا ٶتكٸزۋ - جاقسى نىشان;
- ەگەر بيۋدجەتتە قاراجات بولماسا, وندا مەملەكەت ٶز فۋنكتسييالارىن, ونىڭ ٸشٸندە ەلەۋمەتتٸك مٸندەتتەمەلەردٸ تولىق كٶلەمدە ورىنداي المايدى;
- ەدٸل ەرٸ تيٸمدٸ سالىق جٷيەسٸن قۇرۋ - ەلٸمٸزدٸڭ بولاشاعىنا, كەيٸنگٸ ۇرپاقتىڭ تۇرمىسىنا تٸكەلەي ەسەر ەتەتٸنٸن ەل-اۋقات مەسەلەسٸ;
- بٸزدٸڭ ەلٸمٸزدە مەملەكەتتٸ باسقارۋدى جەڭٸلدەتەتٸن, لوگيستيكا مەن بيزنەس-ٷدەرٸستٸ وڭتايلاندىرۋعا سەپتٸگٸن تيگٸزەتٸن بٸرىڭعاي ۋاقىت بەلدەۋٸ بولۋى تيٸس;
- ۇلتتىق ناقىشتا تٷسٸرٸلگەن قازاق تٸلٸندەگٸ مۋلتفيلمدەر كٶپ بولۋى تيٸس;
- كەسٸپتٸك-تەحنيكالىق كوللەدجدەر جاڭا ماماندىقتارعا سۇرانىستى جەنە ەڭبەك نارىعىنداعى جاعدايدى ەسكەرۋٸ تيٸس;
- بٸزدٸڭ ازاماتتارىمىزدىڭ كٷندەلٸكتٸ تٸرشٸلٸكتە كٶپتەگەن قاراپايىم تٷيتكٸلگە تاپ بولادى. ونى ەلەمەي, نازاردان تىس قالدىرۋ دۇرىس ەمەس,
- ناشاقورلىقپەن ەلەۋمەتتٸك زۇلىمدىق رەتٸندە كٷرەسۋ - ماڭىزدى مٸندەتتەردٸڭ بٸرٸ;
- ونوماستيكا مەسەلەلەرٸندە جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى ورگاندار كٶپتەگەن قاتەلٸكتەر جٸبەردٸ, ونى "تاريحي ەڭبەگٸ" ەشقانداي ارحيۆ قۇجاتتارىمەن راستالماعان تۇلعالاردى ۇلىقتاۋ قۇرالىنا اينالدىرۋعا بولمايدى.
- مەدەنيەت دەگەنٸمٸز – جاي عانا عيماراتتار مەن مەكەمەلەر ەمەس. بۇل – ۇلتتىق سانا-سەزٸمدٸ جاھاندىق اۋقىمدا نىعايتا تٷسەتٸن مىقتى تۇعىر.
- نەيروجەلٸلەر بٸزدٸڭ تاريحىمىزدى, مەدەنيەتٸمٸز بەن دەستٷرلەرٸمٸزدٸ ناشار تانيدى, ينتەرنەتتە قازاقستان تۋرالى اقپارات جەتكٸلٸكسٸز;
- حالقىمىزدىڭ "قازاق" دەگەن بايىرعى اتاۋى دا بٸر عاسىر بۇرىن قايتارىلدى, ال بٸزدٸڭ مەملەكەتتٸگٸمٸز مىڭجىلدىقتاردان باستاۋ الادى, ونىڭ تامىرى تىم تەرەڭدە جاتقانى داۋسىز.
- ٶز ۇلتىڭدى ٶزگەلەردەن بيٸك قويۋ تٷپتٸڭ تٷبٸندە جارعا جىعادى.
- كٶپتەگەن عالىمدار مەن قوعام بەلسەندٸلەرٸ ەلٸ كٷنگە دەيٸن قازاقستاننىڭ جىلناماسىنا ۇلتتىڭ جادىنا جارا سالعان تاريحي وقيعالار تۇرعىسىنان قارايدى.يبۇل جاعداي تٶل تاريحىمىزعا كٶزقاراس اۋقىمىن تارىلتادى. بٸز بارىنشا كەڭ ەرٸ تەرەڭ ويلاۋىمىز قاجەت.
- 2022 جىلى جاڭادان ٷش وبلىس قۇرىپ, وسى ايماقتاردىڭ دامۋىنا كٷشتٸ سەرپٸن بەردٸك. بۇل اقىرى دۇرىس شەشٸم بولدى.
- جاساندى ينتەللەكتٸنٸ قولدانۋ بيۋدجەت قاراجاتىن پايدالانۋدىڭ تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرادى, ەكٸمشٸلەندٸرۋدٸ جاقسارتادى, مەملەكەتتٸك ساتىپ الۋدى وڭتايلاندىرادى, ازاماتتار مەن مەملەكەتتٸڭ ٶزارا ٸس-قيمىل پروتسەستەرٸن جەڭٸلدەتەدٸ;
- بٸز عىلىمدى دامىتۋعا كٶپ كٷش سالىپ جاتىرمىز, بٸراق قازاقستاندا ەلٸ كٷنگە دەيٸن بٸردە-بٸر عىلىمي قالاشىق جوق;
- ەلٸمٸزدە بيولوگييالىق ەرتٷرلٸلٸكتٸ قورعاۋ ٶزەكتٸ مەسەلەگە اينالدى;
- مەكتەپتەردٸ تەك "جايلى مەكتەپ" جوباسى اياسىندا عانا ەمەس, سونداي-اق ساپالى تيپتٸك ٷلگٸدەگٸ مەكتەپتەردٸ دە تۇرعىزۋ كەرەك, ٶيتكەنٸ ولارعا سۇرانىس جوعارى;
- حالىقتىڭ ٶمٸر سٷرۋ ساپاسىن ارتتىرۋدا ەڭ باستى فاكتور – تۇرعىن ٷيدٸڭ قولجەتٸمدٸلٸگٸ, ەسٸرەسە ەلەۋمەتتٸك وسال توپتار ٷشٸن;
- ەربٸر وبلىس ورتالىعىندا, اۋدان ورتالىعىندا, ەلدٸمكەندەر مەن اۋىلداردا بالالارعا ارنالعان فۋتبول الاڭدارى سالىنۋى تيٸس;
- ٷش جىل ٸشٸندە ەلگە 2 تريلليون تەڭگەدەن استام قارجى قايتارىلدى, ول ٶڭٸرلەردەگٸ ٶزەكتٸ ەكونوميكالىق جەنە ەلەۋمەتتٸك مەسەلەلەردٸ شەشۋگە جۇمسالۋدا;
- كٶپتەگەن ەلدەرگە ونداعان جىلدار بويى "دەموكراتييالىق مورال قۇندىلىقتارى" دەگەن جەلەۋمەن, سونىڭ ٸشٸندە لگبت يدەيالارىن دا تاڭىپ, حالىقارالىق ٷكٸمەتتٸك ەمەس قورلار مەن ۇيىمدار سول مەملەكەتتەردٸڭ ٸشكٸ ٸستەرٸنە دٶرەكٸ ارالاسقان;
- كەيدە اقيقات جاقپاي جاتادى, بٸراق ونىڭ جاعدايدى دۇرىس باعامداۋعا, جالعان يلليۋزييالارعا بەرٸلە بەرمەۋدە كٶمەگٸ كٶپ;
- قازاقستاننىڭ كەم دەگەندە تٶرت سالادا زور مٷمكٸندٸگٸ بار: تسيفرلاندىرۋ مەن جاساندى ينتەللەكت, كٶلٸك-ترانزيت ەلەۋەتٸ, ەنەرگەتيكا جەنە اگروٶنەركەسٸپ سەكتورى, سونىمەن بٸرگە ادام كاپيتالى;
- باستاپقى مٷمكٸندٸكتەرٸمٸزدٸ ەسكەرسەك, ەلٸمٸز باياعىدا-اق ەلەمدەگٸ جەتەكشٸ اگرارلىق مەملەكەتتەردٸڭ بٸرٸنە اينالۋى تيٸس ەدٸ, الايدا سالا جەتكٸلٸكتٸ قارجىلاندىرىلمادى, وندا دا جەمقورلار مەن الاياقتار, سونىڭ ٸشٸندە مەملەكەتتٸك قىزمەتشٸلەر ٷستەمدٸك ەتتٸ;
- جاھاندى بەلگٸسٸزدٸك جايلاعان بۇلىڭعىر زاماندا بەسەكەگە بارىنشا قابٸلەتتٸ بولۋ ٷشٸن بارلىق جاعىنان كەمەل ۇلت بولۋىمىز قاجەت.
- بٸزدٸڭ يدەولوگييامىز – جاھانداعى اسا كٷردەلٸ گەوساياسي احۋالدا ەلٸمٸزدٸ جاڭا دامۋ دەڭگەيٸنە كٶتەرۋ ٷشٸن بەرٸك نەگٸز قالاۋ.
بٶلٸم 2. ٷردٸستەر
- قۇرىلتاي قوعامدىق ديالوگتىڭ جاڭا ستاندارتتارىن قالىپتاستىردى;
- ٷكٸمەت سالىق رەفورماسىنا قاتىستى جاڭا تەسٸلدەر ۇسىندى;
- بٸز بٸلٸم مەن دەنساۋلىق ساقتاۋعا ينۆەستيتسييا سالۋدى جالعاستىرامىز, بۇل – كونستيتۋتسييالىق مٸندەت, الايدا باسىمدىققا يە ەمەس شىعىندار قىسقارتىلاتىن بولادى;
- ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردە ادامداردىڭ ار-نامىسى مەن قادٸر-قاسيەتٸن قورلاۋ جيٸلەدٸ, سونىمەن قاتار جالعان اقپارات تاراتۋشىلار دا بار;
- قۇرىلتاي مٷشەلەرٸ جاستار اراسىنداعى, ەسٸرەسە سپورت سالاسىنداعى دەستٷرلٸ ەمەس دٸني اعىمداردىڭ كٷشەيۋٸنە الاڭداۋشىلىق بٸلدٸرۋدە;
- سوڭعى كەزدە الاياقتىق جاعدايلارى كٶبەيٸپ كەتتٸ;
- قوعامدا كينوتەاترلاردا كٶرسەتٸلەتٸن فيلمدەرگە سىن ايتىلىپ جٷر;
- ساراپشىلاردىڭ باعالاۋىنشا, الداعى ۋاقىتتا سولتٷستٸك ٶڭٸرلەردە حالىق سانى ازايىپ, وڭتٷستٸك جاقتا ايتارلىقتاي ٶسەتٸن بولسا, ەڭبەك نارىعىنداعى تەڭگەرٸمسٸزدٸك تەرەڭدەي تٷسۋٸ مٷمكٸن;
- ۇلتتىق كيٸمدٸ كييۋ قالىپتى قۇبىلىسقا اينالىپ كەلە جاتىر, بۇل – جاعىمدى ٷردٸس;
- قازاقستاندا تەاتر ٶنەرٸنە دەگەن قىزىعۋشىلىق ارتىپ كەلەدٸ: زالدار كٶرەرمەنگە تولى, پرەمەرا بيلەتتەرٸ الدىن الا ساتىلىپ كەتەدٸ, ولاردىڭ اراسىندا جاستار كٶپ;
- ۇلتتىق بٸرەگەيلٸكتٸ نىعايتۋ ٷشٸن تاريحي عىلىمدى دامىتۋدىڭ ماڭىزى زور, سوندىقتان بۇل سالاعا ەرەكشە كٶڭٸل بٶلٸنٸپ وتىر;
- مەملەكەتتٸڭ باستى مٸندەتتەرٸنٸڭ بٸرٸ – ٶڭٸرلەردٸڭ ەكونوميكالىق ٶسٸمٸنٸڭ جاڭا نٷكتەلەرٸن قۇرۋ جەنە ايماقتىق دامۋداعى تەڭسٸزدٸكتەردٸ جويۋ;
- ٷكٸمەت ناقتى سەكتوردى قارجىلاندىرۋدى 10 تريلليون تەڭگەگە دەيٸن ارتتىرۋى كەرەك, بۇل – بيزنەسكە بۇرىن-سوڭدى بولماعان اۋقىمدى قولداۋ;
- ەلدٸڭ تٷكپٸر-تٷكپٸرٸندە ماشينا جاساۋ, مەتاللۋرگييا, مۇناي-حيمييا, اگروٶنەركەسٸپ جەنە كٶلٸك-لوگيستيكا سالالارىندا ٸرٸ ينفراقۇرىلىمدىق جوبالار ٸسكە اسىرىلىپ جاتىر;
- دەنساۋلىق ساقتاۋ جەنە سپورت سالاسىندا اۋقىمدى قۇرىلىستار ەر ٶڭٸردە جالعاسىن تابادى;
- عالامدىق تۇرعىدا "گلوباليزم" دەگەن ۇعىم ٶزٸنٸڭ ٶزەكتٸلٸگٸن جوعالتۋدا, الدىڭعى قاتارعا مەملەكەتتٸك ۇلتشىلدىق, ىقپال ەتۋ ايماقتارىن بٶلٸسۋگە ۇمتىلۋ جەنە ەلەمدٸك ساياساتتىڭ ٶڭٸرلەنۋٸ شىعىپ كەلەدٸ;
- ەلگە جاڭا ەنەرگەتيكالىق سالانى دامىتۋ ماڭىزدى, سوندىقتان بٸر ەمەس, ٷش بٸردەي اتوم ەلەكتر ستانتسيياسىن سالىپ, اقىرىندا تولىققاندى يادرولىق كلاستەر قۇرۋ قاجەت;
- گاز جەنە كٶمٸر گەنەراتسيياسىنىڭ ەلەۋەتٸن, سونداي-اق جاڭارتىلاتىن ەنەرگييا كٶزدەرٸنٸڭ مٷمكٸندٸگٸن تولىق پايدالانۋىمىز كەرەك;
- زاماناۋي ەلەمدە جەكە ادامنىڭ جەتٸستٸگٸ مەن يگٸلٸگٸ – كەز كەلگەن مەملەكەتتٸڭ شىنايى كٷشٸن ايقىندايتىن ٶلشەم.
بٶلٸم 3. قورىتىندىلار
- ٷش جىل ٸشٸندە ەل ايتارلىقتاي ٶزگەردٸ, دامۋ جولىندا جاڭا سوقپاقتارعا تٷستٸ;
- ەر رەفورمانىڭ مەنٸن قاراپايىم تٸلمەن تٷسٸندٸرۋ قاجەت, مۇنى ايىپتاۋمەن شەشە المايمىز;
- بيزنەس پەن سالىققا قاتىستى بٶلشەكتەلۋ ٷردٸسٸن شۇعىل تٷردە تٷزەتۋ كەرەك, زاڭناماعا قاجەتتٸ ٶزگەرٸستەر ەنگٸزۋگە تيٸسپٸز;
- بٸرىڭعاي ۋاقىت بەلدەۋٸنە كٶشۋ مەسەلەسٸنە قاتىستى پٸكٸرتالاستاردى دوعارعان جٶن, بۇل سۇراقتى ساياسيلاندىرۋدىڭ قاجەتٸ جوق;
- دەسترۋكتيۆتٸ اعىمدار مەن مەدەنيەتٸمٸزگە جات يدەولوگييالارعا بٶگەت قويعان ابزال;
- جەكە قاراجاتقا تٷسٸرٸلسە دە, فيلمدەردٸ پروكاتقا شىعارۋعا دەيٸن مۇقييات ساراپتامادان ٶتكٸزۋ شارالارىن قاراستىرۋ كەرەك;
- بٸز ازاماتتارىمىزدىڭ كٷندەلٸكتٸ ٶمٸردەگٸ ٶزەكتٸ مەسەلەلەرٸن كٶتەرٸپ قانا قويماي, سول تٷيتكٸلدەردٸ شەشۋدٸ باستى ماقسات سانايمىز;
- ەيەلدەر مەن بالالاردىڭ قۇقىعىن قورعاۋ ٷشٸن قابىلدانعان شارالاردى بٸر باعدارلاماعا – "قازاقستاننىڭ بالالارى" جوباسىنا بٸرٸكتٸرگەن جٶن;
- مەملەكەتتٸك ەلەۋمەتتٸك تاپسىرىستى جٷزەگە اسىرۋدىڭ تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋ ماقساتىندا قازٸرگٸ زامان تالاپتارىنا ساي جەكە زاڭ قاجەت;
- بٸرىڭعاي ستاندارت پەن ۆەدومستۆولىق ماراپاتتاردىڭ تٸزبەسٸ دايىندالۋى تيٸس;
- تاريحي ەدٸلەتتٸلٸك قاعيداتتارىن قاتاڭ ۇستانعان دۇرىس;
- ٸشكٸ ساياسات سالاسىنداعى بارلىق جۇمىستى بٸرٸزدەندٸرەتٸن, ناقتى ماقساتتار مەن مٸندەتتەرٸ, باسىمدىقتارى ايقىندالعان تۇجىرىمدامالىق قۇجات كەرەك;
- بەت-جٷزدٸ جاسىرىن ۇستايتىن قارا كيٸمگە ورانعاننان گٶرٸ, ۇلتتىق ناقىشتاعى كيٸم كيگەن ەلدەقايدا ورىندى;
- ايماقتارداعى تەاترلاردى دامىتۋعا كٶڭٸل بٶلۋ, كٶپۇلتتى حالقىمىزدىڭ مەدەني ەرتٷرلٸلٸگٸن ساقتاۋ ماقساتىندا ورىس جەنە ٶزگە دە ۇلتتىق تەاترلاردى قولداۋ قاجەت;
- "ەلەم جادىسى" تٸزٸمٸنە ەلٸمٸزدٸڭ ارحيۆتٸك مۇرالارىن ەنگٸزۋ جۇمىسىن جانداندىرۋ كەرەك;
- جاساندى ينتەللەكتكە تولىقتاي ارقا سٷيەۋگە بولمايدى, ادامي فاكتور ەلٸ دە ماڭىزدى رٶل اتقارادى;
- وتاندىق جەنە شەتەلدٸك نەيروجەلٸلەردٸ دامىتۋ ٷشٸن ۇلتتىق تسيفرلىق ارحيۆ قۇرۋ قاجەت;
- تاريحقا پانورامالىق ٶركەنيەتتٸك كٶزقاراس كەرەك, سوندا عانا ٶتكەنٸمٸز, بٷگٸنٸمٸز جەنە بولاشاعىمىز ٶزارا ۇشتاسادى;
- قازاقستاندى جاھاندىق ٶركەنيەتتٸڭ جەكە بٸر بٶلشەگٸ رەتٸندە تانىتۋ مەسەلەسٸمەن اينالىسۋىمىز كەرەك;
- اۋقىمدى ينفراقۇرىلىمدىق جوبالاردى ٸسكە اسىرۋ – ەلٸمٸزدٸڭ ٶڭٸرلٸك كٶشباسشىلىعىن نىعايتۋدىڭ بٸر جولى;
- شەكارا بويىنداعى ەلدٸمەكەندەردٸڭ احۋالى مەملەكەت قاۋٸپسٸزدٸگٸنە ەسەر ەتەدٸ جەنە ستراتەگييالىق ماڭىزعا يە;
- تابيعي اپاتتاردىڭ الدىن الۋ شارالارىن تۇراقتى باقىلاۋدا ۇستاعان جٶن;
- ەل ەكونوميكاسىن تسيفرلىق ترانسفورماتسييالاۋ – ونىڭ بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸگٸن كٷشەيتۋدەگٸ نەگٸزگٸ فاكتور;
- تۋريزم – ٶڭٸرلەردٸڭ دامۋىنىڭ ماڭىزدى كٶزٸنە اينالۋى تيٸس;
- بيولوگييالىق ەرتٷرلٸلٸكتٸ قورعاۋ قورىن قۇرۋ قاجەت;
- "تازا قازاقستان" – جاي عانا ناۋقان ەمەس, ەربٸر ازاماتتىڭ كٷندەلٸكتٸ ٶمٸرٸنٸڭ بٸر بٶلشەگٸنە اينالۋى تيٸس;
- ەلەمدەگٸ وقيعالار بٸزدٸڭ باعىتىمىزدىڭ دۇرىستىعىن كٶرسەتتٸ: سىرتقى جاعدايدى ەسكەرگەن جٶن, بٸراق ەڭ الدىمەن ٸشكٸ مەسەلەلەرٸمٸزگە نازار اۋدارۋىمىز كەرەك;
- بارلىق سالادا جەتٸلگەن, ٶركەنيەتتٸ, ٶزگەرٸستەرگە يكەمدٸ, ماقساتقا ۇمتىلعىش ۇلتقا اينالۋىمىز قاجەت, تەك ٶز كٷشٸمٸز بەن مٷمكٸندٸگٸمٸزگە سەنگەنٸمٸز جٶن;
- گەوساياسي تۇراقسىزدىق كەزەڭٸندە ۇلتتىق بٸرلٸك, كەلٸسٸم جەنە قوعامدىق تۇراقتىلىقتى ساقتاۋ اسا ماڭىزدى;
- قازاقستان تەك ەلەكتر ەنەرگيياسىمەن ٶزٸن تولىق قامتاماسىز ەتٸپ قانا قويماي, ەلەمدٸك ەنەرگەتيكا نارىعىندا دا ٸرٸ ەكسپورتتاۋشىعا اينالۋى كەرەك;
- مەملەكەت ازاماتتاردىڭ ەدٸلەتتٸ مۇقتاجدىقتارىن ٶتەۋدە بۇرىنعىدان دا تيٸمدٸ بولۋعا تيٸس.
P.S. كەلەسٸ ۇلتتىق قۇرىلتاي وتىرىسىن كەزٸندە استانامىز بولعان قىزىلوردا قالاسىندا ٶتكٸزۋ قاجەت.
