Saiasattanýshy Edýard Poletaev Býrbabaida ótken Ulttyq quryltaidyń IV otyrysynda Memleket basshysy aitqan máselelerdiń eń túiindi sózderin atap, oǵan jalpylama sholý jasady, dep habarlaidy Dalanews.kz.
"Mýltfilmderden bastap geosaiasi daýylǵa deiin. Toqaevtyń Ulttyq quryltaida aitqandary: negizgi basymdyqtar, úrdister men qorytyndylar" dep atalatyn áleýmettik jelidegi jazbasynda saiasattanýshy Qazaqstan Prezidenti eldegi ahýalǵa óziniń kózqarasyn bildire otyryp, sondai-aq el damýynyń basym baǵyttaryn atap kórsetkenin jazady.
1 BÓLIM. BASYMDYQTAR
- Ulttyq quryltaidy Naýryzda jáne qasietti Ramazan aiynda ótkizý - jaqsy nyshan;
- eger biýdjette qarajat bolmasa, onda memleket óz fýnktsiialaryn, onyń ishinde áleýmettik mindettemelerdi tolyq kólemde oryndai almaidy;
- ádil ári tiimdi salyq júiesin qurý - elimizdiń bolashaǵyna, keiingi urpaqtyń turmysyna tikelei áser etetinin ál-aýqat máselesi;
- bizdiń elimizde memleketti basqarýdy jeńildetetin, logistika men biznes-úderisti ońtailandyrýǵa septigin tigizetin Biryńǵai ýaqyt beldeýi bolýy tiis;
- ulttyq naqyshta túsirilgen qazaq tilindegi mýltfilmder kóp bolýy tiis;
- kásiptik-tehnikalyq kolledjder jańa mamandyqtarǵa suranysty jáne eńbek naryǵyndaǵy jaǵdaidy eskerýi tiis;
- bizdiń azamattarymyzdyń kúndelikti tirshilikte kóptegen qarapaiym túitkilge tap bolady. Ony elemei, nazardan tys qaldyrý durys emes,
- nashaqorlyqpen áleýmettik zulymdyq retinde kúresý - mańyzdy mindetterdiń biri;
- onomastika máselelerinde jergilikti atqarýshy organdar kóptegen qatelikter jiberdi, ony "tarihi eńbegi" eshqandai arhiv qujattarymen rastalmaǵan tulǵalardy ulyqtaý quralyna ainaldyrýǵa bolmaidy.
- mádeniet degenimiz – jai ǵana ǵimarattar men mekemeler emes. Bul – ulttyq sana-sezimdi jahandyq aýqymda nyǵaita túsetin myqty tuǵyr.
- neirojeliler bizdiń tarihymyzdy, mádenietimiz ben dástúrlerimizdi nashar tanidy, internette Qazaqstan týraly aqparat jetkiliksiz;
- halqymyzdyń "qazaq" degen baiyrǵy ataýy da bir ǵasyr buryn qaitaryldy, al bizdiń memlekettigimiz myńjyldyqtardan bastaý alady, onyń tamyry tym tereńde jatqany daýsyz.
- óz ultyńdy ózgelerden biik qoiý túptiń túbinde jarǵa jyǵady.
- kóptegen ǵalymdar men qoǵam belsendileri áli kúnge deiin Qazaqstannyń jylnamasyna ulttyń jadyna jara salǵan tarihi oqiǵalar turǵysynan qaraidy.iBul jaǵdai tól tarihymyzǵa kózqaras aýqymyn taryltady. Biz barynsha keń ári tereń oilaýymyz qajet.
- 2022 jyly jańadan úsh oblys quryp, osy aimaqtardyń damýyna kúshti serpin berdik. Bul aqyry durys sheshim boldy.
- jasandy intellektini qoldaný biýdjet qarajatyn paidalanýdyń tiimdiligin arttyrady, ákimshilendirýdi jaqsartady, memlekettik satyp alýdy ońtailandyrady, azamattar men memlekettiń ózara is-qimyl protsesterin jeńildetedi;
- biz ǵylymdy damytýǵa kóp kúsh salyp jatyrmyz, biraq Qazaqstanda áli kúnge deiin birde-bir ǵylymi qalashyq joq;
- elimizde biologiialyq ártúrlilikti qorǵaý ózekti máselege ainaldy;
- mektepterdi tek "Jaily mektep" jobasy aiasynda ǵana emes, sondai-aq sapaly tiptik úlgidegi mektepterdi de turǵyzý kerek, óitkeni olarǵa suranys joǵary;
- halyqtyń ómir súrý sapasyn arttyrýda eń basty faktor – turǵyn úidiń qoljetimdiligi, ásirese áleýmettik osal toptar úshin;
- árbir oblys ortalyǵynda, aýdan ortalyǵynda, eldimkender men aýyldarda balalarǵa arnalǵan fýtbol alańdary salynýy tiis;
- úsh jyl ishinde elge 2 trillion teńgeden astam qarjy qaitaryldy, ol óńirlerdegi ózekti ekonomikalyq jáne áleýmettik máselelerdi sheshýge jumsalýda;
- kóptegen elderge ondaǵan jyldar boiy "demokratiialyq moral qundylyqtary" degen jeleýmen, sonyń ishinde LGBT ideialaryn da tańyp, halyqaralyq úkimettik emes qorlar men uiymdar sol memleketterdiń ishki isterine dóreki aralasqan;
- keide aqiqat jaqpai jatady, biraq onyń jaǵdaidy durys baǵamdaýǵa, jalǵan illiýziialarǵa berile bermeýde kómegi kóp;
- Qazaqstannyń kem degende tórt salada zor múmkindigi bar: tsifrlandyrý men jasandy intellekt, kólik-tranzit áleýeti, energetika jáne agroónerkásip sektory, sonymen birge adam kapitaly;
- bastapqy múmkindikterimizdi eskersek, elimiz baiaǵyda-aq álemdegi jetekshi agrarlyq memleketterdiń birine ainalýy tiis edi, alaida sala jetkilikti qarjylandyrylmady, onda da jemqorlar men alaiaqtar, sonyń ishinde memlekettik qyzmetshiler ústemdik etti;
- jahandy belgisizdik jailaǵan bulyńǵyr zamanda básekege barynsha qabiletti bolý úshin barlyq jaǵynan kemel ult bolýymyz qajet.
- bizdiń ideologiiamyz – jahandaǵy asa kúrdeli geosaiasi ahýalda elimizdi jańa damý deńgeiine kóterý úshin berik negiz qalaý.
BÓLIM 2. ÚRDISTER
- Quryltai qoǵamdyq dialogtyń jańa standarttaryn qalyptastyrdy;
- Úkimet salyq reformasyna qatysty jańa tásilder usyndy;
- Biz bilim men densaýlyq saqtaýǵa investitsiia salýdy jalǵastyramyz, bul – Konstitýtsiialyq mindet, alaida basymdyqqa ie emes shyǵyndar qysqartylatyn bolady;
- Áleýmettik jelilerde adamdardyń ar-namysy men qadir-qasietin qorlaý jiiledi, sonymen qatar jalǵan aqparat taratýshylar da bar;
- Quryltai músheleri jastar arasyndaǵy, ásirese sport salasyndaǵy dástúrli emes dini aǵymdardyń kúsheiýine alańdaýshylyq bildirýde;
- Sońǵy kezde alaiaqtyq jaǵdailary kóbeiip ketti;
- Qoǵamda kinoteatrlarda kórsetiletin filmderge syn aitylyp júr;
- Sarapshylardyń baǵalaýynsha, aldaǵy ýaqytta soltústik óńirlerde halyq sany azaiyp, ońtústik jaqta aitarlyqtai ósetin bolsa, eńbek naryǵyndaǵy teńgerimsizdik tereńdei túsýi múmkin;
- Ulttyq kiimdi kiiý qalypty qubylysqa ainalyp kele jatyr, bul – jaǵymdy úrdis;
- Qazaqstanda teatr ónerine degen qyzyǵýshylyq artyp keledi: zaldar kórermenge toly, premera biletteri aldyn ala satylyp ketedi, olardyń arasynda jastar kóp;
- Ulttyq biregeilikti nyǵaitý úshin tarihi ǵylymdy damytýdyń mańyzy zor, sondyqtan bul salaǵa erekshe kóńil bólinip otyr;
- Memlekettiń basty mindetteriniń biri – óńirlerdiń ekonomikalyq ósiminiń jańa núktelerin qurý jáne aimaqtyq damýdaǵy teńsizdikterdi joiý;
- Úkimet naqty sektordy qarjylandyrýdy 10 trillion teńgege deiin arttyrýy kerek, bul – bizneske buryn-sońdy bolmaǵan aýqymdy qoldaý;
- Eldiń túkpir-túkpirinde mashina jasaý, metallýrgiia, munai-himiia, agroónerkásip jáne kólik-logistika salalarynda iri infraqurylymdyq jobalar iske asyrylyp jatyr;
- Densaýlyq saqtaý jáne sport salasynda aýqymdy qurylystar ár óńirde jalǵasyn tabady;
- Ǵalamdyq turǵyda "globalizm" degen uǵym óziniń ózektiligin joǵaltýda, aldyńǵy qatarǵa memlekettik ultshyldyq, yqpal etý aimaqtaryn bólisýge umtylý jáne álemdik saiasattyń óńirlenýi shyǵyp keledi;
- Elge jańa energetikalyq salany damytý mańyzdy, sondyqtan bir emes, úsh birdei atom elektr stantsiiasyn salyp, aqyrynda tolyqqandy iadrolyq klaster qurý qajet;
- Gaz jáne kómir generatsiiasynyń áleýetin, sondai-aq jańartylatyn energiia kózderiniń múmkindigin tolyq paidalanýymyz kerek;
- Zamanaýi álemde jeke adamnyń jetistigi men igiligi – kez kelgen memlekettiń shynaiy kúshin aiqyndaityn ólshem.
BÓLIM 3. QORYTYNDYLAR
- Úsh jyl ishinde el aitarlyqtai ózgerdi, damý jolynda jańa soqpaqtarǵa tústi;
- Ár reformanyń mánin qarapaiym tilmen túsindirý qajet, muny aiyptaýmen sheshe almaimyz;
- Biznes pen salyqqa qatysty bólshektelý úrdisin shuǵyl túrde túzetý kerek, zańnamaǵa qajetti ózgerister engizýge tiispiz;
- Biryńǵai ýaqyt beldeýine kóshý máselesine qatysty pikirtalastardy doǵarǵan jón, bul suraqty saiasilandyrýdyń qajeti joq;
- Destrýktivti aǵymdar men mádenietimizge jat ideologiialarǵa bóget qoiǵan abzal;
- Jeke qarajatqa túsirilse de, filmderdi prokatqa shyǵarýǵa deiin muqiiat saraptamadan ótkizý sharalaryn qarastyrý kerek;
- Biz azamattarymyzdyń kúndelikti ómirdegi ózekti máselelerin kóterip qana qoimai, sol túitkilderdi sheshýdi basty maqsat sanaimyz;
- Áielder men balalardyń quqyǵyn qorǵaý úshin qabyldanǵan sharalardy bir baǵdarlamaǵa – "Qazaqstannyń balalary" jobasyna biriktirgen jón;
- Memlekettik áleýmettik tapsyrysty júzege asyrýdyń tiimdiligin arttyrý maqsatynda qazirgi zaman talaptaryna sai jeke zań qajet;
- Biryńǵai standart pen vedomstvolyq marapattardyń tizbesi daiyndalýy tiis;
- Tarihi ádilettilik qaǵidattaryn qatań ustanǵan durys;
- Ishki saiasat salasyndaǵy barlyq jumysty birizdendiretin, naqty maqsattar men mindetteri, basymdyqtary aiqyndalǵan tujyrymdamalyq qujat kerek;
- Bet-júzdi jasyryn ustaityn qara kiimge oranǵannan góri, ulttyq naqyshtaǵy kiim kigen áldeqaida oryndy;
- Aimaqtardaǵy teatrlardy damytýǵa kóńil bólý, kópultty halqymyzdyń mádeni ártúrliligin saqtaý maqsatynda orys jáne ózge de ulttyq teatrlardy qoldaý qajet;
- "Álem jadysy" tizimine elimizdiń arhivtik muralaryn engizý jumysyn jandandyrý kerek;
- Jasandy intellektke tolyqtai arqa súieýge bolmaidy, adami faktor áli de mańyzdy ról atqarady;
- Otandyq jáne sheteldik neirojelilerdi damytý úshin ulttyq tsifrlyq arhiv qurý qajet;
- Tarihqa panoramalyq órkeniettik kózqaras kerek, sonda ǵana ótkenimiz, búginimiz jáne bolashaǵymyz ózara ushtasady;
- Qazaqstandy jahandyq órkeniettiń jeke bir bólshegi retinde tanytý máselesimen ainalysýymyz kerek;
- Aýqymdy infraqurylymdyq jobalardy iske asyrý – elimizdiń óńirlik kóshbasshylyǵyn nyǵaitýdyń bir joly;
- Shekara boiyndaǵy eldimekenderdiń ahýaly memleket qaýipsizdigine áser etedi jáne strategiialyq mańyzǵa ie;
- Tabiǵi apattardyń aldyn alý sharalaryn turaqty baqylaýda ustaǵan jón;
- El ekonomikasyn tsifrlyq transformatsiialaý – onyń básekege qabilettiligin kúsheitýdegi negizgi faktor;
- Týrizm – óńirlerdiń damýynyń mańyzdy kózine ainalýy tiis;
- Biologiialyq ártúrlilikti qorǵaý qoryn qurý qajet;
- "Taza Qazaqstan" – jai ǵana naýqan emes, árbir azamattyń kúndelikti ómiriniń bir bólshegine ainalýy tiis;
- Álemdegi oqiǵalar bizdiń baǵytymyzdyń durystyǵyn kórsetti: syrtqy jaǵdaidy eskergen jón, biraq eń aldymen ishki máselelerimizge nazar aýdarýymyz kerek;
- Barlyq salada jetilgen, órkenietti, ózgeristerge ikemdi, maqsatqa umtylǵysh ultqa ainalýymyz qajet, tek óz kúshimiz ben múmkindigimizge sengenimiz jón;
- Geosaiasi turaqsyzdyq kezeńinde ulttyq birlik, kelisim jáne qoǵamdyq turaqtylyqty saqtaý asa mańyzdy;
- Qazaqstan tek elektr energiiasymen ózin tolyq qamtamasyz etip qana qoimai, álemdik energetika naryǵynda da iri eksporttaýshyǵa ainalýy kerek;
- Memleket azamattardyń ádiletti muqtajdyqtaryn óteýde burynǵydan da tiimdi bolýǵa tiis.
P.S. Kelesi Ulttyq quryltai otyrysyn kezinde astanamyz bolǵan Qyzylorda qalasynda ótkizý qajet.
