Freedom Inside '26

«تاستٷلەك»: قازاق مۋلتفيلمٸنٸڭ كٶكجيەگٸ (ۆيدەو)

«تاستٷلەك»: قازاق مۋلتفيلمٸنٸڭ كٶكجيەگٸ (ۆيدەو)
29
29
جۋىردا
قولىمىزعا «قازاقفيلم» جاساعان («Grushik» ستۋديياسىمەن بٸرٸگٸپ) قىسقامەتراجدى «تاستٷلەك» (ستسەنارييٸن جازعان – ەربول بورانشى, رەجيسسەرلەرٸ – تۇردىبەك مايدان, تٸلەك تٶلەۋعازى) اتتى مۋلتفيلم تٷستٸ. العاش كٶرەر تۇستا كٶڭٸلٸمٸزدە ەلدەبٸر سەنٸمسٸزدٸك بولدى. «الداركٶسەنٸڭ» اينالاسىنداعى قاپتاعان شالاجانسار كەيٸپكەرلەر مەن بٸرٸنەن بٸرٸ اۋمايتىن, قيمىلىندا مەشەلدٸك, ويىندا مەشەۋلٸك بار دٷبەرا دٷنيەلەردٸڭ بٸرٸ بولماسا ەكەن دەگەن ٷمٸت-كٷدٸك ارالاس وي سانامىزدا قالقىپ شىقتى. قاتەلەسٸپتٸك, ەۋەلگٸ كٶرٸنٸسٸنەن-اق ٸشٸنە ەنٸپ كەتتٸك.

44
44
«تاستٷلەك» - بٷركٸت تۋرالى مۋلتفيلم. مۇنداعى ەر دەتال قازاقى تٸرلٸكتٸ, كٶشپەلٸلەر ٶمٸرٸن ٶرنەكتەگەن. ەۋ باستا ەرتەدە بارشا قۇس جينالىپ, قۇستار پاتشاسىن سايلاۋدى ۇيعارىپتى. اسپانمەن تالاسقان بەيتەرەككە قۇس بٸتكەن قوناقتاپ, تەڭٸردەن اڭ پاتشاسىن سايلار ۋاقىتتى اسىعا كٷتەدٸ. كٷننٸڭ اپتاپ ىستىعىنا شىداي الماي قۇستىڭ نەبٸر تٶرەسٸ ەستەن تانىپ قۇلاي بەرەدٸ. تەك قىران عانا شىجىعان كٷننٸڭ نۇرىنا ٶتكٸر جانارىن توسىپ, مٸز باقپاي وتىرادى. ونىڭ شىدامدىلىعى مەن تەكتٸلٸگٸ جاراتقان يەنٸ تەنتٸ ەتٸپ, قۇستاردىڭ پاتشاسى اتانادى. بۇل اڭىز مۋلتفيلمنٸڭ باستالار تۇسىنا بەرٸلگەندٸكتەن, كٶركەم تۋىندىنى كٶرۋشٸ جۇرتشىلىقتى بٸردەن ٶزٸنە باۋراپ, ارى قاراي وقيعانىڭ ٶربۋٸنە جول اشادى. بٸزدٸ تەنتٸ ەتكەنٸ, مۋلتفيلمنٸڭ كٶركەمدٸك دەڭگەيٸ: قازاق ساحاراسى, كٶشپەلٸ تٸرشٸلٸك, قۇسبەگٸ شالدىڭ ەڭگٸمەسٸ, جاس بالانىڭ قىرانعا ىنتىق بولمىسى, كەيٸپكەرلەردٸڭ (باقسى, ايداھار, جىن سوققان ادام, بٷركٸت, تازى, مالشى) قيمىل-ەرەكەتٸ مەن سٶز مەنەرٸندەگٸ ەتنوگرافييالىق جاد, ميفتٸك تٷيسٸك. تور قۇرىپ, بٷركٸتتٸ شىرعاعا تٷسٸرۋ سەتٸنەن باستاپ, قىراندى قولعا ٷيرەتۋ, باپتاۋ, اڭعا سالۋ بارىستارى ارقىلى ٶتكەن زامانداعى قازاق قۇسبەگٸلەرٸنٸڭ وسى بٸر تٷزدٸڭ ەركە قۇسىمەن قالاي قارىم-قاتىناس ورناتقانىن, قۇسبەگٸلٸك ٶنەردٸڭ ايرىقشا مەدەنيەت ەكەنٸن باعامداپ, وي ەلەگٸنەن ۇلى دالانىڭ بٸزدٸڭ سانادان جىراقتاي باستاعان جۇمباعىمەن قايتا جولىعاسىڭ. مىسالى, ايداھار تۋرالى ەرتەگٸ دە, اڭىز دا كٶپ ەل اراسىندا. مۋلتفيلم ايداھار وبرازى ارقىلى قازاقتىڭ ميفولوگييالىق تانىمىن ايقىنداۋعا جول اشقان. جايلاۋداعى جۇرتتىڭ شەتٸندە اقباس شىڭ تۇر. وندا بٸر جۇمباق ٷڭگٸر بار. وعان جاقىنداعاننىڭ بەرٸن ٷڭگٸر جۇتىپ قويادى. بٷركٸتشٸ جاس نەمەرەسٸنە سوناۋ ەرتە كەزدە سيىر باعىپ جٷرگەن جٸگٸتتٸ وسى ٷڭگٸردٸڭ جۇتىپ قويعانى تۋرالى ايتىپ, سودان كەيٸن ول ماڭعا ادام بالاسى جۋىمايتىندىعىن, ارنايى بەلگٸ قويىلعانىن ەسكەرتەدٸ. بٸراق, بۇل قۇبىجىقتىڭ نە ەكەنٸن ەشكٸم دە بٸلمەيدٸ.

34
34


ٶزٸنٸڭ قولىنا تٷسٸرگەن اقيىقتىڭ بابىن جاراتىپ, ونىڭ كيەلٸ قۇس ەكەنٸن ايتىپ وتىرادى. كٷندەردٸڭ بٸر كٷنٸ ايداھار ويانىپ, جەر-كٶكتٸ زٸلزالا ەتٸپ, تاۋ باسىن جارىپ شىعادى. اينالانى تٷنەك باسىپ, قاراڭعىلىق جايلايدى. اۋىلدى داۋىل تەربەپ, جۇرتتى ٷرەي بيلەيدٸ. اقساقالدىڭ زەرە-قۇتى قاشىپ, قۇبىجىقتىڭ ويانعانىن سەزەدٸ. بۇدان قالاي قۇتىلارىن بٸلمەگەن بٷركٸتشٸ تەك اقيىعىنا سەنەدٸ. وسى شاقتا قىران قۇس كٶككە كٶتەرٸلٸپ, تاۋعا قاراي زاۋلايدى. وت شاشقان ايداھاردى التىن تەگەۋٸرٸنٸمەن كٶزٸن قوس كٶزٸن اعىزىپ, ٶلتٸرەدٸ دە, اۋىلدى امان-ەسەن ساقتاپ قالادى. اسىلى, ەل اراسىندا مۇنداي اڭىز دا بار. مۋلتفيلمگە جاڭادان سيۋجەت ٸزدەگەننەن گٶرٸ, حالىق اراسىنداعى رۋحاني ەڭگٸمەلەردٸ, اڭىز-ەفسانالار مەن ەرتەگٸ-ميف كەيٸپكەرلەرٸن تٸرٸلتسەك, ۇتپاساق, ۇتىلماسىمىز انىق. «تاستٷلەكتٸڭ» سوڭى قامىرىقتى مۇڭمەن اياقتالادى. بٸر كەبٸستٸ بٸر كەبٸسكە كيدٸرٸپ, جولىنداعىنىڭ بەرٸن ۇرلاپ-جىرلاپ قۇمار بٸرەۋ قۇسبەگٸ ٶلٸپ, ونىڭ اسىنا سويىلعان اتىنىڭ قازىسىنا توياتتاۋعا كەلگەن اقيىقتىڭ قاسىنا بارىپ, التىن تەگەۋٸرٸنٸن جۇلىپ الادى. ادامداردىڭ وپاسىزدىعىنا, ساتقىندىعىنا تٶزبەگەن قىران زاۋ كٶككە سامعاپ, قۇسبەگٸنٸڭ مولاسىنا سوعىلىپ ٶلەدٸ. قىراننىڭ تەكتٸلٸگٸ جانارعا جاس ٷيٸرەرلٸكتەي.

بۇعان دەيٸن دە بٸرنەشە قازاق مۋلتفيلمٸن كٶرگەنبٸز. سوڭعى جىلدارى بۇل سالادا ازداپ بولسا دا جاندانۋ بايقالادى. ٶكٸنٸشتٸسٸ, كٶبٸنٸڭ كەسٸبيلٸگٸ جوق. تاپسىرىسپەن اسىعىس جاسالعان دٷنيەلەر ەكەنٸ, تەندەر الىپ, قازاق ەرتەگٸلەرٸ مەن باتىرلارىنىڭ وبرازدارىن شالاجانسار دٷنيەگە اينالدىرعانى جاندى اۋىرتادى. ال مىنا مۋلتفيلم كەسٸبيلٸگٸمەن دە, كٶركەمدٸك دەڭگەيٸمەن دە ەلدٸڭ كٶز قۋانىشىنا اينالارىنا شٷبەسٸز سەنەمٸز. ەگەر دەل وسى جاستار بۋىنىن قولداپ, تولىق مەتراجدى مۋلتفيلم تٷسٸرۋگە جاعداي جاسار بولسا, ەلٸ-اق قازاق مۋلتيفيكاتسيياسىنىڭ كٶكجيەگٸ كەڭەيە تٷسەر ەدٸ. نەبارى 23 مينۋتتىق «تاستٷلەكتٸڭ» ٶزٸندە قات-قابات جەلٸلەر, وقيعالىق شتەلەنٸس, كەيٸپكەرلەر مٸنەزٸ مەن بولمىسى سەتتٸ سومدالعانىنا تەنتٸ بولماي تۇرا المايسىز. بٸز «تاستٷلەكتٸڭ» وقيعا ٶرٸمٸن تۇتاستاي قامتۋدى قالامادىق, مۇنداي جاڭا دٷنيەلەردٸ حالىق ٶز كٶزٸمەن كٶرٸپ, ونداعى ەربٸر دەتالعا جٸتٸ نازار اۋدارعانى ابزال.

ت. ٶسكەنباي.

33
33
وي تاستار...


«بالاپان» تەلەارناسى قازاق بالالارىنىڭ مەدەني تانىمىن, وي ٶرەسٸن, قازاقى مٸنەزٸن قالىپتاستىرۋعا كٷش سالاتىن بٸردەن بٸر ارنا بولعاندىقتان, «قازاقفيلمنٸڭ» ەربٸر مۋلتيrتەرٸن كەڭٸرەك ناسيحاتتاعانى ابزال. «تاستٷلەك» كٶگٸلدٸر ەكران ارقىلى كٶرەرمەنگە تەزٸرەك جول تارتسا, بٷگٸنگٸ قازاق مۋلتفيلمٸنٸڭ دامۋ باعدارىنىڭ ٶسكەندٸگٸنە جۇرتتىڭ كٶزٸ جەتەر ەدٸ. بىلتىر دايىن بولعان «تاستٷلەكتٸڭ» ەكرانعا جول تارتپاي, تارتپادا جاتقاندىعى تٷسٸنٸكسٸز...

 

 

 

 

 

https://www.youtube.com/watch?v=ix7rvj5V15k