قازاقستاننىڭ ەڭبەك نارىعىندا كٶلەڭكەلٸ جۇمىسپەن قامتۋ ەلٸ دە ٶزەكتٸ مەسەلە بولىپ وتىر. «سۇر» سەكتورداعى جۇمىس - رەسمي تٸركەۋسٸز, ەلەۋمەتتٸك كەپٸلدٸكتەرسٸز جەنە زەينەتاقى اۋدارىمدارىنسىز ەڭبەك ەتۋ - ادامدى تەك بٷگٸنگٸ ەڭبەك قۇقىقتارىنان عانا ەمەس, بولاشاقتاعى زەينەتاقى سەنٸمٸنەن دە ايىرادى, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
ەلدەگٸ بەيرەسمي جۇمىسپەن قامتۋدىڭ اۋقىمى بٸركەلكٸ باعالانبايدى: ستاتيستيكا ماماندارىنىڭ ەسەپتەرٸ زاڭدى تٷردە جۇمىس ٸستەيتٸن جەنە زەينەتاقى مەن ەلەۋمەتتٸك تٶلەمدەر اۋداراتىن ازاماتتاردىڭ رەسمي دەرەكتەرٸمەن سەيكەس كەلمەيدٸ, دەپ جازادى Finprom. كٶرسەتكٸشتەر اراسىنداعى ايىرماشىلىق 2,5 ەسەگە دەيٸن جەتەدٸ.
ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ دەرەگٸنشە, ٶتكەن جىلى قازاقستاندا 942,5 مىڭ ادام بەيرەسمي جۇمىسپەن قامتىلعان. 2022–2025 جىلدار ارالىعىندا بۇل كٶرسەتكٸش 18,1%-عا ازايعان. كٶلەڭكەلٸ ەڭبەك نارىعىنىڭ ٷلەسٸ 12,8%-دان 10,1%-عا دەيٸن تٶمەندەگەن. بۇل ينديكاتوردى انىقتاۋدا ستاتيستيكتەر حالىقارالىق ەڭبەك ۇيىمىنىڭ ەدٸسناماسىن قولدانادى.
ٶڭٸرلٸك بٶلٸنٸستە 2025 جىلى بەيرەسمي جۇمىسپەن قامتىلعاندار سانى بويىنشا انتيرەكورد الماتى وبلىسىندا تٸركەلگەن - 149 مىڭ ادام. بۇل كٶرسەتكٸشتٸڭ جوعارى بولۋى ٶڭٸردە شاعىن جەنە ورتا بيزنەستٸڭ كٶپتٸگٸمەن بايلانىستى بولۋى مٷمكٸن. سونداي-اق جامبىل وبلىسىندا (93,7 مىڭ) جەنە باتىس قازاقستان وبلىسىندا (90,9 مىڭ) كٶرسەتكٸش جوعارى. ەڭ تٶمەن دەڭگەي شىمكەنتتە (7,3 مىڭ) جەنە ۇلىتاۋ وبلىسىندا (9,3 مىڭ) بايقالعان.
ستاتيستيكانى تەرەڭ تالداۋ بەيرەسمي جۇمىسپەن قامتىلعانداردىڭ جۇمىس ۋاقىتى بويىنشا دا ايىرماشىلىق بار ەكەنٸن كٶرسەتەدٸ. مەسەلەن, ولاردىڭ 22%-دان استامى 40 ساعاتتان ارتىق جۇمىس ٸستەپ, ٷنەمٸ ارتىق ەڭبەك ەتەدٸ. ال 19,4%-ى كەرٸسٸنشە, تولىق جۇمىس اپتاسىن ٶتەمەيدٸ, بۇل تابىستىڭ تٶمەن بولۋىنا ەكەلۋٸ مٷمكٸن.
قىزمەتكەرلەر ساناتى بويىنشا العاندا, بەيرەسمي جۇمىسپەن قامتىلعانداردىڭ 42%-دان استامى نەمەسە 397,6 مىڭ ادام - ٶزٸن-ٶزٸ جۇمىسپەن قامتىعاندار. ولار كٶبٸنە جەكە شارۋاشىلىقپەن اينالىسادى نەمەسە قىزمەت كٶرسەتەدٸ, بٸراق رەسمي تٸركەلمەگەن.
تاعى 544,9 مىڭ قازاقستاندىق جالدامالى جۇمىس ٸستەگەنٸمەن, بەيرەسمي ساناتتا قالىپ وتىر. بۇعان اۋىزشا كەلٸسٸمشارت, ەلەۋمەتتٸك جەنە زەينەتاقى تٶلەمدەرٸنٸڭ اۋدارىلماۋى نەمەسە ازاماتتىق-قۇقىقتىق شارتتارمەن بٸر جۇمىس بەرۋشٸگە تەۋەلدٸ ەڭبەك ەتۋ سەبەپ بولۋى مٷمكٸن. مۇنداي قىزمەتكەرلەر سانى 2022 جىلمەن سالىستىرعاندا 2,1 ەسەگە ازايىپ, 15,9 مىڭ ادامعا دەيٸن قىسقارعان.
سالالار بويىنشا ەڭ كٶپ بەيرەسمي جۇمىسپەن قامتۋ اۋىل, ورمان جەنە بالىق شارۋاشىلىعىندا تٸركەلگەن - 389,1 مىڭ ادام. بۇل كٶرسەتكٸش 2022 جىلمەن سالىستىرعاندا 32,6%-عا ازايعانىمەن, سالا ەلٸ دە كٶش باستاپ تۇر. ساراپشىلار مۇنى قازاقستانداعى وتباسىلىق مال شارۋاشىلىعىنىڭ ەلسٸرەۋٸمەن بايلانىستىرادى.
ەكٸنشٸ ورىندا ساۋدا سالاسى - 170,1 مىڭ ادام. ٷشٸنشٸ ورىندا قۇرىلىس: بۇل سالادا 107,8 مىڭنان استام ادام ەلەۋمەتتٸك كەپٸلدٸكتەرسٸز جۇمىس ٸستەيدٸ. كٶبٸنە بۇل - تٶمەن بٸلٸكتٸ نەمەسە ماۋسىمدىق جۇمىسشىلار.
ٶنەركەسٸپتە بەيرەسمي جۇمىس ٸستەيتٸندەر سانى ايتارلىقتاي از - 45 مىڭ ادام. بۇل سالادا باقىلاۋدىڭ قاتاڭ ەكەنٸن كٶرسەتەدٸ. ال كەسٸبي, عىلىمي جەنە تەحنيكالىق قىزمەت سالاسىندا بەيرەسمي جۇمىسپەن قامتىلعاندار سانى ەكٸ ەسەگە جۋىق قىسقارعان - 12,6 مىڭنان 6,5 مىڭ ادامعا دەيٸن. بۇعان IT-ماماندارعا سۇرانىستىڭ ارتۋى, ليتسەنزييا تالاپتارىنىڭ كٷشەيۋٸ جەنە فريلانسەرلەردٸڭ بٸر بٶلٸگٸنٸڭ زاڭدى سەكتورعا ٶتۋٸ ەسەر ەتۋٸ مٷمكٸن.
ال كەرٸسٸنشە ديناميكا بٸلٸم بەرۋ سالاسىندا بايقالادى: 2022–2025 جىلدارى بەيرەسمي جۇمىسپەن قامتىلعاندار سانى 10,1 مىڭنان 24,4 مىڭ ادامعا دەيٸن ٶسكەن. بۇل جەكە رەپەتيتورلار مەن ونلاين وقىتۋشىلار سانىنىڭ ارتۋىمەن, سونداي-اق جەكەمەنشٸك وقۋ ورتالىقتارىنداعى بەيرەسمي جۇمىسپەن بايلانىستى بولۋى ىقتيمال.
قازاقستاننىڭ ەلەۋمەتتٸك كودەكسٸنە سەيكەس, جۇمىس ٸستەيتٸن ازاماتتاردىڭ باسىم بٶلٸگٸ (زەينەتكەرلەردٸ, I جەنە II توپتاعى مٷگەدەكتٸگٸ بار ادامداردى جەنە ەسكەري قىزمەتكەرلەردٸ قوسپاعاندا) بٸرىڭعاي جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورىنا مٸندەتتٸ زەينەتاقى جارنالارىن اۋدارۋعا تيٸس. الايدا ٸس جٷزٸندە ەر تٶرت قىزمەتكەردٸڭ بٸرەۋٸ مۇنداي اۋدارىمداردان تىس قالىپ وتىر.
ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ دەرەگٸنشە, ٶتكەن جىلى جۇمىس بەرۋشٸلەر 9,3 ملن جۇمىسپەن قامتىلعان ادامنىڭ تەك 7 ميلليونى ٷشٸن عانا تٶلەم جاساعان. ياعني 2,3 ملن ادام (25,2%) زەينەتاقى جەنە ەلەۋمەتتٸك اۋدارىمداردان قاعىلعان. بۇل كٶرسەتكٸش رەسمي بەيرەسمي جۇمىسپەن قامتىلعاندار سانىنان 2,5 ەسە كٶپ.
بۇل دەرەكتەر بٸرىڭعاي جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورىنىڭ مەلٸمەتتەرٸمەن دە سەيكەس كەلەدٸ. قوردىڭ اقپاراتى بويىنشا, ٶتكەن جىلى قازاقستاندا 7,2 ملن بەلسەندٸ سالىمشى بولعان. سوعان قاراماستان, جۇمىسپەن قامتىلعاندار سانى ارتقانىنا قاراماستان, بەلسەندٸ سالىمشىلار سانى ايتارلىقتاي ٶزگەرمەگەن.
ونىڭ ٸشٸندە 2025 جىلى تەك 4,7 ملن ادام ٷشٸن (ياعني شامامەن ٷشتەن ەكٸسٸ) زەينەتاقى جارنالارى تۇراقتى تٷردە - جىلىنا 9-12 رەت اۋدارىلعان. ال 1,6 ملن قازاقستاندىقتىڭ (21,6%) ەسەپشوتىنا قاراجات جىلىنا نەبەرٸ 1-5 رەت قانا تٷسكەن.
وسىلايشا, قازاقستانداعى كٶلەڭكەلٸ جۇمىسپەن قامتۋ تەك ەڭبەك قاتىناستارىنىڭ مەسەلەسٸ عانا ەمەس, ەلەۋمەتتٸك قاۋٸپسٸزدٸك پەن بولاشاقتاعى ەل-اۋقاتقا تٸكەلەي ەسەر ەتەتٸن جٷيەلٸ پروبلەما بولىپ وتىر.
