قازاقستاننىڭ ەڭبەك نارىعىندا كولەڭكەلى جۇمىسپەن قامتۋ ءالى دە وزەكتى ماسەلە بولىپ وتىر. «سۇر» سەكتورداعى جۇمىس - رەسمي تىركەۋسىز، الەۋمەتتىك كەپىلدىكتەرسىز جانە زەينەتاقى اۋدارىمدارىنسىز ەڭبەك ەتۋ - ادامدى تەك بۇگىنگى ەڭبەك قۇقىقتارىنان عانا ەمەس، بولاشاقتاعى زەينەتاقى سەنىمىنەن دە ايىرادى، دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
ەلدەگى بەيرەسمي جۇمىسپەن قامتۋدىڭ اۋقىمى بىركەلكى باعالانبايدى: ستاتيستيكا ماماندارىنىڭ ەسەپتەرى زاڭدى تۇردە جۇمىس ىستەيتىن جانە زەينەتاقى مەن الەۋمەتتىك تولەمدەر اۋداراتىن ازاماتتاردىڭ رەسمي دەرەكتەرىمەن سايكەس كەلمەيدى، دەپ جازادى Finprom. كورسەتكىشتەر اراسىنداعى ايىرماشىلىق 2،5 ەسەگە دەيىن جەتەدى.
ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ دەرەگىنشە، وتكەن جىلى قازاقستاندا 942،5 مىڭ ادام بەيرەسمي جۇمىسپەن قامتىلعان. 2022–2025 جىلدار ارالىعىندا بۇل كورسەتكىش 18،1%-عا ازايعان. كولەڭكەلى ەڭبەك نارىعىنىڭ ۇلەسى 12،8%-دان 10،1%-عا دەيىن تومەندەگەن. بۇل ينديكاتوردى انىقتاۋدا ستاتيستيكتەر حالىقارالىق ەڭبەك ۇيىمىنىڭ ءادىسناماسىن قولدانادى.
وڭىرلىك بولىنىستە 2025 جىلى بەيرەسمي جۇمىسپەن قامتىلعاندار سانى بويىنشا انتيرەكورد الماتى وبلىسىندا تىركەلگەن - 149 مىڭ ادام. بۇل كورسەتكىشتىڭ جوعارى بولۋى وڭىردە شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ كوپتىگىمەن بايلانىستى بولۋى مۇمكىن. سونداي-اق جامبىل وبلىسىندا (93،7 مىڭ) جانە باتىس قازاقستان وبلىسىندا (90،9 مىڭ) كورسەتكىش جوعارى. ەڭ تومەن دەڭگەي شىمكەنتتە (7،3 مىڭ) جانە ۇلىتاۋ وبلىسىندا (9،3 مىڭ) بايقالعان.
ستاتيستيكانى تەرەڭ تالداۋ بەيرەسمي جۇمىسپەن قامتىلعانداردىڭ جۇمىس ۋاقىتى بويىنشا دا ايىرماشىلىق بار ەكەنىن كورسەتەدى. ماسەلەن، ولاردىڭ 22%-دان استامى 40 ساعاتتان ارتىق جۇمىس ىستەپ، ۇنەمى ارتىق ەڭبەك ەتەدى. ال 19،4%-ى كەرىسىنشە، تولىق جۇمىس اپتاسىن وتەمەيدى، بۇل تابىستىڭ تومەن بولۋىنا اكەلۋى مۇمكىن.
قىزمەتكەرلەر ساناتى بويىنشا العاندا، بەيرەسمي جۇمىسپەن قامتىلعانداردىڭ 42%-دان استامى نەمەسە 397،6 مىڭ ادام - ءوزىن-وزى جۇمىسپەن قامتىعاندار. ولار كوبىنە جەكە شارۋاشىلىقپەن اينالىسادى نەمەسە قىزمەت كورسەتەدى، ءبىراق رەسمي تىركەلمەگەن.
تاعى 544،9 مىڭ قازاقستاندىق جالدامالى جۇمىس ىستەگەنىمەن، بەيرەسمي ساناتتا قالىپ وتىر. بۇعان اۋىزشا كەلىسىمشارت، الەۋمەتتىك جانە زەينەتاقى تولەمدەرىنىڭ اۋدارىلماۋى نەمەسە ازاماتتىق-قۇقىقتىق شارتتارمەن ءبىر جۇمىس بەرۋشىگە تاۋەلدى ەڭبەك ەتۋ سەبەپ بولۋى مۇمكىن. مۇنداي قىزمەتكەرلەر سانى 2022 جىلمەن سالىستىرعاندا 2،1 ەسەگە ازايىپ، 15،9 مىڭ ادامعا دەيىن قىسقارعان.
سالالار بويىنشا ەڭ كوپ بەيرەسمي جۇمىسپەن قامتۋ اۋىل، ورمان جانە بالىق شارۋاشىلىعىندا تىركەلگەن - 389،1 مىڭ ادام. بۇل كورسەتكىش 2022 جىلمەن سالىستىرعاندا 32،6%-عا ازايعانىمەن، سالا ءالى دە كوش باستاپ تۇر. ساراپشىلار مۇنى قازاقستانداعى وتباسىلىق مال شارۋاشىلىعىنىڭ السىرەۋىمەن بايلانىستىرادى.
ەكىنشى ورىندا ساۋدا سالاسى - 170،1 مىڭ ادام. ءۇشىنشى ورىندا قۇرىلىس: بۇل سالادا 107،8 مىڭنان استام ادام الەۋمەتتىك كەپىلدىكتەرسىز جۇمىس ىستەيدى. كوبىنە بۇل - تومەن بىلىكتى نەمەسە ماۋسىمدىق جۇمىسشىلار.
ونەركاسىپتە بەيرەسمي جۇمىس ىستەيتىندەر سانى ايتارلىقتاي از - 45 مىڭ ادام. بۇل سالادا باقىلاۋدىڭ قاتاڭ ەكەنىن كورسەتەدى. ال كاسىبي، عىلىمي جانە تەحنيكالىق قىزمەت سالاسىندا بەيرەسمي جۇمىسپەن قامتىلعاندار سانى ەكى ەسەگە جۋىق قىسقارعان - 12،6 مىڭنان 6،5 مىڭ ادامعا دەيىن. بۇعان IT-ماماندارعا سۇرانىستىڭ ارتۋى، ليسەنزيا تالاپتارىنىڭ كۇشەيۋى جانە فريلانسەرلەردىڭ ءبىر بولىگىنىڭ زاڭدى سەكتورعا ءوتۋى اسەر ەتۋى مۇمكىن.
ال كەرىسىنشە ديناميكا ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا بايقالادى: 2022–2025 جىلدارى بەيرەسمي جۇمىسپەن قامتىلعاندار سانى 10،1 مىڭنان 24،4 مىڭ ادامعا دەيىن وسكەن. بۇل جەكە رەپەتيتورلار مەن ونلاين وقىتۋشىلار سانىنىڭ ارتۋىمەن، سونداي-اق جەكەمەنشىك وقۋ ورتالىقتارىنداعى بەيرەسمي جۇمىسپەن بايلانىستى بولۋى ىقتيمال.
قازاقستاننىڭ الەۋمەتتىك كودەكسىنە سايكەس، جۇمىس ىستەيتىن ازاماتتاردىڭ باسىم بولىگى (زەينەتكەرلەردى، I جانە II توپتاعى مۇگەدەكتىگى بار ادامداردى جانە اسكەري قىزمەتكەرلەردى قوسپاعاندا) ءبىرىڭعاي جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورىنا مىندەتتى زەينەتاقى جارنالارىن اۋدارۋعا ءتيىس. الايدا ءىس جۇزىندە ءار ءتورت قىزمەتكەردىڭ بىرەۋى مۇنداي اۋدارىمداردان تىس قالىپ وتىر.
ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ دەرەگىنشە، وتكەن جىلى جۇمىس بەرۋشىلەر 9،3 ملن جۇمىسپەن قامتىلعان ادامنىڭ تەك 7 ميلليونى ءۇشىن عانا تولەم جاساعان. ياعني 2،3 ملن ادام (25،2%) زەينەتاقى جانە الەۋمەتتىك اۋدارىمداردان قاعىلعان. بۇل كورسەتكىش رەسمي بەيرەسمي جۇمىسپەن قامتىلعاندار سانىنان 2،5 ەسە كوپ.
بۇل دەرەكتەر ءبىرىڭعاي جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورىنىڭ مالىمەتتەرىمەن دە سايكەس كەلەدى. قوردىڭ اقپاراتى بويىنشا، وتكەن جىلى قازاقستاندا 7،2 ملن بەلسەندى سالىمشى بولعان. سوعان قاراماستان، جۇمىسپەن قامتىلعاندار سانى ارتقانىنا قاراماستان، بەلسەندى سالىمشىلار سانى ايتارلىقتاي وزگەرمەگەن.
ونىڭ ىشىندە 2025 جىلى تەك 4،7 ملن ادام ءۇشىن (ياعني شامامەن ۇشتەن ەكىسى) زەينەتاقى جارنالارى تۇراقتى تۇردە - جىلىنا 9-12 رەت اۋدارىلعان. ال 1،6 ملن قازاقستاندىقتىڭ (21،6%) ەسەپشوتىنا قاراجات جىلىنا نەبارى 1-5 رەت قانا تۇسكەن.
وسىلايشا، قازاقستانداعى كولەڭكەلى جۇمىسپەن قامتۋ تەك ەڭبەك قاتىناستارىنىڭ ماسەلەسى عانا ەمەس، الەۋمەتتىك قاۋىپسىزدىك پەن بولاشاقتاعى ءال-اۋقاتقا تىكەلەي اسەر ەتەتىن جۇيەلى پروبلەما بولىپ وتىر.
