Qazaqstannyń eńbek naryǵynda kóleńkeli jumyspen qamtý áli de ózekti másele bolyp otyr. «Sur» sektordaǵy jumys - resmi tirkeýsiz, áleýmettik kepildiktersiz jáne zeinetaqy aýdarymdarynsyz eńbek etý - adamdy tek búgingi eńbek quqyqtarynan ǵana emes, bolashaqtaǵy zeinetaqy seniminen de aiyrady, dep habarlaidy Dalanews.kz.
Eldegi beiresmi jumyspen qamtýdyń aýqymy birkelki baǵalanbaidy: statistika mamandarynyń esepteri zańdy túrde jumys isteitin jáne zeinetaqy men áleýmettik tólemder aýdaratyn azamattardyń resmi derekterimen sáikes kelmeidi, dep jazady Finprom. Kórsetkishter arasyndaǵy aiyrmashylyq 2,5 esege deiin jetedi.
Ulttyq statistika biýrosynyń dereginshe, ótken jyly Qazaqstanda 942,5 myń adam beiresmi jumyspen qamtylǵan. 2022–2025 jyldar aralyǵynda bul kórsetkish 18,1%-ǵa azaiǵan. Kóleńkeli eńbek naryǵynyń úlesi 12,8%-dan 10,1%-ǵa deiin tómendegen. Bul indikatordy anyqtaýda statistikter Halyqaralyq eńbek uiymynyń ádisnamasyn qoldanady.
Óńirlik bóliniste 2025 jyly beiresmi jumyspen qamtylǵandar sany boiynsha antirekord Almaty oblysynda tirkelgen - 149 myń adam. Bul kórsetkishtiń joǵary bolýy óńirde shaǵyn jáne orta biznestiń kóptigimen bailanysty bolýy múmkin. Sondai-aq Jambyl oblysynda (93,7 myń) jáne Batys Qazaqstan oblysynda (90,9 myń) kórsetkish joǵary. Eń tómen deńgei Shymkentte (7,3 myń) jáne Ulytaý oblysynda (9,3 myń) baiqalǵan.
Statistikany tereń taldaý beiresmi jumyspen qamtylǵandardyń jumys ýaqyty boiynsha da aiyrmashylyq bar ekenin kórsetedi. Máselen, olardyń 22%-dan astamy 40 saǵattan artyq jumys istep, únemi artyq eńbek etedi. Al 19,4%-y kerisinshe, tolyq jumys aptasyn ótemeidi, bul tabystyń tómen bolýyna ákelýi múmkin.
Qyzmetkerler sanaty boiynsha alǵanda, beiresmi jumyspen qamtylǵandardyń 42%-dan astamy nemese 397,6 myń adam - ózin-ózi jumyspen qamtyǵandar. Olar kóbine jeke sharýashylyqpen ainalysady nemese qyzmet kórsetedi, biraq resmi tirkelmegen.
Taǵy 544,9 myń qazaqstandyq jaldamaly jumys istegenimen, beiresmi sanatta qalyp otyr. Buǵan aýyzsha kelisimshart, áleýmettik jáne zeinetaqy tólemderiniń aýdarylmaýy nemese azamattyq-quqyqtyq sharttarmen bir jumys berýshige táýeldi eńbek etý sebep bolýy múmkin. Mundai qyzmetkerler sany 2022 jylmen salystyrǵanda 2,1 esege azaiyp, 15,9 myń adamǵa deiin qysqarǵan.
Salalar boiynsha eń kóp beiresmi jumyspen qamtý aýyl, orman jáne balyq sharýashylyǵynda tirkelgen - 389,1 myń adam. Bul kórsetkish 2022 jylmen salystyrǵanda 32,6%-ǵa azaiǵanymen, sala áli de kósh bastap tur. Sarapshylar muny Qazaqstandaǵy otbasylyq mal sharýashylyǵynyń álsireýimen bailanystyrady.
Ekinshi orynda saýda salasy - 170,1 myń adam. Úshinshi orynda qurylys: bul salada 107,8 myńnan astam adam áleýmettik kepildiktersiz jumys isteidi. Kóbine bul - tómen bilikti nemese maýsymdyq jumysshylar.
Ónerkásipte beiresmi jumys isteitinder sany aitarlyqtai az - 45 myń adam. Bul salada baqylaýdyń qatań ekenin kórsetedi. Al kásibi, ǵylymi jáne tehnikalyq qyzmet salasynda beiresmi jumyspen qamtylǵandar sany eki esege jýyq qysqarǵan - 12,6 myńnan 6,5 myń adamǵa deiin. Buǵan IT-mamandarǵa suranystyń artýy, litsenziia talaptarynyń kúsheiýi jáne frilanserlerdiń bir bóliginiń zańdy sektorǵa ótýi áser etýi múmkin.
Al kerisinshe dinamika bilim berý salasynda baiqalady: 2022–2025 jyldary beiresmi jumyspen qamtylǵandar sany 10,1 myńnan 24,4 myń adamǵa deiin ósken. Bul jeke repetitorlar men onlain oqytýshylar sanynyń artýymen, sondai-aq jekemenshik oqý ortalyqtaryndaǵy beiresmi jumyspen bailanysty bolýy yqtimal.
Qazaqstannyń Áleýmettik kodeksine sáikes, jumys isteitin azamattardyń basym bóligi (zeinetkerlerdi, I jáne II toptaǵy múgedektigi bar adamdardy jáne áskeri qyzmetkerlerdi qospaǵanda) Biryńǵai jinaqtaýshy zeinetaqy qoryna mindetti zeinetaqy jarnalaryn aýdarýǵa tiis. Alaida is júzinde ár tórt qyzmetkerdiń bireýi mundai aýdarymdardan tys qalyp otyr.
Ulttyq statistika biýrosynyń dereginshe, ótken jyly jumys berýshiler 9,3 mln jumyspen qamtylǵan adamnyń tek 7 milliony úshin ǵana tólem jasaǵan. Iaǵni 2,3 mln adam (25,2%) zeinetaqy jáne áleýmettik aýdarymdardan qaǵylǵan. Bul kórsetkish resmi beiresmi jumyspen qamtylǵandar sanynan 2,5 ese kóp.
Bul derekter Biryńǵai jinaqtaýshy zeinetaqy qorynyń málimetterimen de sáikes keledi. Qordyń aqparaty boiynsha, ótken jyly Qazaqstanda 7,2 mln belsendi salymshy bolǵan. Soǵan qaramastan, jumyspen qamtylǵandar sany artqanyna qaramastan, belsendi salymshylar sany aitarlyqtai ózgermegen.
Onyń ishinde 2025 jyly tek 4,7 mln adam úshin (iaǵni shamamen úshten ekisi) zeinetaqy jarnalary turaqty túrde - jylyna 9-12 ret aýdarylǵan. Al 1,6 mln qazaqstandyqtyń (21,6%) esepshotyna qarajat jylyna nebári 1-5 ret qana túsken.
Osylaisha, Qazaqstandaǵy kóleńkeli jumyspen qamtý tek eńbek qatynastarynyń máselesi ǵana emes, áleýmettik qaýipsizdik pen bolashaqtaǵy ál-aýqatqa tikelei áser etetin júieli problema bolyp otyr.
