Qazaqstannyń eńbek naryǵynda kóleńkeli jumyspen qamtý áli de ózekti másele bolyp otyr. «Sur» sektordaǵy jumys - resmı tirkeýsiz, áleýmettik kepildiktersiz jáne zeınetaqy aýdarymdarynsyz eńbek etý - adamdy tek búgingi eńbek quqyqtarynan ǵana emes, bolashaqtaǵy zeınetaqy seniminen de aıyrady, dep habarlaıdy Dalanews.kz.
Eldegi beıresmı jumyspen qamtýdyń aýqymy birkelki baǵalanbaıdy: statısıka mamandarynyń esepteri zańdy túrde jumys isteıtin jáne zeınetaqy men áleýmettik tólemder aýdaratyn azamattardyń resmı derekterimen sáıkes kelmeıdi, dep jazady Finprom. Kórsetkishter arasyndaǵy aıyrmashylyq 2,5 esege deıin jetedi.
Ulttyq statısıka búrosynyń dereginshe, ótken jyly Qazaqstanda 942,5 myń adam beıresmı jumyspen qamtylǵan. 2022–2025 jyldar aralyǵynda bul kórsetkish 18,1%-ǵa azaıǵan. Kóleńkeli eńbek naryǵynyń úlesi 12,8%-dan 10,1%-ǵa deıin tómendegen. Bul ındıkatordy anyqtaýda statısıkter Halyqaralyq eńbek uıymynyń ádisnamasyn qoldanady.
Óńirlik bóliniste 2025 jyly beıresmı jumyspen qamtylǵandar sany boıynsha antırekord Almaty oblysynda tirkelgen - 149 myń adam. Bul kórsetkishtiń joǵary bolýy óńirde shaǵyn jáne orta bıznestiń kóptigimen baılanysty bolýy múmkin. Sondaı-aq Jambyl oblysynda (93,7 myń) jáne Batys Qazaqstan oblysynda (90,9 myń) kórsetkish joǵary. Eń tómen deńgeı Shymkentte (7,3 myń) jáne Ulytaý oblysynda (9,3 myń) baıqalǵan.
Statısıkany tereń taldaý beıresmı jumyspen qamtylǵandardyń jumys ýaqyty boıynsha da aıyrmashylyq bar ekenin kórsetedi. Máselen, olardyń 22%-dan astamy 40 saǵattan artyq jumys istep, únemi artyq eńbek etedi. Al 19,4%-y kerisinshe, tolyq jumys aptasyn ótemeıdi, bul tabystyń tómen bolýyna ákelýi múmkin.
Qyzmetkerler sanaty boıynsha alǵanda, beıresmı jumyspen qamtylǵandardyń 42%-dan astamy nemese 397,6 myń adam - ózin-ózi jumyspen qamtyǵandar. Olar kóbine jeke sharýashylyqpen aınalysady nemese qyzmet kórsetedi, biraq resmı tirkelmegen.
Taǵy 544,9 myń qazaqstandyq jaldamaly jumys istegenimen, beıresmı sanatta qalyp otyr. Buǵan aýyzsha kelisimshart, áleýmettik jáne zeınetaqy tólemderiniń aýdarylmaýy nemese azamattyq-quqyqtyq sharttarmen bir jumys berýshige táýeldi eńbek etý sebep bolýy múmkin. Mundaı qyzmetkerler sany 2022 jylmen salystyrǵanda 2,1 esege azaıyp, 15,9 myń adamǵa deıin qysqarǵan.
Salalar boıynsha eń kóp beıresmı jumyspen qamtý aýyl, orman jáne balyq sharýashylyǵynda tirkelgen - 389,1 myń adam. Bul kórsetkish 2022 jylmen salystyrǵanda 32,6%-ǵa azaıǵanymen, sala áli de kósh bastap tur. Sarapshylar muny Qazaqstandaǵy otbasylyq mal sharýashylyǵynyń álsireýimen baılanystyrady.
Ekinshi orynda saýda salasy - 170,1 myń adam. Úshinshi orynda qurylys: bul salada 107,8 myńnan astam adam áleýmettik kepildiktersiz jumys isteıdi. Kóbine bul - tómen bilikti nemese maýsymdyq jumysshylar.
Ónerkásipte beıresmı jumys isteıtinder sany aıtarlyqtaı az - 45 myń adam. Bul salada baqylaýdyń qatań ekenin kórsetedi. Al kásibı, ǵylymı jáne tehnıkalyq qyzmet salasynda beıresmı jumyspen qamtylǵandar sany eki esege jýyq qysqarǵan - 12,6 myńnan 6,5 myń adamǵa deıin. Buǵan IT-mamandarǵa suranystyń artýy, lısenzıa talaptarynyń kúsheıýi jáne frılanserlerdiń bir bóliginiń zańdy sektorǵa ótýi áser etýi múmkin.
Al kerisinshe dınamıka bilim berý salasynda baıqalady: 2022–2025 jyldary beıresmı jumyspen qamtylǵandar sany 10,1 myńnan 24,4 myń adamǵa deıin ósken. Bul jeke repetıtorlar men onlaın oqytýshylar sanynyń artýymen, sondaı-aq jekemenshik oqý ortalyqtaryndaǵy beıresmı jumyspen baılanysty bolýy yqtımal.
Qazaqstannyń Áleýmettik kodeksine sáıkes, jumys isteıtin azamattardyń basym bóligi (zeınetkerlerdi, I jáne II toptaǵy múgedektigi bar adamdardy jáne áskerı qyzmetkerlerdi qospaǵanda) Biryńǵaı jınaqtaýshy zeınetaqy qoryna mindetti zeınetaqy jarnalaryn aýdarýǵa tıis. Alaıda is júzinde ár tórt qyzmetkerdiń bireýi mundaı aýdarymdardan tys qalyp otyr.
Ulttyq statısıka búrosynyń dereginshe, ótken jyly jumys berýshiler 9,3 mln jumyspen qamtylǵan adamnyń tek 7 mıllıony úshin ǵana tólem jasaǵan. Iaǵnı 2,3 mln adam (25,2%) zeınetaqy jáne áleýmettik aýdarymdardan qaǵylǵan. Bul kórsetkish resmı beıresmı jumyspen qamtylǵandar sanynan 2,5 ese kóp.
Bul derekter Biryńǵaı jınaqtaýshy zeınetaqy qorynyń málimetterimen de sáıkes keledi. Qordyń aqparaty boıynsha, ótken jyly Qazaqstanda 7,2 mln belsendi salymshy bolǵan. Soǵan qaramastan, jumyspen qamtylǵandar sany artqanyna qaramastan, belsendi salymshylar sany aıtarlyqtaı ózgermegen.
Onyń ishinde 2025 jyly tek 4,7 mln adam úshin (ıaǵnı shamamen úshten ekisi) zeınetaqy jarnalary turaqty túrde - jylyna 9-12 ret aýdarylǵan. Al 1,6 mln qazaqstandyqtyń (21,6%) esepshotyna qarajat jylyna nebári 1-5 ret qana túsken.
Osylaısha, Qazaqstandaǵy kóleńkeli jumyspen qamtý tek eńbek qatynastarynyń máselesi ǵana emes, áleýmettik qaýipsizdik pen bolashaqtaǵy ál-aýqatqa tikeleı áser etetin júıeli problema bolyp otyr.
