سوتتالعانداردى ەلەۋمەتتٸك وڭالتۋ ەدٸستەرٸندەگٸ جاڭالىقتار تۋرالى جارييالانىمداردىڭ سەريياسىن جالعاستىرا وتىرىپ, العاشقى نەتيجەلەر شىعارۋعا بولادى.
ەدٸسنامانىڭ سيپاتتامالىق بٶلٸگٸ قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ, ارنايى قىزمەتتەردٸڭ بۇرىنعى قىزمەتكەرلەرٸ مەن ۇلتتىق ۇلاننىڭ ەسكەري قىزمەتشٸلەرٸ ٷشٸن ورتاشا قاۋٸپسٸزدٸك قىلمىستىق-اتقارۋ جٷيەسٸ مەكەمەسٸنٸڭ مىسالىنا نەگٸزدەلەدٸ – شىعىس قازاقستان وبلىسى بويىنشا قىلمىستىق-اتقارۋ جٷيەسٸ دەپارتامەنتٸ قر ٸٸم قاجد وۆ 156/17.
ستاتيستيكالىق قۇرامداس كٶرسەت-كٸش: ٶتكەن ەسەپتٸ كەزەڭدە سوتتالعانداردىڭ جالپى ورتاشا جىلدىق سانى 250-240 ادام شەگٸندە ٶزگەردٸ – العاشقى نەتيجە-لەردٸ شىعارۋ ٷشٸن قولايلى ستاتيستيكا-لىق اراقاتىناس.
مەكەمەدە ۇستالاتىن ارنايى كونتينگەنتتٸڭ ەلەۋمەتتٸك قۇرامى دا ىڭعايلى ەمەس, وعان تەن:
ا) جوعارى ورتا جاس 30 جاستان جوعارى ياعني قالىپتاسقان جەنە قالىپتاسقان ۇقساستىقتارى بار ادامدارعا پسيحولوگييالىق-تەربيەلٸك ىقپال ەتۋ تۋرالى سٶز بو-لىپ وتىر;
ب) تۇراقتى ەلەۋمەتتٸك – تۇرمىستىق جاعداي مەكەمەدە ۇستالاتىن ادامداردىڭ باسىم كٶپشٸلٸگٸ قامتاماسىز ەتٸلگەن جەنە ەلەۋمەتتٸك ٶزٸن-ٶزٸ قامتاماسىز ەتٸلگەن;
ۆ) بٸلٸمٸ مەن كەسٸبي دايارلىق دەڭگەيٸ ورتادان جوعارى;
گ) ەلەۋمەتتٸك ۇيىمشىلدىقتىڭ, بايلانىستىلىقتىڭ, كەيدە وتباسىلىق جەنە قوعامدىق بايلانىستارعا تەۋەلدٸلٸكتٸڭ جوعارى دەڭگەيٸ.
سونىمەن, جوعارىدا اتالعان كٸرٸسپە جەنە ەلەۋمەتتٸك-ستاتيستيكالىق دەرەكتەر اياسىندا مەكەمەنٸڭ تەربيە جەنە ەلەۋمەتتٸك-پسيحولوگييالىق جۇمىسى جٶنٸندەگٸ بٶلٸمشەسٸ 2019 جىلعى جۇمىس نەتيجەلەرٸن جارييا ەتٸپ, ولاردى ٶتكەن جىلداردىڭ كٶرسەتكٸشتەرٸمەن سالىستىردى.
مەسەلەن, سوڭعى جىلدارى مەكەمەنٸڭ ارنايى كونتينگەنتٸنٸڭ ورتاشا جىلدىق سانى قۇرادى:
| 2017 ج. | 2018 ج. | 2019 ج. |
| 371 ادام | 300 ادام | 245 ادام |
مەكەمەنٸڭ ٸشكٸ تەرتٸبٸن بۇزۋعا جول بەرٸلگەن جىلدىق ساندار:
| 2017 ج. | 2018 ج. | 2019 |
| 129 | 91 | 36 |
بٸراق قاساقانا بۇزۋشىلىقتار بويىنشا ستاتيستيكا.
| 2017 | 2018 | 2019 |
| 17 | 16 | 6 |
مەكەمەدە سوڭعى 2 جىلدا ەكٸمشٸلٸك ٶكٸلدەرٸنە باعىنباۋ فاكتٸسٸ تٸر-كەلمەگەن.
تەربيە جەنە ەلەۋمەتتٸك-پسيحولوگييالىق جۇمىستىڭ وسى كەزەڭٸندە دۇرىس قورىتىندى جاساۋ ٶتە ماڭىزدى:
- مەكەمە ەكٸمشٸلٸگٸ قىزمەتٸنٸڭ قانداي باعىتتارى وڭ نەتيجە بەردٸ;
- وسىنىڭ ارقاسىندا سوتتالعانداردىڭ مٸنەز-قۇلقىنا تەرٸس ەسەرٸن تٶمەندەتۋگە باعىتتىلىعى ٷش جىل بويى ساقتالادى, ال ونىڭ قارقىنى تٶمەندەمەيدٸ;
- جۇمىستىڭ وڭ باعىتتىلىعى الداعى ۋاقىتتا دا تٶمەندەمەۋٸ ٷشٸن نە ٸستەۋ قاجەت?
– بٸرٸنشٸ كەزەكتە سوتتالعانداردى تٷزەتۋدٸڭ جالپى كٶرسەتكٸشتەرٸن كٶتەرۋ ترەندٸ سوتتالعاندارعا ۋەجدەمە بەرەدٸ, – دەپ ٶز پٸكٸرٸن مەكەمە باستىعى ەدٸلەت مايورى ساعاندىقوۆ نۇرلان دۇلەتبايۇلى بٸلدٸردٸ. – بٸز سوتتالعانداردىڭ باسىم كٶپشٸلٸگٸ تٷزٸلگەن, بٸر نەمەسە بٸرنەشە جوعارى نەمەسە مامانداندىرىلعان بٸلٸمٸ بار, اۋقىمدى جۇمىس تەجٸريبەسٸ بار فاكتٸگە سٷيەنەمٸز.
تيٸسٸنشە, ەربٸر سوتتالعاننىڭ مەرزٸمٸنەن بۇرىن شارتتى تٷردە بوساتۋ, جازانىڭ ٶتەلمەگەن بٶلٸگٸن اۋىستىرۋ, قولدانىستاعى زاڭنىڭ ادامگەرشٸلٸگٸنە بايلانىستى سوتتالعانداردىڭ مٸنەز-قۇلقىنا تٸكەلەي تەۋەلدٸلٸككە قويىلعان ۇستاۋ رەجيمٸنٸڭ ٶزگەرۋٸ تۋرالى تٷسٸندٸرۋ جۇمىسى-مەسەلەنٸ تٷسٸنۋدٸڭ كٸلتٸ.
ياعني, مەكەمەگە تٷسكەن ادامدار, ەڭ الدىمەن, مەكەمە ەكٸمشٸلٸگٸ قاماۋداعىلارعا كٶمەك كٶرسەتۋگە ٶزٸ مٷددەلٸ, بٸراق ولاردىڭ كٶمەگٸنسٸز جەنە ٶزٸن-ٶزٸ تٷزەتۋسٸز مۇنداي كٶمەك كٶرسەتۋ زاڭ مٷمكٸن ەمەس دەپ تٷسٸنۋٸ تيٸس.
ەكٸنشٸدەن, تٷزەلۋ جولىنا قالىپتاسۋ تۋرالى دەربەس تاڭداۋ جاسايتىن سوتتالعاندار ەكٸمشٸلٸكتەن قانداي تەسٸلدەرمەن نەمەسە ۋەجدەمەلەرمەن ناقتى جەنە انىق تٷسٸنٸك الۋى تيٸس, ولار مەرزٸمٸنەن بۇرىن بوساتۋعا جەنە قاۋٸپسٸزدٸگٸ بارىنشا تٶمەن مەكەمەگە, ۇستاۋدىڭ جەڭٸلدەتٸلگەن جاعدايلارىنا ارنالعان ٷي-جايعا اۋىسۋعا مٷمكٸندٸك بەرەتٸن كٶرسەتكٸشتەرگە قول جەتكٸزە الادى.
ٷشٸنشٸدەن, ەكٸمشٸلٸك سوتتالعان ادامداردىڭ ٷلگٸ مٸنەز-قۇلقىنا, ەڭبەككە, مەكەمەنٸڭ ەلەۋمەتتٸك ماڭىزى بار شارالارىنا بارىنشا ۋەجدەلەنەتٸن جاعدايلاردى قامتاماسىز ەتۋٸ تيٸس.
سوتتالعانداردىڭ نەگٸزگٸ ۋەجدەمەسٸ ەڭبەكپەن قامتىلۋ. 2019 جىلدىڭ باسىندا مەكەمەدە تۇرمىستىق قىزمەت كٶرسەتۋ نٷكتەلەرٸنەن (اسحانا, مونشا-كٸر جۋۋ كەشەنٸ, شاشتاراز) باسقا, ونىڭ ازدىعىنا قاراماستان, سەگٸز تٷرلٸ شاعىن ٶندٸرٸس جۇمىس ٸستەدٸ: اعاش ٶڭدەۋ بويىنشا ٷش تسەح, اعاش ٶڭدەۋ جەنە توكارلىق شەبەرحانالار, دەنەكەرلەۋ تسەحى, شاعىن ۇستا, ەلەكتر تسەحتارى. سانتەحنيكا جۇمىس ٸستەيدٸ.
جىل بويى وسى شاعىن ٶندٸرٸستەرگە قوسىمشا مەكەمە ەكٸمشٸلٸگٸ سوتتالعاندارعا ارنايى كونتينگەنتتٸڭ قۇقىقتىق ساۋاتتىلىعىن ارتتىرۋ ٷشٸن تەگٸن زاڭ كەڭەسٸن اشۋعا كٶمەك كٶرسەتتٸ.
ەندٸ مەكەمە اۋماعىندا تاۋىق پەن قويان ٶسٸرەتٸن بولادى. زاماناۋي جيھاز تسەحى اشىلدى.
ال قازٸرگٸ ۋاقىتتا ەكسپەريمەنت رەتٸندە سانيتارلىق-ەپيدەميولوگييالىق قىزمەتتەردٸڭ كەلٸسۋٸمەن تەز تاماقتانۋدىڭ جەكە نٷكتەسٸن اشۋ جوباسى جٷرگٸزٸلۋدە.
بۇل رەتتە سوتتالعاندارعا وسى ٶندٸرٸستە تۇراقتى جۇمىس ٸستەيتٸن بولۋى مٸندەتتٸ ەمەس. كەز كەلگەن ادام ٶندٸرٸستٸك ٷدەرٸسپەن تانىسۋ ٷشٸن كەسٸبي تاعىلىمدامادان ٶتە الادى.
ەكٸنشٸ ۋەجدەمەلٸك فاكتور – بۇل ەلدە ٶتٸپ جاتقان قىلمىستىق اتقارۋ زاڭىن گۋمانيزاتسييالاۋ, سونىڭ سالدارىنان ولاردى ٸزگٸلەندٸرۋ تەتٸكتەرٸن تٷسٸندٸرۋ بويىنشا ەكٸمشٸلٸكتٸڭ اعارتۋشىلىق فۋنكتسيياسى بولىپ تابىلادى.
– ال بٸزدٸڭ مەكەمەدە كەز كەلگەن سوتتالعان ادام جۇمىس كٷنٸ ٸشٸندە قانداي دا بٸر قيىندىقتارسىز كەز كەلگەن سۇراقتارمەن ماعان كٸرە الادى, – دەپ تەجٸريبە بٶلٸسەدٸ مەكەمەنٸڭ تەربيە جەنە ەلەۋمەتتٸك-پسيحولوگييالىق جۇمىستار بٶلٸمٸنٸڭ باسشىسى اداموۆ ماقسات سەرٸكۇلى, – ال مەنٸڭ مٸندەتٸم سوتتالعاندى بارىنشا قاراپايىم جەنە پراكتيكالىق تٷسٸندٸرۋمەن قامتاماسىز ەتۋ.
بٸز جەكە تەسٸلدٸ ۇستانۋعا تىرىسامىز. ەگەر سوتتالعان ادام كەسٸبي قىزمەتكە تٸلەك بٸلدٸرسە, وندا ول مەكەمەنٸڭ ٶنەركەسٸپتٸك ايماعىنىڭ كەز كەلگەن ٶندٸرٸسٸ, تۇرمىستىق قىزمەت كٶرسەتۋ نٷكتەلەرٸ كەزٸندە كەدەرگٸسٸز جۇمىس الادى.
ٶز ٶندٸرٸسٸن ۇيىمداستىرۋ ٷشٸن بٸزدٸڭ بٶلٸم ەڭبەكتٸ قورعاۋ جەنە جۇمىسقا ورنالاستىرۋ بٶلٸمٸمەن بٸرلەسە وتىرىپ, ۋەكٸلەتتٸ ورگانداردا, «ەمگەك-ٶسكەمەن» رمك, شىعىس قازاقستان وبلىسى بويىنشا قاجد تولىق ۇيىمداستىرۋشى-لىق جەنە قۇجاتتامالىق سٷيەمەلدەۋدٸ قامتاماسىز ەتەدٸ.
ەرينە, بٸز مۇنداي جاعدايدا سوتتالعاندى زاڭعا سەيكەس ونى تيٸستٸ ۇستاۋ رەجيمٸ بار جاساققا اۋىستىرۋ ارقىلى جەڭٸلدەتٸلگەن جاعدايلارعا اۋىستىرۋدى قامتاماسىز ەتۋگە تىرىسامىز.
وسىنداي قارىم-قاتىناستا تٷسٸندٸرۋ جۇمىسىندا بٸز وترياد باستىقتارىنىڭ فۋنكتسيونالىنا, وترياد تەربيەشٸلەرٸنٸڭ كەڭەسٸنە ەرەكشە رٶل بەرەمٸز.
شىعىس قازاقستان وبلىسى جارما اۋدانى پروكۋراتۋراسىنىڭ قىزمەتكەرلەرٸ وسىنداي تٷسٸندٸرۋ جۇمىستارىن قۇقىقتىق تۇرعىدان جٷرگٸزٸپ كەلەدٸ. ولار اۋدان پروكۋرورىمەن بٸرگە سوتتالعانداردى جٷيەلٸ تٷردە قابىلداپ, تەربيەشٸلەر وت-ريادتارىنىڭ وتىرىستارىنا قاتىسادى».
ٷشٸنشٸ ۋەجدەمەلٸك فاكتور-قىلمىستىق جازانى ٶتەۋ جاعدايلارىن جاقسارتۋ.
كٶرنەكٸ مىسال رەتٸندە, ەدٸلەت مينيسترلٸگٸنٸڭ «قىلمىستىق – اتقارۋ جٷيەسٸ مەكەمەلەرٸنٸڭ ٸشكٸ تەرتٸپ قاعيدالارىن بەكٸتۋ تۋرالى «2014 جىلعى 17 قاراشاداعى №819 بۇيرىعىنا ٶزگەرٸستەر ەنگٸزۋ تۋ»رالى» 2019 جىلعى 10 قىركٷيەكتەگٸ №789 بۇيرىعىن تٸركەۋ».
بۇل نورماتيۆتٸك قۇجاتپەن سوت-تالعانداردىڭ ٶمٸرٸنە ەلەۋلٸ ٶزگەرٸستەر ەنگٸزٸلدٸ: ا) رۇقسات ەتٸلگەن ەڭ جوعارى سالماعى 20 كەلٸگە دەيٸن, ياعني ٷشتەن ارتىق; ب) تەلەفونمەن سٶيلەسۋ سوتتالعاننىڭ جازباشا ٶتٸنٸشٸ نەگٸزٸندە كەزەكتٸلٸك تەرتٸبٸمەن جەنە كەستە بويىنشا ساعات 9.00-دەن 21.00-گە دەيٸن بەينە بايلانىس جٷيەسٸ ارقىلى دا جٷرگٸزٸلۋٸ مٷمكٸن.
شىعىس قازاقستان وبلىسى بويىنشا قىلمىستىق – اتقارۋ جٷيەسٸ دەپارتامەنتٸ قر ٸٸم قاجد وۆ-156/17 مەكەمەسٸنٸڭ تەربيە جەنە ەلەۋمەتتٸك-پسيحولوگييالىق جۇمىس بٶلٸمٸنٸڭ قىزمەتكەرلەرٸ سوتتالعانداردى تٷزەۋ, ولاردى قايتا ەلەۋمەتتەندٸرۋ بويىنشا جۇمىستى ۋەجدەمەلٸك باعدارسىز جٷرگٸزۋ ٶتە قيىن ەكەنٸنە سەنٸمدٸ.
مەكەمە باسشىلىعى اتاپ ٶتكەندەي, مەكەمەنٸڭ ارنايى كونتينگەنتٸنٸڭ جٷز پايىزى ەلەۋمەتتٸك بايلانىستاردى تۇراقتى جەنە تۇراقتى تٷردە قولدايدى. تيٸسٸنشە, بۇيرىقپەن ەنگٸزٸلگەن ٶزگەرٸستەر بارلىق ۇستالاتىن تۇلعالارعا ەسەر ەتەدٸ.
قاج-دى ٸزگٸلەندٸرۋ بويىنشا قوسىمشا شارالاردى ەنگٸزۋ جالعاسۋدا: ٸٸم قاجك وسىنداي ۋەجدەمەلٸك شارالاردىڭ كەلەسٸ پاكەتٸن, سونداي-اق سوتتالعاندار ٷشٸن بەينە بايلانىس قۇرالدارىن جاپپاي ەنگٸزۋگە قويىلاتىن نورماتيۆتٸك-تەحنيكالىق تالاپتاردى ەزٸرلەيدٸ.
وسىلايشا, شىعىس قازاقستان وبلىسى بويىنشا قىلمىستىق-اتقارۋ جٷيەسٸ دەپارتامەنتٸ قر ٸٸم قاجد وۆ-156/17 مەكەمەسٸ ەكٸمشٸلٸگٸ قولداناتىن تەربيە جەنە ەلەۋمەتتٸك-پسيحولوگييالىق جۇمىسقا ۋەجدەمەلٸك كٶزقاراس 2019 ەسەپتٸ كەزەڭنٸڭ قورىتىندىسى بويىنشا ايتارلىقتاي نەتيجەلەر بەرەدٸ. جۇمىستىڭ وسى كەزەڭٸندە ارالىق نەتيجەلەر ارنايى كونتينگەنت اراسىنداعى بۇزۋشىلىقتاردى تٶمەندەتۋگە باعىتتالعانىن كٶرسەتەدٸ. ستاتيستيكالىق نەتيجەلەر ٷش ەسەپتٸ جىل ٸشٸندە ٶز قارقىنىن ساقتايتىن ورنىقتى وڭ باعىتتى انىقتايدى.
الداعى جىلى وسىنداي قارقىنداردى ساقتاۋدىڭ نەعۇرلىم كٷردەلٸ مٸندەتٸ اياسىندا ودان ارعى نەتيجەلەر قانداي بولادى? ۋاقىت كٶرسەتەدٸ.
