ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسى «2021 جىلعى حالىق ساناعىنىڭ» تاقىرىپتىق جيناقتارىن جارييالاي باستادى.
ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسى stat.gov.kz رەسمي سايتىندا «2021 جىلعى حالىق ساناعىنىڭ» سوڭعى قورىتىندىلارىن جارييالاي باستادى. تاقىرىپتىق جيناقتار تالداۋشىلار ٷشٸن قۇندى دەرەككٶز بولىپ, بارلىق قاجەتتٸ دەرەكتەردٸ ەگجەي-تەگجەيلٸ زەرتتەۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
سايتتا كەلەسٸ باعىتتار بويىنشا بارلىعى 9 جيناق جارييالانادى:
- «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ حالقى» (1-2 توم)
- «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى ۇلتتىق قۇرام, دٸني نانىم جەنە تٸلدەردٸ مەڭگەرۋ»
- «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى بٸلٸم بەرۋ»
- «قازاقستان رەسپۋبليكاسى حالقىنىڭ ٶمٸر سٷرۋ قۇرالدارىنىڭ كٸرٸستەرٸ مەن كٶزدەرٸ»
- «حالىقتىڭ كٶشٸ-قونى»
- «قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا حالىقتىڭ جۇمىسپەن قامتىلۋى» (1-2 توم)
- «نەكە جەنە وتباسى»
- «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ٷي شارۋاشىلىقتارى»
- «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى حالىقتىڭ تۇرعىن ٷي سيپاتتامالارى»
ايتا كەتەيٸك, الماتى, شىعىس قازاقستان, قاراعاندى وبلىستارى بويىنشا دەرەكتەر ساناق ٶتكەن ۋاقىتقا, ياعني ولار بٶلٸنگەنگە دەيٸن بەرٸلگەن. بۇل رەتتە جاڭادان قۇرىلعان وبلىستارداعى حالىق سانى ساناق دەرەكتەرٸن ەسكەرە وتىرىپ قايتا ەسەپتەلگەن جەنە stat.gov.kz سايتىندا جارييالانعان.
ەستەرٸڭٸزگە سالا كەتەيٸك, 2021 جىلعى جەلتوقساندا بيۋرو الدىن الا قورىتىندىلاردى, 2022 جىلدىڭ شٸلدەسٸندە قىسقاشا قورىتىندىلاردى ۇسىندى. جيناقتار تٷرٸندەگٸ تٷپكٸلٸكتٸ قورىتىندىلار قازاقستان رەسپۋبليكاسى ٷكٸمەتٸنٸڭ قاۋلىسىمەن بەكٸتٸلگەن ۇلتتىق ساناق جٷرگٸزۋ جٶنٸندەگٸ ٸس-شارالار جوسپارىنا سەيكەس جارييالانىپ وتىر, ونداعى جارييالاۋ مەرزٸمٸ – 2023 جىلعى IV توقسان. ايتا كەتەيٸك, ساناق دەرەكتەرٸن ٶڭدەۋ ساۋالناما دەرەكتەرٸندەگٸ كەيستەردٸ اشۋ, دۋبلدەردٸ, قاتە دەرەكتەردٸ جويۋ, ونلاين ساناق پەن پلانشەت دەرەكقورلارىن بٸرٸكتٸرۋ, سونداي-اق 2009 جىلعى ساناق دەرەكتەرٸمەن, اعىمداعى ستاتيستيكامەن جەنە مەملەكەتتٸك ورگانداردىڭ ەكٸمشٸلٸك دەرەكتەرٸمەن سالىستىرۋ جەنە تالداۋ بويىنشا جۇمىستىڭ مۇقييات اتقارىلۋىن قاجەت ەتتٸ.
بٷگٸن بيۋرو وقىرماندار ٷشٸن «قازاقستان حالقى» جيناعىنىڭ بٸرٸنشٸ جەنە ەكٸنشٸ تومى بويىنشا تالداۋشىلار اتاپ ٶتكەن نەگٸزگٸ قورىتىندىلاردى ۇسىنادى.
2009 جىلدان بەرٸ حالىق سانى 20% ٶستٸ
2009 جىلعى ساناقتان بەرٸ قازاقستان حالقى 20% ٶستٸ. تيٸسٸنشە, 2021 جىلعى 1 قىركٷيەكتەگٸ ساناق قورىتىندىسى بويىنشا حالىق سانى 19 186 015 ادامدى قۇرادى.
ٷش ٶڭٸردە حالىق سانى 2 ملن ادامنان استى – الماتى (2 146 576) مەن تٷركٸستان وبلىستارى (2 054 021) جەنە الماتى قالاسى (2 030 285).
بۇل رەتتە ساناق اراسىنداعى كەزەڭدە حالىقتىڭ ەڭ كٶپ ٶسۋٸ استانا قالاسىندا – 2 ەسە (613 مىڭنان 1 234 مىڭ ادامعا دەيٸن), شىمكەنت قالاسىندا 1,5 ەسە (730 مىڭنان 1 112,4 مىڭ ادامعا دەيٸن) جەنە ماڭعىستاۋ وبلىسىندا (485 مىڭنان 735 مىڭ ادامعا دەيٸن) بايقالدى.
ۋربانيزاتسييانىڭ ەلەمدٸك ترەندٸ قازاقستاندا دا بايقالادى
ساناق قورىتىندىسى بويىنشا قالا تۇرعىندارىنىڭ ٷلەسٸ 5 پايىزدىق تارماققا ٶستٸ, 56,1%-دان 61,2% دەيٸن. تيٸسٸنشە, اۋىل حالقىنىڭ ٷلەسٸ 43,9%-دان 38,8% دەيٸن ازايدى.
قالا حالقىنىڭ سانى 2,7 ملن-نان استام ادامعا ارتتى. ٶتكەن 12 جىل ٸشٸندە قالا حالقىنىڭ ەڭ جوعارى ٶسٸمٸ ەلٸمٸزدٸڭ 6 ٶڭٸرٸندە – اقتٶبە, اتىراۋ, باتىس قازاقستان, قىزىلوردا, ماڭعىستاۋ, تٷركٸستان وبلىستارىندا بايقالدى.
ەڭ ۋربانيزاتسييالانعان ايماق – قاراعاندى وبلىسى, وندا حالىقتىڭ 80% قالا تۇرعىندارى (1 ملن-نان استام ادام).
رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالالار بويىنشا, ساناق كەزٸندە استانادا 1,23 ملن ادام تۇردى, ەلوردا حالقى 12 جىلدا 2 ەسە ٶستٸ. الماتىدا حالىق سانى 2,03 ملن ادامدى قۇرادى, مەگاپوليس تۇرعىندارىنىڭ سانى 580,6 مىڭ ادامعا ارتتى. شىمكەنت قالاسىنىڭ حالقى 1,1 ملن تۇرعىندى قۇراپ, 381,6 مىڭ ادامعا ٶستٸ.
ايتا كەتەيٸك, ەكٸ ساناق ارالىعىنداعى كەزەڭدە اتالعان قالالاردىڭ ەرقايسىسىندا قوسىمشا بٸر-بٸر اۋداننان قۇرىلدى.
حالقى 50 مىڭنان 99,9 مىڭ ادامعا دەيٸنگٸ قالالار سانى 8-دەن 14 بٸرلٸككە دەيٸن ٶستٸ.
گەندەرلٸك قۇرىلىم ٶزگەرٸسسٸز قالدى
قازاقستانداعى ەيەلدەر سانى ەرلەر سانىنان بۇرىنعىداي باسىم. 2021 جىلعى ساناق قورىتىندىسى بويىنشا ولاردىڭ سانى جارتى ميلليونعا (536,3 مىڭ ادامعا) ارتىق بولدى. پايىزبەن ايتساق, ەرلەر ٷلەسٸ – 48,6% (9 324 840 ادام), ەيەلدەردٸكٸ – 51,4% (9 861 175 ادام). الدىڭعى ساناقپەن سالىستىرعاندا ەرلەر سانى 1,6 ملن, ەيەلدەر سانى 1,5 ملن ارتتى, قازاقستاندا 1000 ەيەلگە 946 ەردەن كەلەدٸ.
دەموگرافييا ەرەكشەلٸكتەرٸنە بايلانىستى 36 جاسقا دەيٸنگٸ ەر ادامدار سانى ەيەلدەرگە قاراعاندا كٶپ, سودان كەيٸن عانا ولاردىڭ سانى اراقاتىناسقا سالعاندا ازايا باستايدى (36 جاستان اسقان ەيەلدەر سانى 736 مىڭ ادامعا كٶپ). بۇل رەتتە ەرلەر مەن ەيەلدەردٸڭ اراقاتىناسى تەك ەكٸ ٶڭٸردە – قىزىلوردا جەنە تٷركٸستان وبلىستارىندا كٶپ, وندا 1000 ەيەلگە سەيكەسٸنشە 1006 جەنە 1027 ەر ادامنان كەلەدٸ.
الدىڭعى ساناققا قاراعاندا 15-19 جاس جەنە 20-24 جاس ارالىعىنداعى ەيەلدەر مەن ەرلەردٸڭ سانى ازايعانىنا نازار اۋدارۋعا بولادى. بۇل 2009 جىلعى حالىق ساناعى كەزٸندە 20-24 جاس ارالىعىنداعى توپتا تۋۋدىڭ ەڭ جوعارى كەزەڭٸندە – 1980 جىلداردىڭ ەكٸنشٸ جارتىسىندا تۋىلعان ۇرپاقتىڭ بولۋىمەن بايلانىستى.
ال 2021 جىلى بۇل جاس توبىن 1990-شى جىلداردىڭ اياعى مەن 2000-شى جىلداردىڭ باسىندا دٷنيەگە كەلگەن تۋۋ كٶرسەتكٸشٸ تٶمەن بولعان ۇرپاق الماستىردى. سول سيياقتى 15-19 جاس ساناتى بويىنشا 2002-2006 جىلى تۋىلعان ۇرپاق 1990-شى جىلداردىڭ بٸرٸنشٸ جارتىسىنداعى ۇرپاققا قاراعاندا از.
2009 جىلعى ساناقپەن سالىستىرعاندا 55-59, 60-64 جەنە 65-69 جاستاعى ەر ادامدار سانى سەيكەسٸنشە 50,2%, 117% جەنە 69,5% ايتارلىقتاي ٶستٸ. وسى جاستاعى ەيەلدەر سانى دا 2009-عا قاراعاندا سەيكەسٸنشە 38%, 105,9% جەنە 58,3% ٶسكەن. اتالعان جاس توبىنداعى حالىقتىڭ ٶسۋٸ ورتاشا ٶمٸر سٷرۋ ۇزاقتىعىنىڭ ارتۋىمەن, ٶمٸر سٷرۋ جاعدايلارىنىڭ جاقسارۋىمەن بايلانىستى.
قازاقستاندىقتار – جاس ۇلت
قازاقستاندىقتاردىڭ ورتاشا جاسى سالىستىرمالى تٷردە جاس بولىپ كەلەدٸ. 2009 جىلعى ساناقپەن سالىستىرعاندا ورتاشا جاس 31-دەن 32 جاسقا دەيٸن ٶستٸ.
ساناق ارالىعىنداعى كەزەڭدە 0-دەن 15 جاسقا دەيٸنگٸ بالالار سانى ايتارلىقتاي ٶستٸ. ەگەر ولاردىڭ ٷلەسٸ 2009 جىلى سول كەزدەگٸ حالىقتىڭ جالپى سانىنىڭ 24,1% (3,9 ملن ادام) قۇراسا, سوڭعى ساناق قورىتىندىسى بويىنشا ولاردىڭ ٷلەسٸ 29,4% (5,6 ملن ادام) بولدى.
65 جاستان اسقان ەگدە جاستاعى حالىقتىڭ ٷلەسٸ دە ٶستٸ. 2009-بەن سالىستىرعاندا 2021 جىلى ولاردىڭ ٷلەسٸ 7,1%-دان 8,2% دەيٸن ٶستٸ (1,6 ملن ادام).
سونىمەن قاتار, ساناق قورىتىندىسى بويىنشا قازاقستاندا 101 جاستان اسقان 200-دەن استام قارت ادام تۇرعان.
ايتا كەتەيٸك, ٶڭٸرلەر اراسىندا بالالار سانى بويىنشا تٷركٸستان وبلىسى, 90 جاستان اسقان قارييالار سانى بويىنشا شقو كٶش باستاپ تۇر.
