«قازاق ەلٸنە ورالعىسى كەلەتٸن شەتتە جٷرگەن قانداستارىڭىزدىڭ «نۇرسۇلتان سالعان نۇرلى جولى» مەڭگٸ اشىق بولسىن دەسەك, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسييانىڭ 10-بابىن «رەسپۋبليكا شەگiنەن تىس جەرلەردە تۇراتىن ەتنيكالىق قازاقتار قازاقستان رەسپۋبليكاسىنا كەدەرگٸزسٸز ورالادى جەنە تۇرۋ مەرزٸمٸنە قاراماستان, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتىعىن جەڭٸلدەتٸلگەن تەرتٸپپەن (تٸركەۋ تەرتٸبٸمەن) الادى» - دەگەن جاڭا بٸر تارماقپەن تولىقتىرۋ كەرەك» دەيدٸ ارنايى كونستيتۋتسييالىق كەڭەسكە جازعان ۇسىنىسىندا اۋىت مۇقيبەكۇلى.
بٸز وسى ۇسىنىس جايلى قوعامدىق ورتا قانداي پٸكٸر بٸلدٸرۋٸ مٷمكٸن دەگەن ويمەن ارنايى ساۋالناما جٷرگٸزٸپ كٶردٸك. ساۋالناماعا ەرتٷرلٸ جاستاعى, ەرتٷرلٸ قىزمەت اتقاراتىن قر ازاماتتارى قاتىستى. 120 ادامنىڭ 80 پايىزى بۇل ۇسىنىستى قولدايتىنىن بٸلدٸرسە, 12 پايىزى مۇنداي مەسەلەگە باس اۋىرتپايتىنىن جەتكٸزدٸ. قالعان 8 پايىزى اتا زاڭعا شەتەلدەگٸ قازاقتاردىڭ مٷددەسٸن كٸرگٸزۋدٸڭ قاجەتتٸگٸ جوعىن العا تارتتى.
تٶمەندە وسى ساۋالناماعا قاتىسقانداردىڭ ٸشٸنەن بٸرەر پٸكٸردٸ ىقشامداپ, ۇسىنىپ وتىرمىز.
[caption id="attachment_23973" align="alignleft" width="227"]
ەزٸمباي عالي[/caption]
ەزٸمباي عالي, ساياساتتانۋشى, تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى:
مۇنداي تەجٸريبە گەرمانييادا بار
– مەن بۇل ۇسىنىستى قولدايمىن. سەبەبٸ, قازاقستانعا قازاق كەرەك. قازاق قانشا كٶپ بولسا, بٸزدٸڭ ەل سونشالىقتى نىعايا تٷسەدٸ. مەنٸڭ بولجامىم بويىنشا, كەلەر جىلى قر جان-سانى 18 ميلليونعا, قازاقتاردىڭ ٷلەسٸ 12 ميلليونعا جەتەدٸ. قازٸر قازاقستاننىڭ حالقىنىڭ بٸر بٶلٸگٸ شەتەلگە قونىس اۋدارىپ جاتىر. نەگٸزٸنەن, ورىس, ۋكراين, نەمٸس, جەنە باسقا دا ۇلىس ٶكٸلدەرٸ شەتەلگە ياكي ٶزدەرٸنٸڭ تاريحي وتاندارىنا كەتۋدە. ولاردىڭ ورنىن شەتەلدەن كەلگەن قازاقتار تولتىرىپ كەلەدٸ. 25 جىلدا 1 ميلليون قازاق كەلدٸ. بۇل از دا ەمەس, كٶپ تە ەمەس.
قازاقستاننىڭ جان-سانىن ارتتىرۋ ٶتە ماڭىزدى. سەبەبٸ, قازٸر ٷندٸستان حالقى تەز ٶسۋدە. ولار بٸراز جىلدان كەيٸن ٶز تەرريتوريياسىنان سىرتقا اعىلۋدى باستايدى. سول كەزدە بٸز امالسىز ولاردى قابىلداۋعا مەجبٷر بولامىز. حالىقارالىق قاۋىمداستىق جەرٸڭ كەڭ, حالقىڭ از ەكەنٸن العا تارتىپ, ادام ٶتە كٶپ ورنالاسقان ەلدەردەن بوسقىنداردى, ەڭبەك كٷشٸن, جاعدايى تٶمەن تۇرعىندارىن ورنالاستىرۋدى مٸندەتتەيدٸ. سول كٷنگە قالماۋ ٷشٸن جان-سانىمىزدى قازاق ارقىلى ارتتىرۋىمىز كەرەك.
ال كونستيتۋتسييالىق ٶزگەرٸسكە كەلەر بولساق, شەتتەگٸ 5 ميلليون قازاقتىڭ تاعدىرىن ويلايتىن ارنايى باپتىڭ بولعانى دۇرىس. بٸز ولاردى بٸر ون جىلدا تولىق ەكەلە المايمىز. بۇل پروتسەسس ەلٸ تالاي ونجىلدارعا سوزىلادى. سوندىقتان, وسى باستان بٸز اتا زاڭىمىزعا جوعارىداعى ٶزگەرٸستەردٸ ەنگٸزۋٸمٸز كەرەك.
ەكٸنشٸدەن, بۇل جاعڭالىق ەمەس. گەرمانييانىڭ اتا زاڭىندا بار. ولارعا ٶزدەرٸنٸڭ نەمٸس ەكەنٸن دەلەلدەسە, مەملەكەتتٸك جەڭٸلدٸك بولاتىنى اتا زاڭدارىندا جازىلعان. ەلەمدە بار تەجٸريبەنٸ بٸز نەگە قولدانبايمىز.
سونداي-اق, باسقا قاۋلى, جارعى, زاڭداردان اتا زاڭنىڭ ورنى بٶلەك. قايتا-قايتا ٶزگەرتە بەرەتٸن كٷننەن تەزٸرەك ٶتكەنٸمٸز دۇرىس. وسى جولى اتا زاڭعا جاسالار ٶزگەرٸستەرٸ جٸتٸ پىسىقتاپ, بارىنشا تالقىعا سالىپ, قوعامدىق ورتانىڭ ۇسىنىسىن سابىرلىقپەن قاراۋ كەرەك. شەتەلدەن 1 ميلليون قازاق كەلگەنٸن ەسكەرسەك, بۇل تالاپتى ەسكەرەر دەگەن ٷمٸت بار. بۇل بٸر ادامنىڭ نەمەسە بٸرەر ادامىنڭ تالابى ەمەس, ميلليوننان استام حالىقتىڭ ارمان-تٸلەگٸ دەپ ويلاعان جٶن.
[caption id="attachment_23972" align="alignright" width="236"]
دوس كٶشٸم[/caption]
دوس كٶشٸم, ساياساتتانۋشى:
ورىندى ۇسىنىس. مەن قولدايمىن
– بۇل ۇسىنىستى وقىدىم. قولدايمىن!
بٸزگە ەر قازاقتىڭ مٷددەسٸ قىمبات. شەتەلدەگٸ 5 ميلليون قازاق – بٸزدٸڭ بايلىعىمىز. قازاق كٶشٸ-قونى توقتامايدى. پرەزيدەنت نازارباەۆ ٶز وتانداستارىن جيناپ جاتقان ٷش مەملەكەتتٸڭ بٸرٸمٸز دەپ تالاي رەت ايتقان بولاتىن. كونستيتۋتسييالىق ٶزگەرٸستۋلەر مەن تولىقتىرۋ ەنگٸزۋدٸ قارايتىن كوميسسييا مٷشەلەرٸ بۇل ۇسىنىسقا بەيجاي قارامايدى دەگەن ٷمٸتٸم زور.
ەگەر وسى ۇسىنىس قوسىلىپ, اتا زاڭدا بەكٸتٸلسە, ۇلتتىق كٶشٸ-قون تۋرالى تالاي جىلدان بەرٸ ايتىلىپ كەلە جاتقان داۋ-داماي توقتار ەدٸ. كٶشٸمٸز كٶلٸكتٸ بولار ەدٸ. مەملەكەت شەتتەگٸ قانداستارىن تەزٸرەك كٶشٸرسە, مەجەلەگەن 20 ميلليونعا بٸرەر جىلدىڭ ٸشٸندە جەتۋگە بولادى.
باقسەرٸك باباحان, كەسٸپكەر:
اتا زاڭىمىزدان اتتاپ ٶتە المايدى
– تەلەارنالاردان كونستيتۋتسيياعا ٶزگەرتۋلەر مەن تولىقتىرۋلار بولاتىنىن ەستٸپ جاتىرمىز. اتا زاڭىمىزدا ۇلتتىق كٶشٸ-قون تۋرالى ارنايى باپ بولسا دەگەن ويدى قولدايمىن. شەتەلدە 5 ميلليون قازاق بار. قازٸر بٸرتٸندەپ كەلٸپ جاتىر. كٷنٸ ەرتەڭ زامان قالاي ٶزگەرەرٸن, بيلٸك باسىنا كٸمنٸڭ كەلەرٸن بٸر قۇداي بٸلەدٸ. شەتەلدەگٸ قازاقتىڭ ەندٸ بٸزگە كەرەگٸ جوق دەپ ويلايتىن بٸرەۋ كەلٸپ جاتسا, تاڭعالمايمىن. ال اتا زاڭىمىزدا سونداي ناقتى باپ بولسا, بۇدان اتتاپ ٶتە المايدى. سول ٷشٸن قازاق مٷددەسٸن قورعايتىن كەز كەلگەن ۇسىنىس حالىق تاراپىنان قولداۋ تابادى.
