30 شٸلدە كٷنٸ استانادا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ جانىنداعى قازاقستاننىڭ ستراتەگييالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتى (قسزي) ۇيىمداستىرعان «سايلاۋ-2026: مەديا جەنە تسيفرلىق پلاتفورمالار» اتتى ساراپشىلار الاڭى ٶتتٸ, دەپ حابارلايدى dalanews.kz.
ٸس-شاراعا قاتىسۋشىلار تسيفرلىق دەۋٸردەگٸ ساياسي كوممۋنيكاتسييانىڭ ترانسفورماتسيياسىن, سايلاۋالدى ٷگٸت-ناسيحاتتا جاساندى ينتەللەكتٸنٸ قولدانۋ مەسەلەلەرٸن, جالعان اقپاراتقا قارسى ٸس-قيمىلدى, سونداي-اق ەلەكتورالدىق مٸنەز-قۇلىقتىڭ زاماناۋي ٷردٸستەرٸ مەن ساياسي پارتييالارعا قاتىستى قوعامدىق كٷتۋلەردٸ تالقىلادى.
ساياسي كوممۋنيكاتسييانىڭ ەۆوليۋتسيياسىنا ارنالعان بٸرٸنشٸ سەسسييانىڭ مودەراتورى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ جانىنداعى قسزي ديرەكتورى جاندوس شايماردانوۆ بولدى. ول جاساندى ينتەللەكت پەن جاڭا تسيفرلىق قۇرالدار سايلاۋ ناۋقاندارىنىڭ اجىراماس بٶلٸگٸنە اينالىپ كەلە جاتقانىن, الايدا باستى فاكتور ازاماتتاردىڭ اقپاراتقا دەگەن سەنٸمٸ بولىپ قالا بەرەتٸنٸن اتاپ ٶتتٸ.
«سوندىقتان جاساندى ينتەللەكتٸنٸ جاۋاپكەرشٸلٸكپەن پايدالانۋ جەنە سايلاۋشىلاردى قورعاۋ تەتٸكتەرٸن دامىتۋ الداعى ەلەكتورالدىق تسيكلدەردە بارعان سايىن ماڭىزدى رٶل اتقاراتىن بولادى», – دەدٸ قسزي ديرەكتورى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ جاساندى ينتەللەكت جەنە تسيفرلىق دامۋ ۆيتسە-مينيسترٸ باقتييار مۇحامەتقاليەۆ جاساندى ينتەللەكتٸنٸڭ كٶمەگٸمەن جاسالعان كونتەنتتٸ زاڭنامالىق تۇرعىدان رەتتەۋ جەنە مٸندەتتٸ تٷردە تاڭبالاۋ قاجەتتٸگٸنە توقتالدى. ول تسيفرلىق ساۋاتتىلىق مەسەلەسٸنە ەرەكشە نازار اۋدارىپ, ازاماتتاردىڭ جەكە دەرەكتەرٸن قورعاۋعا جەكە قاۋٸپسٸزدٸك مەسەلەسٸندەگٸدەي جاۋاپكەرشٸلٸكپەن قاراۋى قاجەت ەكەنٸن ايتتى. سونىمەن قاتار ۆيتسە-مينيستر جاساندى ينتەللەكت كونتەنتٸنٸڭ دۇرىس پايدالانىلۋىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا مەملەكەتتٸڭ حالىقارالىق تسيفرلىق پلاتفورمالارمەن جەنە تەحنولوگييالىق كومپانييالارمەن ٶزارا ٸس-قيمىلى تۋرالى ايتتى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتٸنٸڭ جانىنداعى وكق دەزينفورماتسيياعا قارسى كٷرەس ورتالىعىنىڭ باسشىسى رۋسلان بەكارسلانوۆجالعان اقپاراتپەن تيٸمدٸ كٷرەسۋ ٷشٸن رەسمي اقپارات كٶزدەرٸنٸڭ جەدەل جۇمىسى, فاكتچەكينگ مەدەنيەتٸن دامىتۋ جەنە قوعامنىڭ تسيفرلىق ساۋاتتىلىعىن ارتتىرۋ قاجەت ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ. ونىڭ ايتۋىنشا, جالعان اقپاراتتى انىقتاپ قانا قويماي, ونىڭ قالاي پايدا بولىپ, قانداي ارنالار ارقىلى تارالاتىنىن تٷسٸندٸرۋ دە ماڭىزدى.
ساياساتتانۋشى تالعات قاليەۆ ساياسي پارتييالاردىڭ دەستٷرلٸ ٷگٸت-ناسيحاتتان پارلامەنت قىزمەتٸ, ەكونوميكا جەنە كەسٸپكەرلٸك مەسەلەلەرٸ بويىنشا اشىق ساياسي پٸكٸرتالاسقا بەلسەندٸ تٷردە كٶشٸپ جاتقانىن ايتتى. سونىمەن قاتار ول پارتييالار باسشىلىعىنىڭ اۋقىمدى جاڭارۋى قوعامنىڭ جاڭا تۇلعالار مەن جاڭا يدەيالارعا دەگەن سۇرانىسىن كٶرسەتەتٸنٸن اتاپ ٶتتٸ.
«بٷگٸندە قوعام ساياسي كەمەلدەنۋدٸڭ تابيعي كەزەڭٸنەن ٶتٸپ جاتىر. وسى ٷدەرٸستە سايلاۋشىلار باعدارلامالاردى ٶز بەتٸنشە باعالاۋدى, پوپۋليستٸك مەلٸمدەمەلەرگە سىني كٶزقاراسپەن قاراۋدى جەنە قوعامدىق پٸكٸر كٶشباسشىلارىنىڭ ىقپالى ارتىپ وتىرعان اقپاراتتىق كەڭٸستٸكتە دۇرىس باعدار تابۋدى ٷيرەنۋدە», – دەدٸ تالعات قاليەۆ.
ساياساتتانۋشى عازيز ەبٸشەۆ جاساندى ينتەللەكت قازٸرگٸ ساياسي كوممۋنيكاتسييانىڭ اجىراماس بٶلٸگٸنە اينالىپ, قوعامدىق سۇرانىستى تالداۋعا, ازاماتتارمەن ٶزارا ٸس-قيمىلدى جەكەلەندٸرۋگە جەنە سايلاۋ ناۋقاندارىنىڭ تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋعا جاڭا مٷمكٸندٸكتەر اشىپ وتىرعانىن ايتتى.
ساياساتتانۋشى نايلا مۇحتاروۆا بيىلعى ٷگٸت-ناسيحات ناۋقانىنىڭ بۇرىنعىلاردان ەدەۋٸر ەرەكشەلەنەتٸنٸن اتاپ ٶتتٸ. ونىڭ ايتۋىنشا, پارتييالار العاشقى كٷندەردەن-اق بٸر-بٸرٸنٸڭ باعدارلامالارى مەن باستامالارىن اشىق سىناي باستادى, بۇل جاڭا ساياسي مەدەنيەتتٸڭ قالىپتاسىپ كەلە جاتقانىن كٶرسەتەدٸ.
«تەلەدەباتتار باعدارلامالاردى تانىستىراتىن الاڭ عانا ەمەس, سونىمەن قاتار ازاماتتاردىڭ سەنٸمٸن نىعايتاتىن ماڭىزدى قۇرالعا اينالىپ وتىر. ٶيتكەنٸ ولار پارتييالاردىڭ ٶز ۇستانىمدارىن ناقتى دەلەلدەرمەن قورعاۋ قابٸلەتٸن باعالاۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ», – دەدٸ ساياساتتانۋشى.
ساراپشىلار الاڭىنىڭ ەكٸنشٸ سەسسيياسىندا مودەراتور بولعان قازاقستاندىق قوعامدىق دامۋ ينستيتۋتى باسقارماسىنىڭ تٶراعاسى جۇلدىزاي ىسقاقوۆا قاتىسۋشىلارمەن ەلەكتورالدىق مٸنەز-قۇلىقتىڭ زاماناۋي ٷردٸستەرٸن, قوعامدىق سۇرانىستىڭ ترانسفورماتسيياسىن جەنە ازاماتتاردىڭ ساياسي تاڭداۋىنا ەسەر ەتەتٸن فاكتورلاردى تالقىلادى.
پرەزيدەنتتٸك ورتالىق ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى ماريان ەبٸشەۆا سايلاۋشىلاردىڭ تاڭداۋىنا پارتييالاردىڭ باعدارلامالارىنىڭ مازمۇنى, كانديداتتاردىڭ كەسٸبي بٸلٸكتٸلٸگٸ جەنە ولاردىڭ ٶزەكتٸ ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق مەسەلەلەردٸ شەشۋ قابٸلەتٸ سيياقتى راتسيونالدى فاكتورلاردىڭ ىقپالى ارتىپ كەلە جاتقانىن اتاپ ٶتتٸ.
«ەلەۋمەتتانۋلىق زەرتتەۋلەردٸڭ نەتيجەسٸنە سەيكەس, ازاماتتاردىڭ 84%-دان استامى ەلٸمٸزدەگٸ قوعامدىق-ساياسي احۋالدى تۇراقتى دەپ باعالايدى. سەنٸم مەن قوعامدىق وپتيميزم كونستيتۋتسييالىق رەفورمالاردى جٷزەگە اسىرۋدىڭ ماڭىزدى رەسۋرستارى بولىپ تابىلادى. الداعى كەزەڭدە سەنٸمدٸ بٷكٸل مەملەكەتتٸك ينستيتۋتتار جٷيەسٸنە قاتىستى نىعايتۋ قاجەت», – دەدٸ ساراپشى.
ەۋرازييالىق ينتەگراتسييا ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى ورازعالي سەلتەەۆ قۇرىلتايدى قالىپتاستىرۋ تەرتٸبٸندەگٸ ٶزگەرٸستەر مەن ولاردىڭ ەلەكتورالدىق مەدەنيەتتٸڭ دامۋىنا ىقپالىن تالدادى. ونىڭ ايتۋىنشا, قازٸرگٸ سايلاۋ ناۋقانى بۇرىنعىدان دا قارقىندى ەرٸ مازمۇندى سيپات الىپ, پارتييالار اراسىنداعى بەسەكەلەستٸك جاڭا دەڭگەيگە كٶتەرٸلدٸ. سونىمەن قاتار سايلاۋشىلار ٷگٸت-ناسيحاتتىڭ تارتىمدىلىعىنا عانا ەمەس, ساياسي كٷشتەردٸڭ بەرگەن ۋەدەلەرٸن ورىنداۋ قابٸلەتٸنە جەنە ولاردىڭ ۇيىمداستىرۋشىلىق ەلەۋەتٸنە دە ەرەكشە مەن بەرە باستادى.
قر پرەزيدەنتٸ جانىنداعى قسزي باس عىلىمي قىزمەتكەرٸ ايگٷل زابيروۆا ەلەكتورالدىق كٶڭٸل كٷيگە جٷرگٸزٸلگەن زەرتتەۋ نەتيجەلەرٸن تانىستىردى. زەرتتەۋ دەرەكتەرٸنە سەيكەس, قازاقستاندىقتاردىڭ باسىم بٶلٸگٸ سايلاۋعا قاتىسۋعا دايىن, ال ازاماتتاردىڭ ٷشتەن ەكٸسٸ ناقتى بٸر ساياسي پارتيياعا داۋىس بەرۋگە نيەتتٸ.
«قوعامنىڭ نەگٸزگٸ سۇرانىسى – تۇراقتىلىقتى ساقتاۋ, كٷندەلٸكتٸ مەسەلەلەردٸ تيٸمدٸ شەشۋ جەنە پارتييالاردىڭ حالىقپەن تٸكەلەي ديالوگ ورناتۋى. سونىمەن قاتار سايلاۋشىلاردىڭ تاڭداۋى ساياسي بەسەكەنٸڭ دەڭگەيٸنە جەنە جەتٸ پارتييانىڭ ٶز باعدارلامالارى مەن يدەولوگييالىق ۇستانىمدارىن قانشالىقتى سەنٸمدٸ ۇسىنا الاتىنىنا بايلانىستى بولادى», – دەدٸ قسزي ٶكٸلٸ.
قازاقستاندىق قوعامدىق دامۋ ينستيتۋتى باسقارما تٶراعاسىنىڭ ورىنباسارى ازامات بايعاليەۆ قازٸرگٸ سايلاۋ ناۋقانى پارتيياارالىق بەسەكەنٸڭ كٷشەيۋٸمەن ەرەكشەلەنەتٸنٸن اتاپ ٶتتٸ.
«دەستٷرلٸ ٷگٸت-ناسيحاتپەن قاتار پارتييالار ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردەگٸ كوممۋنيكاتسييانى بەلسەندٸ دامىتىپ, پٸكٸرتالاستاردى پٸكٸرلەر الاڭىندا جالعاستىرىپ, ازاماتتارمەن تۇراقتى ديالوگ ورناتۋدا. سونىمەن بٸرگە قوعامدا ەدٸلەتتٸلٸككە, قاۋٸپسٸزدٸككە جەنە «تازا قازاقستان» باستاماسىن ٸسكە اسىرۋعا دەگەن جوعارى سۇرانىس قالىپتاسقان. ازاماتتار بۇل باستامانى تەك اباتتاندىرۋ مەسەلەسٸ رەتٸندە ەمەس, ساياساتتاعى ادالدىق پەن جاۋاپكەرشٸلٸكتٸڭ كٶرٸنٸسٸ رەتٸندە قابىلدايدى», – دەدٸ ول.
«قوعامدىق كەلٸسٸم» رمم باسقارما باسشىسى ەلدوس جۇماعۇلوۆ قازاقستاندىقتاردى جاس ەرەكشەلٸگٸنە قاراماستان تيٸمدٸ مەملەكەتتٸك باسقارۋعا, ەدٸلەتتٸلٸككە, قاۋٸپسٸزدٸككە جەنە ەلدٸڭ دامۋىنا قاتىسۋعا دەگەن ورتاق سۇرانىس بٸرٸكتٸرەتٸنٸن ايتتى.
«اشىق ساياسي بەسەكەنٸڭ كٷشەيۋٸ ازاماتتاردىڭ سانالى تاڭداۋ جاساۋىنا ىقپال ەتٸپ, پارتييالاردىڭ سايلاۋالدى باعدارلامالارىنىڭ ساپاسىنا, دەلەلدٸ ۇستانىمدارىنا جەنە جارييا كوممۋنيكاتسيياسىنا قويىلاتىن تالاپتاردى ارتتىرادى», – دەپ اتاپ ٶتتٸ ەلدوس جۇماعۇلوۆ.
ساراپشىلار الاڭىنىڭ قورىتىندىسىندا قاتىسۋشىلار قازٸرگٸ ەلەكتورالدىق جٷيەنٸڭ تابىستى دامۋى اقپاراتقا دەگەن سەنٸمدٸ قامتاماسىز ەتۋسٸز, تسيفرلىق تەحنولوگييالاردى جاۋاپكەرشٸلٸكپەن پايدالانۋسىز, مەملەكەت, ساياسي پارتييالار مەن قوعام اراسىنداعى سىندارلى ٶزارا ٸس-قيمىلدى نىعايتۋسىز, سونداي-اق ەلەكتورالدىق مەدەنيەتتٸ دامىتۋ مەن ازاماتتىق بەلسەندٸلٸكتٸ ارتتىرۋسىز مٷمكٸن ەمەستٸگٸن اتاپ ٶتتٸ.
