شۆەيتسارييا بيلٸگٸ ٶزبەكستاننىڭ بٸرٸنشٸ پرەزيدەنتٸنٸڭ قىزى گٷلنارا كاريموۆادان تەركٸلەنگەن 182 ميلليون دوللاردى قايتارۋعا دايىندالىپ جاتىر. بۇعان دەيٸن ٶزبەكستان فرانتسييادان كاريموۆانىڭ اكتيۆتەرٸنەن 10 ميلليون دوللار العان, بٸراق ونىڭ قايدا جۇمسالعانى بەلگٸسٸز. ال شۆەيتسارييا بۇل قاراجاتتى نەگە تاشكەنتكە تٸكەلەي ەمەس, ارنايى حالىقارالىق قور ارقىلى قايتارادى? بۇل مەسەلە جٶنٸندە ساراپشىلار پٸكٸر بٸلدٸرگەن, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz ازاتتىققا سٸلتەپ.
كاريموۆا ٸسٸ: سىبايلاس جەمقورلىق جەنە زاڭسىز تابىس
گٷلنارا كاريموۆاعا قاتىستى قىلمىستىق ٸستٸ سىبايلاس جەمقورلىق, زاڭسىز تابىستى “تازارتۋ” جەنە مەملەكەتكە ميللياردتاعان دوللار زالال كەلتٸرۋ ەرەكەتتەرٸ دەپ سيپاتتاۋعا بولادى.
ٶزبەكستان باس پروكۋراتۋراسىنىڭ مەلٸمەتٸنشە, كاريموۆا مەملەكەت پەن ازاماتتارعا 1,6 ميلليارد دوللار, 26 ميلليون ەۋرو جەنە 1 تريلليون سۋمنان (شامامەن 77,5 ميلليون دوللار) استام شىعىن كەلتٸرگەن. ٶزبەكستان ٷكٸمەتٸنٸڭ ٶتٸنٸشٸ بويىنشا, ونىڭ شۆەيتسارييا بانكتەرٸندەگٸ 840 ميلليون دوللار اكتيۆٸ بۇعاتتالعان.
قايتارىلعان اقشا قايدا جۇمسالادى?
2025 جىلعى 6 اقپاندا ٶزبەكستان ەدٸلەت مينيسترلٸگٸ شۆەيتسارييانىڭ باس پروكۋراتۋراسى گٷلنارا كاريموۆاعا قاتىستى قىلمىستىق ٸس اياسىندا تەركٸلەنگەن ونداعان ميلليون دوللاردى قايتارۋ تۋرالى شەشٸم قابىلداعانىن حابارلادى. مينيسترلٸكتٸڭ مەلٸمەتٸنشە, قاراجات ٶزبەكستان ٷكٸمەتٸ مەن شۆەيتسارييا فەدەرالدى كەڭەسٸ اراسىنداعى كەلٸسٸمگە سەيكەس قايتارىلادى.
“كەلٸسٸم بويىنشا, 2012 جىلى گٷلنارا كاريموۆاعا قارسى قوزعالعان قىلمىستىق ٸس بارىسىندا تەركٸلەنگەن جەنە ٶزبەكستاننىڭ كەيبٸر ازاماتتارى زاڭسىز يەلەنگەن 182 ميلليون دوللار ەلگە قايتارىلادى”, – دەلٸنگەن رەسمي حابارلامادا.
ٶزبەكستان ەدٸلەت مينيسترلٸگٸ 2022 جىلدىڭ اقپانىندا كاريموۆانىڭ فرانتسيياداعى اكتيۆتەرٸنەن 10 ميلليون دوللار قايتارىلعانىن جەنە تاعى 131 ميلليون دوللاردىڭ قايتارۋعا دايىن ەكەنٸن مەلٸمدەگەن بولاتىن.
رەسمي اقپاراتقا سەيكەس, بۇۇ جانىنداعى Uzbekistan Vision 2030 قورى ارقىلى قايتارىلعان قاراجات ٶزبەكستان حالقىنىڭ مٷددەسٸنە ساي ەلەۋمەتتٸك ماڭىزى بار جوبالارعا, سونىڭ ٸشٸندە دەنساۋلىق ساقتاۋ جەنە بٸلٸم بەرۋ سالالارىنا جۇمسالادى.
اقشا قالاي جۇمسالادى?
الايدا بۇل قاراجاتتىڭ ناقتى قايدا جەنە قالاي جۇمسالاتىنى تۋرالى اشىق ەسەپ بار ما? ۇلىبريتانييانىڭ ولستەر ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ كريمينولوگييا پروفەسسورى كريستيان لاسسلەتت بۇل مەسەلەگە كٷمەنمەن قارايدى.
“بۇل قاراجاتتىڭ جۇمسالۋى تۋرالى قوعامعا اشىق ەسەپ بەرٸلگەنٸن كٶرمەدٸم. ەگەر اقپارات قولجەتٸمدٸ بولماسا, وندا ول قارجىنى باسقا ماقساتتارعا پايدالانۋ نەمەسە تالان-تاراجعا سالۋ قاۋپٸ جوعارى”, – دەپ ەسەپتەيدٸ ول.
لوندونداعى Central Asia Due Diligence زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى ەلٸشەر يلحاموۆ تا وسى پٸكٸردٸ قولدايدى.
“شۆەيتسارييا بۇل اكتيۆتەردٸ, بۇرىنعى 130 ميلليون دوللار سيياقتى, قازٸرگٸ 182 ميلليون دوللاردى دا ٶزبەكستان ٷكٸمەتٸنە تٸكەلەي ەمەس, بۇۇ اگەنتتٸگٸ ارقىلى بەرەدٸ. سەبەبٸ, ەگەر بۇل قاراجات تٸكەلەي ٶزبەكستان ٷكٸمەتٸنە بەرٸلسە, ونى قايتادان جىمقىرۋ نەمەسە سىبايلاس جەمقورلىققا پايدالانۋ قاۋپٸ بار”, – دەيدٸ يلحاموۆ.
گٷلنارا كاريموۆا ٸسٸ جەنە باتىسپەن قارىم-قاتىناس
ساياساتتانۋشى رافاەل ساتتاروۆ گٷلنارا كاريموۆاعا تيەسٸلٸ قاراجاتتىڭ قايتارىلۋىن ٶزبەكستاننىڭ باتىس ٷكٸمەتتەرٸمەن بايلانىسىن نىعايتۋىمەن بايلانىستىرادى.
“رەسمي تٷردە ايتىلماسا دا, قازٸرگٸ ۋاقىتتا ەۋروپا مەن باتىس ەليتالارىنىڭ ٶزبەكستان مەن ورتالىق ازييا ەلدەرٸنە دەگەن كٶزقاراسى ٶزگەردٸ. وسىنداي جاعدايدا گٷلنارا كاريموۆانىڭ قاراجاتىن قايتارۋ پروتسەسٸ ٶزبەكستان باسشىلىعى ٷشٸن ايتارلىقتاي جەڭٸلدەدٸ. بٸراق ٶزبەكستان قوعامى ٷشٸن بۇل پروتسەسس ەشقاشان اشىق بولمادى. 2013 جىلى گٷلنارا كاريموۆاعا ايىپ تاعىلعاننان بەرٸ بۇل ٸستٸڭ اينالاسىندا قاۋەسەت پەن بولجامدار عانا كٶپ”, – دەيدٸ ساياساتتانۋشى.
قاراجاتتىڭ ەلگە قايتارىلۋى – ماڭىزدى قادام. بٸراق ونىڭ حالىق يگٸلٸگٸنە قانشالىقتى تيٸمدٸ جۇمسالاتىنى اشىق باقىلاۋ مەن ەسەپتٸلٸكتٸ قاجەت ەتەدٸ.
