ساپارباەۆ: «قىسقارتۋ بولسا بٸرٸنشٸ قىتاي جۇمىسشىلارى قىسقارتىلادى»
– ەكٸ رەت اۋكتسيون بولادى. بٸرٸنشٸسٸندە ساتىلماسا, ەكٸنشٸسٸندە باعاسى 50 پايىزعا تٶمەندەپ ساتىلادى. 9 ملن 700 مىڭ گەكتار جەر جالعا بەرٸلگەن. بولىپ جاتقان جاعدايلار دۇرىس تٷسٸندٸرٸلمەۋدەن ەيتپەسە, جەر كودەكسٸ كەشە پايدا بولعان زات ەمەس, 13 جىل بۇرىن ەنگٸزٸلگەن. «جەردٸ شەتەلگە, قىتايعا بەرەيٸن» دەپ جاتىر دەگەن بوس سٶز. ەشكٸم بٸر سوتىق جەردٸ شەتەلدٸكتەردٸڭ مەنشٸگٸنە بەرمەيدٸ. جالعا الۋ وسىعان دەيٸن بولعان. كەشە ماعان بٸر اعايىندار «جەر ٶزٸمٸزدٸكٸ, ەشكٸمگە بەرمەيمٸز, سونىڭ ٷستٸنە جاتىپ الامىز» دەيدٸ. جارايدى, جاتىپ الدىق دەلٸك, سوندا نە بولادى? بٸز جەردٸ پايدالانۋىمىز كەرەك. بٸزدٸڭ دە قازاق دەپ سوققان قانىمىز, جٷرەگٸمٸز بار, – دەدٸ اقتٶبە وبلىسىنىڭ ەكٸمٸ بەردٸبەك ساپارباەۆ.
اقتٶبەلٸكتەر ەكٸمنەن مۇناي كومپانييالارى ورنالاسقان ايماقتاردىڭ قورشالىپ, تۇرعىنداردىڭ اۋىلدان كٸرٸپ-شىعۋى ٷشٸن كٷزەتپەن ٶتەتٸنٸن ايتتى. ٶز ەلٸندە بٸر اۋىلدان ەكٸنشٸ اۋىلعا شىعۋ ٷشٸن شەكارادان ٶتكەندەي تەكسەرٸس جاسايتىن ششەتەلدٸك كومپانييالاردىڭ ەرەكەتٸنە تىيىم سالۋدى سۇرادى.
– جاڭاجولدا ادامدار اۋىلدان كٸرۋ ٷشٸن, شىعۋ ٷشٸن 4 رەت ٶتۋ قاعازىن الادى. مۇناي كومپانييالارى جالعا العان جەرلەرٸن قورشاپ قويعان. اۋىل ادامدارى جالعىز جولدان ٶتۋ ٷشٸن شەتەلدٸك كومپانييالارىنىڭ بٸرنەشە رەت تەكسەرٸسٸن كٶرەدٸ. ونىڭ ٸشٸندە بوسانۋعا بارا جاتقان ەيەلدەر, توي-ساداقاعا شىققان قارتتار بار. وسى دۇرىس پا? مٷمكٸن ولار جالعا ەمەس, ساتىپ العان شىعار? بۇرعىلاۋ ورىندارىندا وتىرعان اۋىل حالقى جول ازابىن كٶرٸپ وتىر. قىتايلار قازاقتان كٶمەك سۇراۋعا كەلدٸ مە, ينۆەستور بولىپ كەلدٸ مە? نە بولدىق? ديامەترٸ 85 قۇبىرلاردى قىتايعا دەيٸن تارتىپ الدى. 25 جىلعا جالعا السا جاعدايىمىز نە بولادى? ولاردىڭ بٸزگە جانى اشيدى ما? ولار ٶڭٸردەگٸ «ەڭ» دەگەن جەرلەردٸ يەمدەنٸپ الدى. ەلەكتٸڭ بويى, قارعالىداعى ەڭ تاماشا پروفيلاكتيكالىق ورتالىقتى قىتاي جۇلىپ الدى. «نەفتيانيك» لاگەرٸن قىتايلار جۇلىپ الدى. قەڭقيياقتا بالالار ٷشٸن سالىنعان بالاباقشانى قىتايلار جۇلىپ الدى. وبال. كەزٸندە حالىقتىڭ اقشاسىنا ونىڭ قالاي سالىنعانىن كٶرگەن ەدٸك. مەن مۇنىڭ بەرٸن سٸز تٷسٸنەتٸن بولعاندىقتان ايتىپ وتىرمىن, – دەدٸ دەرٸگەر ٸزٸمعالي كٶبەنوۆ.
بەردٸبەك ماشبەكۇلى اۋىل ٸشٸندەگٸ قورشاۋ تۋرالى بۇرىن ەستٸمەگەنٸن ايتتى.
– بٶگەت قويىلمايدى. سايلاۋدان كەيٸن كەلٸپ ايتقاندا باياعىدا ورنىنا قوياتىن ەدٸك. ەگەر تاپ سٸز ايتقانداي بولسا, مەن ەرتەڭ-اق الدىرتىپ تاستايمىن, – دەپ وبلىس ەكٸمٸ ناقتى جاۋابىن قاداپ ايتتى.
سونىمەن قاتار, وبلىس ەكٸمٸ شەتەلدٸك ازاماتتاردىڭ ەلگە كەلٸپ جۇمىس جاساۋىنىڭ دا قاتاڭ قاداعالاۋدا ەكەنٸن ەسكەرتتٸ.
«قازٸر شەتەلدەن قاراپايىم جۇمىسشىنىڭ كەلۋٸنە تىيىم سالدىق. «Cنپس-اقتٶبەمۇنايگاز» كومپانيياسىنا قىتايدان كەلەتٸن ادام سانىن كٶبەيتپەۋ ٷشٸن جۇمىس جاساپ جاتىرمىز. «Cنپس-اقتٶبەمۇنايگاز» كومپانيياسىندا 2000 ادام بار. ونىڭ 4 پايىزى قىتايدان كەلگەن. بٸز ولارعا ەگەر كومپانييادا قىسقارتۋ بولسا, بٸرٸنشٸ قىتايدان كەلگەندەردٸڭ قىسقارتىلاتىنىن ايتىپ, تالاپ قويدىق. «ۇلى قابىرعا» مۇناي كومپانيياسى 300-400 ادامدى قىسقارتقالى وتىر. ونداعى 2000 ادامنىڭ 74-ٸ قىتايدان كەلگەن. ەۋەلٸ سونى قىسقارتسىن, ودان كەيٸن باسقا ٶڭٸردٸڭ ادامدارىن قىسقارتىلسىن دەپ تالاپ قويىپ وتىرمىز», - دەدٸ وبلىس ەكٸمٸ.
جيىندا اقتٶبە وبلىسىندا جۇمىس جاسايتىن 441 مىڭ ادامنىڭ 1415-ٸ شەتەلدٸك ەكەنٸ ايتىلدى. بۇل 0,03 پايىزى دەگەن سٶز.
– بيىل قىتاي كومپانيياسى اقتٶبە قالاسىندا قۇنى 1 ملرد 300 ملن تەڭگە تۇراتىن ٷلكەن جاستار سارايىن سالادى. بۇل جەردە مەن قىتايدى ماقتايىن نەمەسە جاعىنايىن دەپ وتىرعانىم جوق. مەنٸڭ قىتايعا دەگەن كٶزقاراسىمدى جاقسى بٸلەسٸزدەر. باردى «بار» دەپ ايتۋىمىز كەرەك. وسى ٶتكەن 19 جىل ٸشٸندە قىتاي كومپانيياسىنىڭ ەكونيميكامىزعا سالعان ينۆەستيتسيياسى 9 ملرد 100 ملن دوللار. بٸز قىتاي كومپانييالارىنا مۇناي باعاسى تٷسٸپ كەتكەنٸمەن بٸردە بٸر ادامدى قىسقارتپايسىڭ, جالاقىنى تٶمەندەتپەيسٸڭ دەپ تالاپ قويىپ وتىرمىز. ولار الىپ كەتتٸ, جەپ كەتتٸ دەپ ايتۋ دۇرىس ەمەس شىعار», – دەدٸ ەكٸم.
ەكٸم اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرٸنٸڭ شەتەلدٸكتەرگە جالعا بەرۋ زاڭىنا كٶپشٸلٸكتٸڭ اقىلمەن قاراۋىن سۇرادى.
– اقتٶبە وبلىسىندا 17 مىڭ شارۋا قوجالىق بار. ول بٸزدٸڭ وبلىس ٷشٸن ٶتە كٶپ. ونىڭ كٶبٸسٸنٸڭ تٷگٸ دە جوق. نە تەحنيكاسى, نە اقشاسى جوق. بٸر عانا نەرسەسٸ بار: باستىعىنىڭ پاپكاسى بار, قالتاسىندا مٶرٸ بار. بٸتتٸ, باسقا تٷگٸ دە جوق. سول جەردٸ ەشكٸمگە بەرمەي, بەيشارا بولىپ وتىر. بۇل بولمايدى, بٸز بٸرٸگۋٸمٸز كەرەك, – دەدٸ بەردٸبەك ساپارباەۆ.
