بٸر ادام ەمەس, كەدٸمگٸدەي ەلەۋەتتٸ توپ. بەرٸ ۇياتمەندٸ ناسيحاتتاپ ەلەك.
جەلٸدە اق تەر, كٶك تەر. كەۋدەسٸن اشقان, بالتىرىن جالتىراتقان, اۋزىنا اق يت كٸرٸپ, كٶك يت شىققان جاعالاي جۇرت. كٶكبەتتٸك, بەتپاقتىق, كٶرگەنسٸزدٸك, تايىزدىق...
بايانى مەن زاميراسى بار, بايانداروۆاسى بار, بايزاقوۆاسى تاعى بار. بەرٸ ٶزٸنشە بٸر „قاھارمان„. ەيتەۋٸر دەلەلدەپ جٷر. نەنٸ دەيسٸز بە? ۇياتتىڭ جوق ەكەنٸن, ەرينە. كٸمدە دەيسٸز بە? قازاق دەگەن ۇلتتا...
بٸراق ولاردىڭ بەرٸ بٸر تاماشا كٷندە وڭباي جەڭٸلٸس تاپتى. مۇرىندارىمەن تٸرەلە جەر يٸسكەدٸ.
دالباسالاعان قىز-قىرقىن, قاتىن-قالاشتى سان سوقتىرعان كٸم دەيسٸز بە سوندا? ول — سامال ەسلياموۆا!
[caption id="attachment_38785" align="aligncenter" width="425"]
باياندى قويشى, ول ورىستىڭ „مەن„ دەگەن كٸل مىقتى اكتريسالارىنىڭ الدىن وراپ كەتتٸ.
شولپان حاماتوۆالاردىڭ قولى جەتپەي جٷرگەن, ۇيىقتاسا ٷنەمٸ تٷسٸندە كٶرەتٸن, ٶڭٸندە ارمانداۋدان بٸر سەتكە جالىقپاعان كينو سالاسىنداعى كانن جٷلدەسٸن عايىپتان پايدا بولعان قازاق قىزى - وسى سامال يەلەندٸ.
ەرينە, ورىستىڭ اكتريسالارى شاتى ايىرىلىپ, شات-شەلەكەي بولدى (جٷلدەنٸ رەسەيدٸڭ اتىنان الىپ تۇر عوي).
قولدان كەلسە, تارتىپ تا الار ەدٸ ول جٷلدەنٸ. بٸراق ونداي قاۋقارلارى بولماي قالدى. حالىقارالىق جٷلدە ٶيتكەنٸ ول. نەگٸزٸ بۇل ٶز الدىنا بٶلەك تالقىلانار ەڭگٸمە...
ەڭ باستىسى..
ەڭ باستىسى, سامال بۇل جٷلدەنٸ ەڭ مىقتى ەيەل وبرازى ٷشٸن الدى. دەمەك, ەڭ مىقتى ەيەل ول تٶسٸن اشقان نەمەسە بالتىرىن جالتىراتقان ەمەس, ەستە. كەرٸسٸنشە, تەربيەسٸ بەرٸك ادام.
وسى جاعىنان العاندا, فرانتسييا تٶرٸندە سامالمەن بٸرگە قازاقتىڭ قىز بالا تەربيەسٸ دە جەڭٸسكە جەتتٸ!..
ەرينە, بار قازاق قۋاندى بۇعان. قالاي قۋانبايدى مۇندايدا?..
سامالدىڭ جٷلدە الىپ جاتقان سەتٸن بەرٸمٸز كٶردٸك, تمد-نىڭ بەرٸ شۋلادى. ٸشٸنە قىزعانىش قۇرتى تٷسكەندەر دە بولدى.
قازاقى مەنتاليتەتتٸ „قاقپايتىندار„ „چو, تو ونا كاكايا تو زاشۋگاننايا„ دەپ پٸكٸر جازىپ جاتتى.
ال بٸز ودان ونداي دەنەمەنٸ كٶرمەدٸك, كەرٸسٸنشە يبالى, يناباتتى, ۇياتى جٷزٸنەن نۇر بوپ تٶگٸلگەن تازا قازاقى تەربيەدەگٸ قاراپايىم قىز بالا تۇردى الدىمىزدا. مٸنە, ول ەۋروپانى دٷركٸرەتٸپ جٷلدە الىپ جاتىر.
نەگٸزٸ دەيمٸز دە, مىسالى كٸسٸ كٶزٸنە تٸك قارامايتىن جاپوندىق ەيەلگە „زاشۋگاننايا ونا„ دەپ ايتپاس ەدٸ وسى جۇرت.
ٶيتكەنٸ ولاردىڭ مەنتاليتەتٸ سونداي ەكەنٸن جاقسى بٸلەدٸ. ۇياتقا قۇرالعانىن مويىندايدى.
ال قازاقتٸكٸ ۇياتقا قۇرالعان دەگەندٸ كٶبٸسٸ مويىنداعىسى كەلمەيدٸ. باسقالار ەمەس, سول باياعى ٶزٸمٸزدٸڭ قازاقتار, يدەولوگييالىق مۋتاتسيياعا ۇشىراپ, ۇلتتىق تەربيەسٸ ەبدەن بۇزىلعاندار.
ٶتكەندە
ٶتكەندە بٸزدٸڭ رەداكتسيياعا باس سۇقتى سامال. كٶزٸمە وتتاي باسىلدى. قازاقشاعا سۋداي. تەربيەسٸ دە ٶزٸمٸزدٸكٸ. اۋىل قازاعىنٸكٸ دەگەنٸم عوي.
بٸراق رەسەيدە تۇرىپ جاتقانىما 15 جىل بولدى دەيدٸ ٶزٸ. تاڭ قالدىم. ٶمٸر باقي قازاقستاندا تۇرىپ جاتقان كەيبٸر قىز-كەلٸنشەكتەردٸڭ تٷرٸ اناۋ. ۇلتتىق جٶن-جوسىق تۇر عوي, بٸر قازاقشا سٶزدٸ دۇرىستاپ ايتا المايدى.
سوعان قاراماستان اقىل ايتىپ, ەل الدىندا بەتكە ۇستار ازامات قۇساپ جٷرەدٸ. ەكەۋٸنٸڭ ايىرماسى جەر مەن كٶكتەي.
سوندا مەسەلە نەدە? وسىنى بٸلگٸم كەلدٸ. سول سەبەپتٸ سامالعا جاقىنداي كەلە, جاۋاپ ٸزدەدٸم.
سٶيتسەم سامال پەتروپاۆلدىڭ قازاعى بوپ شىقتى. اۋىلدا قازاق مەكتەبٸن بٸتٸرگەن ەكەن. ارعىننىڭ قىزى. وسىلاي دەپ ەڭگٸمەسٸن ايتىپ جاتقان سامال مەنەن جانارىن الا قاشتى. بەرٸلٸپ كەتسەم كەرەك. بٸزدە كٸسٸ كٶزٸنە قاراماۋشى ەدٸ عوي دەپ بۇدان سوڭ مەن دە كەدٸمگٸدەي ۇيالىپ, بٷگەجەڭدەپ قالدىم.
داۋىسى اشىق, شٸركەۋدٸڭ قوڭىراۋى سيياقتى داڭعىرلاپ جاتقان جوق, كەرٸسٸنشە ەستٸلەر-ەستٸلمەس. شولپىنىڭ سىلدىرىنداي سىڭعىرلاپ شىعادى. بۇل دا مەدەنيەتتٸلٸككە جاتادى قازاقتىڭ جٶنٸن بٸلەتٸن ادامعا.
سيرەك كٷلٸمسٸرەيدٸ ەكەن. ال كٷلٸمسٸرەگەنٸ قۇددى تٷنٸ بويى ۇيىقتاماي ەبدەن كٷتٸپ, ەرەڭ اتقان تاڭنىڭ راۋانى سەكٸلدٸ. جىلۋلىق سىيلايدى بويىنا. ۇيالىپ, تٶمەن ەكەتكەن ۇزىن كٸرپٸكتەرٸنٸڭ ەربٸرٸندە ۇيالشاق پەرٸشتەلەر وتىرعان سيياقتى. كٶزٸ ويلى. كٶپ وقىعانى كٶرٸنٸپ تۇر.
ول
„كانداعى جٷلدەم - ٷلكەن جەتٸستٸككە جەتۋدەگٸ بٸر باسپالداعىم„ - دەيدٸ ٶزٸ.
يە, ٶزٸن مەيٸلٸنشە قاراپايىم ۇستاۋعا تىرىسقانمەن, ماقساتتارى ەنە قانداي, ٶتە بيٸك. ديماش تا تۋرا وسىلاي دەگەن.
قىتايدا العان كٶپ جٷلدەسٸنٸڭ بٸرٸن ۇستاپ تۇرىپ.
„ارىق سٶيلەپ, سەمٸز شىق„ دەگەن عوي قازاق. مٸنە, ەكەۋٸنٸڭ دە ۇستانعان قاعيداتى وسىنداي, بٸر-بٸرٸنە ۇقساس. قازاقشا ۇستانىم, قازاقشا تەربيە, قازاقشا مەنتاليتەت.
وسىنداي امبيتسييالى قازاق جاستارى كٶبەيە بەرسە ەكەن دەپ تٸلەيدٸ ەكەنسٸز مۇندايدا ٸشتەي تەبٸرەنە!
تفا-تفا دەۋدٸ دە ۇمىتپايسىز. قازاقتىقتى جوق قىلىپ, تٷپ-تامىرىمەن ادا ەتكٸسٸ كەلٸپ جانتالاسىپ جٷرگەندەر وندايدا كەكٸر-شٷكٸر بوپ قالادى ەكەن. بٷگٸن بار, ەرتەڭ جوق ارزان دٷنيەلەر عوي.
ال سامال مەن ديماشتىڭ قىلىپ جٷرگەندەرٸ ناعىز ٶنەر!
ناعىز نەرسە عانا — تازا تالانت, ۇلتتىق بولمىس پەن رۋحتى ايشىقتايتىن تەرەڭ دٷنيە تاريحتا, ادامزات ساناسىندا مەڭگٸ ەستە قالادى.
ەندەشە قازاققا ناعىز ٷلگٸ سامال مەن ديماشتار جاساي بەرسٸن! بولاشاعىمىز جارقىن بولاتىنىنا سەنەسٸز وسىنداي جاستار باردا.
كەمشات سەتيەۆا
