قازاقستاندا سالىق جۇيەسىن جاڭعىرتۋ ەلدەگى ەكونوميكالىق ادىلدىكتى قالىپتاستىرۋدىڭ نەگىزگى تەتىكتەرىنىڭ بىرىنە اينالۋدا، دەپ حابارلايدى Dalanews.kz
قارجى ۆيسە-مينيسترى ەرجان ءبىرجانوۆ Dala News تىلشىسىنە بەرگەن سۇحباتىندا سالىق رەفورماسىنىڭ باستى باعىتتارى، بيزنەسكە تۇسەتىن جۇكتەمەنى ازايتۋ جانە سيفرلاندىرۋ ارقىلى اشىق ءارى ءتيىمدى جۇيە قالىپتاستىرۋ جايىن ايتتى.
كەيىنگى جىلدارى سالىق جۇيەسىن رەفورمالاۋ اياسىندا ءبىرقاتار وزگەرىس ەنگىزىلدى. بۇل جاڭاشىلدىقتاردىڭ نەگىزگى ماقساتى مەن باسىم باعىتتارى قانداي؟
سالىق كودەكسى وسى جۇيەنى جەڭىلدەتۋگە باعىتتالعان ءبىرقاتار نەگىزگى وزگەرىستى، ونىڭ ىشىندە سالىق ەسەپتىلىگىن 30%-عا جانە سالىق كولەمىن 20%-عا ازايتىپ، سالىق جەڭىلدىكتەرىن وڭتايلاندىرۋدى، سارالانعان مولشەرلەمەلەردى ەنگىزۋد مەن ينۆەستيسيالىق بەلسەندىلىكتى ىنتالاندىرۋدى، سونداي-اق ءسان تاۋارلارىنا جۇكتەمەنى ارتتىرۋ مەن باسقا دا ءبىرقاتار وزەكتى ماسەلەلەردى شەشۋدى كوزدەيدى.
تۇتاستاي العاندا، سالىقتى باسقارۋ پروسەسىنەن جازالاۋ تەتىگىن الىپ تاستاۋ قاراستىرىلعان. «فيسكالدى» سۇيەمەلدەۋدى ەنگىزۋگە باسىمدىق بەرىلەدى. ياعني، بيزنەس تىركەلگەن ساتتەن باستاپ جانە سالىق تولەۋشىنىڭ بۇكىل قىزمەتى بارىسىندا اقپاراتتىق جانە باسقا دا قولداۋ كورسەتىلەدى.
كامەرالدى باقىلاۋ تاسىلدەرى تۇبەگەيلى وزگەردى. بۇگىندە بۇل پروسەدۋرا ەسكەرتۋ سيپاتىندا بولىپ، كەمشىلىكتەردى جويۋ سالاسىنان انىقتالعان سايكەسسىزدىكتەردى ايقىنداۋ سالاسىنا وتكەن.
سالىق تولەۋشى كەلىسۋگە نەمەسە ءوز پىكىرىن جەتكىزۋ ارقىلى تۇسىنىكتەمە بەرۋگە قۇقىلى. بۇل رەتتە كامەرالدى باقىلاۋ ءراسىمى اياقتالىپ، بارلىق مۇمكىن بولاتىن كەلىسپەۋشىلىك تەك ىقتيمال قۇجاتتامالىق سالىقتىق تەكسەرۋ بارىسىندا شەشىلۋى ءتيىس.
مۇنداي ءتاسىل كامەرالدى باقىلاۋ حابارلامالارىنا شاعىمدانۋدى ەداۋىر ازايتادى.
قاراپايىم حالىق پەن بيزنەس اراسىندا ادىلدىك قاعيداسى ساقتالعان با؟
ساقتالعان. قالاي دەسەڭىز، سالىق جۇيەسىندەگى ادىلدىك قاعيداتى تالاپتاردىڭ سالىق تولەۋشىلەردىڭ مۇمكىندىكتەرىمەن ساي كەلۋىنە بايلانىستى ساقتالادى.
جەكە تۇلعالار ءۇشىن سالىق مىندەتتەمەلەرىن ورىنداۋدىڭ جەڭىلدەتىلگەن راسىمدەرى قاراستىرىلىپ، كەز كەلگەن ازامات بيزنەسپەن اينالىسقىسى كەلگەن جاعدايدا ارناۋلى سالىق رەجىمدەرىن قولدانۋ مۇمكىندىكتەرى كەڭەيتىلدى. فەرمەرلىك جانە شارۋا قوجالىقتارىنا، سول سەكىلدى جەكە قوسالقى شارۋاشىلىقتار مەن حالىقتىڭ الەۋمەتتىك وسال توپتارىنا ارنالعان جەڭىلدىكتەر ساقتالىپ وتىر.
سونىمەن قاتار ءىرى بيزنەسكە ەسەپتىلىككە بايلانىستى، سونداي-اق اۋديت پەن سيفرلى باقىلاۋعا قويىلاتىن كەڭەيتىلگەن تالاپتار قويىلعانىن ايتا كەتەيىك.
اتالعان ءتاسىل مۇددەلەر تەپە-تەڭدىگىن قامتاماسىز ەتىپ، ەكونوميكالىق تۇرعىدان مىقتى سۋبەكتىلەردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرادى.
سالىق رەفورماسى شاعىن جانە ورتا بيزنەسكە قانداي ارتىقشىلىقتار بەرۋگە قاۋقارلى؟
قازاقستان ۇكىمەتى سالىق سالاسىنداعى وزگەرىستەر كەزەڭىندە اكىمشىلىك جۇكتەمەنى ازايتۋ مەن كاسىپكەرلەردى قولداۋعا باعىتتالعان ميكرو جانە شاعىن بيزنەس ءۇشىن «تازا پاراقتان» تەتىگىن ەنگىزدى.
بيىل 1 قاڭتاردان باستاپ وسى كۇنگە دەيىنگى كەزەڭدەر ءۇشىن مىندەتتەمەلەرگە بايلانىستى كەشەندى شارالار قاراستىرىلعان. اتاپ ايتقاندا، كامەرالدى باقىلاۋ جويىلىپ، جەكەلەگەن جاعدايلاردى قوسپاعاندا (مىسالى، جىمىسقى ارەكەتتەر تاۋەكەلى تۋىنداعان كەزدە، قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ جەلىسى بويىنشا، ققس بويىنشا جانە ت.ب.) وتكەن كەزەڭدەر بويىنشا سالىق تەكسەرۋلەرى جۇرگىزىلمەيدى. بۇل ناقتى (نۇكتەلى) باقىلاۋ مەحانيزمدەرىن ساقتاي وتىرىپ، رەتروسپەكتيۆتى باسقارۋدان باس تارتۋدى بىلدىرەدى.
سونداي-اق 2026 جىلعا دەيىن جاسالعان مامىلەلەر مەن تىركەۋ بويىنشا تالاپ-ارىزدار بەرۋ توقتاتىلادى (قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ ماتەريالدارىن ەسەپكە الماعاندا) جانە وسىعان دەيىن ۇسىنىلعان ەسەپتىلىك بويىنشا كامەرالدى باقىلاۋدى جۇرگىزبەستەن بيزنەستى تاراتۋ ءراسىمى جەڭىلدەتىلەدى.
بۇدان بولەك كاسىپكەرلەر نەگىزگى بەرەشەكتى 2026 جىلدىڭ 1 ساۋىرىنە دەيىن وتەگەن بولسا، ءوسىمپۇلدار مەن ايىپپۇلداردى ەسەپتەن شىعارۋدى كوزدەيتىن قارجىلىق قولداۋ جەكە قاراستىرىلعانىن ايتا كەتەيىن. سونىمەن بىرگە ققس بويىنشا ماسەلەلەر مەن ۋاقتىلى تاپسىرىلماعان ەسەپتىلىكتى قوسا العاندا، وتكەن كەزەڭدەردەگى ءبىرقاتار بۇزۋشىلىققا قاتىستى اكىمشىلىك ىستەر قوزعالمايتىن بولادى.
مىسالى، 16.03.2026 جىلداعى جاعداي بويىنشا 2،1 ملرد تەڭگە كولەمىندەگى نەگىزگى سالىقتى وتەۋ ناتيجەسىندە 634 ملن تەڭگە مولشەرىندەگى ءوسىمپۇل مەن 1،4 ملرد تەڭگە شاماسىنداعى ايىپپۇل سوماسى ەسەپتەن شىعارىلدى.
تۇتاستاي العاندا، بۇل امال بيزنەستىڭ قارجىلىق جاعدايىن تۇراقتاندىرىپ، اكىمگەرلىك قىسىمدى تومەندەتۋگە جانە مەملەكەت پەن كاسىپكەرلەردىڭ ءوزارا ىنتىماقتاستىعىنىڭ بارىنشا ارىپتەستىك مودەلىن قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان.
قوعامدا سالىق جۇيەسىنىڭ اشىقتىعى مەن ادىلدىگى تۋرالى ءجيى ايتىلىپ كەلەدى. بۇل ورايدا كاسىپكەرلىكپەن ەندى اينالىسا باستاعان ازاماتتارعا قانداي جەڭىلدىكتەر بار؟
جاڭا رەفورمادا تابىسى از جانداردى قولداۋ ماقساتىندا، سونداي-اق كاسىبىن اراگىدىك جالدامالى جۇمىسكەرلەرسىز جۇرگىزەتىن ءوزىن-وزى جۇمىسپەن قامتىعاندار ءۇشىن اسر قاراستىرىلعان.
اسر دارا كاسىپكەر بولىپ سانالمايتىن، جالدامالى جۇمىسكەرلەردىڭ ەڭبەگىن قىزمەتتە پايدالانبايتىن، سونداي-اق ق ر ۇكىمەتىنىڭ قاۋلىسىمەن (40 قىزمەت ءتۇرى، ق ر پپ 2025 جىلعى 21 قاراشاداعى № 994) وسى رەجىمدى قولدانۋعا رۇقسات ەتىلگەن قىزمەت تۇرلەرىن جۇزەگە اسىراتىن ءارى كۇنتىزبەلىك ايداعى تابىسى 300 ەسە اەك-تەن (2026 جىلى 1،3 ملن تەڭگە) اسپايتىن تۇلعالار (قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتارى، قانداستار) قولدانۋعا قۇقىلى.
اتالعان رەجىمدى قولداناتىن تۇلعالاردىڭ مىندەتتەمەلەرى بارىنشا جەڭىلدەتىلگەن:
1. جەكە كاسىپكەر رەتىندە تىركەلۋ مىندەتىنەن بوساتىلعان؛
2.تابىس سالىعىن تولەۋدەن تولىق بوساتىلعان (جتس مولشەرلەمەسى – 0%)؛
3.مۇنداي تۇلعالارعا تەك جالعىز مىندەتتەمە – تابىستىڭ 4% مولشەرىندە الەۋمەتتىك تولەمدەردى تولەۋ قاراستىرىلعان (مزج، جبمزج، ءاا جانە ءمامس 1%-دان). بۇل ءوزىن-وزى جۇمىسپەن قامتىعان جاندارعا ساقتاندىرۋ جاعدايى باستالعان جاعدايدا زەينەتاقىمەن قامسىزداندىرۋدى، مەديسينالىق جانە الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋدى قوسا العاندا، بازالىق الەۋمەتتىك كەپىلدىكتەرمەن قامتاماسىز ەتەدى؛
4. سالىق ەسەپتىلىگىن ۇسىنۋدان بوساتىلعان؛
5.ءتيىستى مىندەتتەمەلەردى قولايلى ورىنداپ، جەڭىل بولۋى ءۇشىن ارنايى ءموبيلدى قوسىمشانى قولدانۋ كوزدەلگەن. وندا كورسەتىلگەن قىزمەتتەر ءۇشىن چەك شىعارۋ (بكم قولدانۋدىڭ قاجەتى جوق)، ءبىر ايداعى كىرىس ءتىزىمىن قالىپتاستىرۋ، سونداي-اق الەۋمەتتىك تولەمدەر بويىنشا مىندەتتەمەلەردى اۆتوماتتى تۇردە ەسەپتەۋ مۇمكىندىگى بەرىلەتىن بولادى.
6. پلاتفورمالىق جۇمىسپەن قامتۋ ارقىلى ەڭبەك ەتەتىن ءوزىن-وزى جۇمىسپەن قامتىعان ازاماتتارعا قاتىستى الەۋمەتتىك تولەمدەردى ۇستاپ قالۋ مەن اۋدارىمداردى ينتەرنەت-پلاتفورما وپەراتورى پلاتفورما ارقىلى الىنعان كىرىستەر بويىنشا جۇرگىزەتىن بولادى.
7. جالپىعا ورتاق تەلەكوممۋنيكاسيا جەلىسى قاراستىرىلماعان جەرلەردە قىزمەت ەتەتىن تۇلعالار ءوز مىندەتتەمەلەرىن ءبىر اي ىشىندە تاپقان تابىستان تيەسىلى سومانى تولەۋ ارقىلى ورىندايدى.
بۇل ارتىقشىلىقتار ءوزىن-وزى جۇمىسپەن قامتىعانداردىڭ قىزمەتىن زاڭداستىرۋعا، الەۋمەتتىك كەپىلدىكتەردى قامتاماسىز ەتۋگە (زەينەتاقى، مەديسينالىق جانە الەۋمەتتىك قورعاۋعا قول جەتكىزۋگە) ارنالعان.
كاسىپكەرلەرگە جايلى بولۋ ءۇشىن مكك بيزنەستى قالىپتى سۇيەمەلدەۋ مودەلىن ەنگىزەدى – سالىق تولەۋشى تىركەلگەن ساتتەن باستاپ ونىڭ قىزمەتى اياقتالعانعا دەيىن. تىڭ ءتاسىل ادامعا باعدارلانعان جانە تومەندەگى مۇمكىندىكتەرگە جول اشادى:
- ءموبيلدى قوسىمشالار ارقىلى جەڭىلدەتىلگەن سالىقتىق تىركەۋگە؛
- الدىن الا تولتىرۋ جانە اۆتوماتتى تۇردە دەكلاراسيالاۋ؛
- تۇيمەنى ءبىر رەت باسىپ سالىق تولەۋگە؛
-قىزمەتتەردىڭ ءبىر بولىگىن «ازاماتتارعا ارنالعان ۇكىمەت» مەملەكەتتىك كورپوراسياسى مەن قارجى سەكتورىنا بەرۋگە؛
-ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردىڭ ءموبيلدى قوسىمشالارىن قوسا العاندا، سالىق تولەۋشىلەردىڭ حاباردارلىعىن ەلەكتروندى سەرۆيستەرمەن نىعايتۋعا؛
- جاستاردىڭ سالىق جانە كەدەندىك ساۋاتتىلىعىن ارتتىرۋعا؛
- اشىق API-سەرۆيستەرىن كەڭەيتە تۇسەدى.
وسى ءىس-شارالار اياسىندا بولاشاق كاسىپكەرلەرگە ارنالعان «كالكۋلياتور» تۇرىندەگى الدىن الا ساۋالناما جۇرگىزۋ فۋنكسيونالى ازىرلەندى. بۇل ونلاين-قۇرال ەنگىزىلگەن ولشەمدەر نەگىزىندە ۇسىنىستار الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى، سونداي-اق بيزنەستىڭ وڭتايلى ۇيىمدىق-قۇقىقتىق فورماسىن، سالىق سالۋ رەجىمىن، ەسەپتىلىك ءتىزىمىن، ونى ۇسىنۋ مەن سالىق تولەۋ مەرزىمدەرىن، سونىمەن قاتار سالىق جانە كەدەندىك مىندەتتەمەلەردى تىركەۋ مەن ورىنداۋ تاسىلدەرىن انىقتاۋعا كومەكتەسەدى.
ساۋالناما قورىتىندىسى بويىنشا سالىق تولەۋشىگە ەسەپتىلىكتىڭ ناقتى تىزبەسى، ونى ۇسىنۋ جانە تولەۋ مەرزىمدەرى، سالىق مولشەرلەمەلەرى، بكم پايدالانۋ، قىزمەتتى تەجەي تۇرۋ جانە توقتاتۋ جونىندەگى اقپارات جازىلعان جادىناما قالىپتاستىرىلادى.
اتالعان سەرۆيستى سايج-دەگى سالىق تولەۋشىنىڭ كابينەتىندە، مكك پورتالىندا جانە «ءبىرىڭعاي جەكە كابينەت» جۇيەسىندە ءتۇرلى ينتەرنەت-پلاتفورمالار مەن بانكتەردىڭ ءموبيلدى قوسىمشالارىن قوسا العاندا، API ارقىلى تيراجداۋ مۇمكىندىگىمەن ىسكە اسىرۋ جوسپارلانعان.
سيفرلاندىرۋ سالىقتى باسقارۋ پروسەسىن جەڭىلدەتتى مە؟ بۇگىندە قانداي سيفرلى شەشىمدەر جولعا قويىلدى؟
قازاقستاندا جاڭا سالىق كودەكسى اياسىندا مەملەكەتتىك قىزمەتتى كورسەتۋدىڭ سەرۆيستىك مودەلىنە كوشۋ قولعا الىندى. بۇعان سايكەس ارتىق اكىمشىلىك شارالاردان ارىلىپ، ساپالى ءارى جايلى قىزمەتتى نىعايتۋعا، سيفرلاندىرۋ مەن كاسىپكەرلەرگە قولداۋ كورسەتۋگە باسا ءمان بەرىلمەك.
مەملەكەتتىك قىزمەتتەردى كورسەتۋدىڭ سەرۆيستىك مودەلى – ءتيىستى قىزمەتتەردىڭ قولجەتىمدىلىگى مەن جايلى بولۋىنا، سونداي-اق جاقسى ساپاعا باعدارلانىپ، مەملەكەتتىڭ ازاماتتارمەن جانە بيزنەسپەن ءوزارا ءىس-قيمىلىن ارتتىراتىن زاماناۋي كوزقاراس بولىپ سانالادى.
كوزدەلگەن مەجە – ءداستۇرلى اكىمشىلەندىرۋ فورماتىنان قىزمەت الۋشى باستى نازاردا بولاتىن كليەنتكە باعدارلانعان تاسىلگە كوشۋ.
تۇتاستاي العاندا، مەملەكەتتىك كىرىستەر كوميتەتى ەسكى 12 جۇيەدەن 5 جاڭا اقپاراتتىق جۇيەگە كوشۋ ارقىلى جاڭا سيفرلى ارحيتەكتۋرانى ەنگىزۋ جۇمىسىن اياقتادى. جاسىراتىنى جوق، ءبىراز قيىندىق بولدى: كوپتەگەن پايدالانۋشىعا جاڭا جۇيەلەرگە اۋىسىپ، بەيىمدەلۋگە تۋرا كەلدى. ءقازىر كابينەت شتاتتىق رەجىمدە جۇمىس ىستەپ، ەسەپتەر مەن وتىنىشتەر قابىلدانىپ جاتىر.
ءسايج پايدالانۋشىلارى – 2،3 ملن ادام، پلاتفورماعا كۇنىنە ورتا ەسەپپەن 87 مىڭنان استام سالىق تولەۋشى كىرەدى.
جاڭا جۇيەنىڭ باسىمدىقتارى – قۇجاتتار جىلدام وڭدەلەدى (1 مينۋتقا دەيىن)، ونلاين تولەمدەر الۋ، جوعارى قولجەتىمدىلىك دەڭگەيى (13 ملن پايدالانۋشىعا دەيىن)، ءبىر مەزگىلدە كىرەتىن پايدالانۋشىلار سانى ۇلعايتۋ (100 مىڭنان 250 مىڭعا دەيىن)، كاسىپكەرلەر تاراپىنان كەمشىلىكتەردى بولدىرماۋ ءۇشىن فورماتتى-لوگيكالىق باقىلاۋدى ەنگىزۋ قاراستىرىلعان.
نولدىك ەسەپتىلىكتى اۆتوماتتى تۇردە قالىپتاستىرۋ، ياعني ەگەر دە سالىق تولەۋشى بەلگىلەنگەن مەرزىمدە سالىق ەسەپتىلىگىن ۇسىنباسا، جۇيە اۆتوماتتى تۇردە نولدىك ەسەپتىلىكتى قالىپتاستىرادى. بۇل ەسەپتىلىكتى ۇسىنباعانى ءۇشىن حابارلامالار جولداۋدىڭ، بانك شوتتار بويىنشا شىعىس وپەراسيالارىن تەجەۋدىڭ جانە اكىمشىلىك جاۋاپقا تارتۋدىڭ الدىن الادى.
جۇيەنىڭ جولعا قويىلۋىمەن بيزنەس-پروسەستەر وڭتايلاندىرىلدى جانە سالىق راسىمدەرىن قولمەن تۇزەتۋگە شەكتەۋ قويىلدى. BigData-نى قۇرۋ ەسەبىنەن سالىق تولەۋشىلەرگە قولداۋ كورسەتۋدىڭ سەرۆيستىك مودەلى اياسىندا ەشف جانە يمپورت دەرەكتەرى نەگىزىندە ققس بويىنشا دەكلاراسيانى الدىن الا تولتىرۋ مۇمكىندىگى ىسكە اسىرىلدى. كەز كەلگەن ۇيىم اينالىمدار بويىنشا دەرەكتەردى سالىستىرىپ، دەكلاراسيانى جولداي الادى. بۇل ءتاسىل دەكلاراسيانىڭ باسقا دا تۇرلەرىنە بىرتىندەپ قولدانىلاتىن بولادى.
سونداي-اق ق ر ۇلتتىق بانكپەن بىرلەسىپ ققس اشىق تۇردە جانە باقىلاپ قايتارۋعا سەپتەسەتىن «سيفرلى ققس» ءمودۋلى ازىرلەندى.
وعان قاتىسۋ ءۇشىن سالىق تولەۋشى ەدب-تە سيفرلى شوت اشىپ، تاڭبالانعان ققس-مەن سيفرلى تەڭگەنى ساتىپ الادى (باعام بويىنشا 1 تەڭگە 1 سيفرلى تەڭگەگە تەڭ).
تاڭبالانعان (باعدارلامامەن ازىرلەنگەن) ققس تەك ماقساتىنا قاراي – وندىرۋشىلەرمەن (جەتكىزۋشىلەرمەن) ەلەكتروندى شوت-فاكتۋرالار بويىنشا نەمەسە ققس تولەمىنە بايلانىستى بيۋدجەتپەن ەسەپ ايىرىسۋ ءۇشىن پايدالانىلۋى مۇمكىن. تاڭبالانعان سيفرلى تەڭگەنى باسقا ماقساتتار ءۇشىن پايدالانۋعا نەمەسە قولما-قول اقشاعا اينالدىرۋعا بولمايدى.
جاساندى ينتەللەكتىنى قولدانۋعا كەلسەك، سالىق تولەۋشىلەرگە كونتراگەنتتەر بويىنشا رەجىمدى قاراۋ مۇمكىندىگى بەرىلىپ، بۇل كەلىسىمشارتتار جاساسۋ جانە شىعىنداردى شەگەرىمگە جاتقىزۋ مۇمكىندىگى ءۇشىن قاجەت. وسىعان بايلانىستى ءبىز كەز كەلگەن سالىق تولەۋشىلەر بويىنشا بارلىق اشىق دەرەكتى كورۋگە بولاتىن جي-اگەنتىن ىسكە اسىردىق. سونىمەن قاتار سالىق تولەۋشىلەر ماڭىزدى سۇراقتارعا جاۋاپ الا الادى.
بۇل مودەل قىزمەت كورسەتۋ مودەلىمەن بىرگە بيزنەستى سۇيەمەلدەۋ تۇجىرىمداماسىندا داميتىن بولادى. كەيىن كونتراگەنتتەر بويىنشا جابىق دەرەكتەردى دە قاراۋعا مۇمكىندىك بەرۋ ويدا بار. البەتتە، بۇعان مۇنداي كونتراگەنت ءوز كەلىسىمىن بەرگەن جاعدايدا.
بۇدان باسقا، بيىل سايج-دەگى سالىق تولەۋشىنىڭ كابينەتىندە جەكە كاسىپكەرلەر مەن زاڭدى تۇلعالاردى تىركەۋدەن باستاپ قىزمەتىن توقتاتۋعا دەيىنگى سيكلدىڭ بارلىق كەزەڭىندە سۇيەمەلدەۋدى قامتاماسىز ەتەتىن ءبىرىڭعاي سيفرلى سەرۆيستى قۇرۋ جوسپارلانىپ وتىر. جۇيە ەسەپتىلىكتى قابىلداۋ مەن مىندەتتەمەلەردىڭ ورىندالۋىن باقىلاۋمەن قاتار جەكەلەگەن كەڭەستەر، حابارلامالار مەن الدىن الا تولتىرىلعان فورمالارلى ۇسىناتىن بولادى.
جالپى، قولعا الىنعان سالىق رەفورماسى اكىمشىلىك جۇكتەمەنى ازايتىپ، اشىقتىقتى ارتتىرۋعا جانە مەملەكەت پەن بيزنەس اراسىنداعى سەنىمدى نىعايتۋعا باعىتتالعان. بۇل ءوز كەزەگىندە «ادىلەتتى قازاقستان» قاعيداتتارىن ىسكە اسىرۋدىڭ ماڭىزدى قادامى بولماق.
