قازاقستاندا سالىق جٷيەسٸن جاڭعىرتۋ ەلدەگٸ ەكونوميكالىق ەدٸلدٸكتٸ قالىپتاستىرۋدىڭ نەگٸزگٸ تەتٸكتەرٸنٸڭ بٸرٸنە اينالۋدا, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz
قارجى ۆيتسە-مينيسترٸ ەرجان بٸرجانوۆ Dala News تٸلشٸسٸنە بەرگەن سۇحباتىندا سالىق رەفورماسىنىڭ باستى باعىتتارى, بيزنەسكە تٷسەتٸن جٷكتەمەنٸ ازايتۋ جەنە تسيفرلاندىرۋ ارقىلى اشىق ەرٸ تيٸمدٸ جٷيە قالىپتاستىرۋ جايىن ايتتى.
كەيٸنگٸ جىلدارى سالىق جٷيەسٸن رەفورمالاۋ اياسىندا بٸرقاتار ٶزگەرٸس ەنگٸزٸلدٸ. بۇل جاڭاشىلدىقتاردىڭ نەگٸزگٸ ماقساتى مەن باسىم باعىتتارى قانداي?
سالىق كودەكسٸ وسى جٷيەنٸ جەڭٸلدەتۋگە باعىتتالعان بٸرقاتار نەگٸزگٸ ٶزگەرٸستٸ, ونىڭ ٸشٸندە سالىق ەسەپتٸلٸگٸن 30%-عا جەنە سالىق كٶلەمٸن 20%-عا ازايتىپ, سالىق جەڭٸلدٸكتەرٸن وڭتايلاندىرۋدى, سارالانعان مٶلشەرلەمەلەردٸ ەنگٸزۋد مەن ينۆەستيتسييالىق بەلسەندٸلٸكتٸ ىنتالاندىرۋدى, سونداي-اق سەن تاۋارلارىنا جٷكتەمەنٸ ارتتىرۋ مەن باسقا دا بٸرقاتار ٶزەكتٸ مەسەلەلەردٸ شەشۋدٸ كٶزدەيدٸ.
تۇتاستاي العاندا, سالىقتى باسقارۋ پروتسەسٸنەن جازالاۋ تەتٸگٸن الىپ تاستاۋ قاراستىرىلعان. «فيسكالدى» سٷيەمەلدەۋدٸ ەنگٸزۋگە باسىمدىق بەرٸلەدٸ. ياعني, بيزنەس تٸركەلگەن سەتتەن باستاپ جەنە سالىق تٶلەۋشٸنٸڭ بٷكٸل قىزمەتٸ بارىسىندا اقپاراتتىق جەنە باسقا دا قولداۋ كٶرسەتٸلەدٸ.
كامەرالدى باقىلاۋ تەسٸلدەرٸ تٷبەگەيلٸ ٶزگەردٸ. بٷگٸندە بۇل پروتسەدۋرا ەسكەرتۋ سيپاتىندا بولىپ, كەمشٸلٸكتەردٸ جويۋ سالاسىنان انىقتالعان سەيكەسسٸزدٸكتەردٸ ايقىنداۋ سالاسىنا ٶتكەن.
سالىق تٶلەۋشٸ كەلٸسۋگە نەمەسە ٶز پٸكٸرٸن جەتكٸزۋ ارقىلى تٷسٸنٸكتەمە بەرۋگە قۇقىلى. بۇل رەتتە كامەرالدى باقىلاۋ رەسٸمٸ اياقتالىپ, بارلىق مٷمكٸن بولاتىن كەلٸسپەۋشٸلٸك تەك ىقتيمال قۇجاتتامالىق سالىقتىق تەكسەرۋ بارىسىندا شەشٸلۋٸ تيٸس.
مۇنداي تەسٸل كامەرالدى باقىلاۋ حابارلامالارىنا شاعىمدانۋدى ەدەۋٸر ازايتادى.
قاراپايىم حالىق پەن بيزنەس اراسىندا ەدٸلدٸك قاعيداسى ساقتالعان با?
ساقتالعان. قالاي دەسەڭٸز, سالىق جٷيەسٸندەگٸ ەدٸلدٸك قاعيداتى تالاپتاردىڭ سالىق تٶلەۋشٸلەردٸڭ مٷمكٸندٸكتەرٸمەن ساي كەلۋٸنە بايلانىستى ساقتالادى.
جەكە تۇلعالار ٷشٸن سالىق مٸندەتتەمەلەرٸن ورىنداۋدىڭ جەڭٸلدەتٸلگەن رەسٸمدەرٸ قاراستىرىلىپ, كەز كەلگەن ازامات بيزنەسپەن اينالىسقىسى كەلگەن جاعدايدا ارناۋلى سالىق رەجٸمدەرٸن قولدانۋ مٷمكٸندٸكتەرٸ كەڭەيتٸلدٸ. فەرمەرلٸك جەنە شارۋا قوجالىقتارىنا, سول سەكٸلدٸ جەكە قوسالقى شارۋاشىلىقتار مەن حالىقتىڭ ەلەۋمەتتٸك وسال توپتارىنا ارنالعان جەڭٸلدٸكتەر ساقتالىپ وتىر.
سونىمەن قاتار ٸرٸ بيزنەسكە ەسەپتٸلٸككە بايلانىستى, سونداي-اق اۋديت پەن تسيفرلى باقىلاۋعا قويىلاتىن كەڭەيتٸلگەن تالاپتار قويىلعانىن ايتا كەتەيٸك.
اتالعان تەسٸل مٷددەلەر تەپە-تەڭدٸگٸن قامتاماسىز ەتٸپ, ەكونوميكالىق تۇرعىدان مىقتى سۋبەكتٸلەردٸڭ جاۋاپكەرشٸلٸگٸن ارتتىرادى.
سالىق رەفورماسى شاعىن جەنە ورتا بيزنەسكە قانداي ارتىقشىلىقتار بەرۋگە قاۋقارلى?
قازاقستان ٷكٸمەتٸ سالىق سالاسىنداعى ٶزگەرٸستەر كەزەڭٸندە ەكٸمشٸلٸك جٷكتەمەنٸ ازايتۋ مەن كەسٸپكەرلەردٸ قولداۋعا باعىتتالعان ميكرو جەنە شاعىن بيزنەس ٷشٸن «تازا پاراقتان» تەتٸگٸن ەنگٸزدٸ.
بيىل 1 قاڭتاردان باستاپ وسى كٷنگە دەيٸنگٸ كەزەڭدەر ٷشٸن مٸندەتتەمەلەرگە بايلانىستى كەشەندٸ شارالار قاراستىرىلعان. اتاپ ايتقاندا, كامەرالدى باقىلاۋ جويىلىپ, جەكەلەگەن جاعدايلاردى قوسپاعاندا (مىسالى, جىمىسقى ەرەكەتتەر تەۋەكەلٸ تۋىنداعان كەزدە, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ جەلٸسٸ بويىنشا, ققس بويىنشا جەنە ت.ب.) ٶتكەن كەزەڭدەر بويىنشا سالىق تەكسەرۋلەرٸ جٷرگٸزٸلمەيدٸ. بۇل ناقتى (نٷكتەلٸ) باقىلاۋ مەحانيزمدەرٸن ساقتاي وتىرىپ, رەتروسپەكتيۆتٸ باسقارۋدان باس تارتۋدى بٸلدٸرەدٸ.
سونداي-اق 2026 جىلعا دەيٸن جاسالعان مەمٸلەلەر مەن تٸركەۋ بويىنشا تالاپ-ارىزدار بەرۋ توقتاتىلادى (قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ ماتەريالدارىن ەسەپكە الماعاندا) جەنە وسىعان دەيٸن ۇسىنىلعان ەسەپتٸلٸك بويىنشا كامەرالدى باقىلاۋدى جٷرگٸزبەستەن بيزنەستٸ تاراتۋ رەسٸمٸ جەڭٸلدەتٸلەدٸ.
بۇدان بٶلەك كەسٸپكەرلەر نەگٸزگٸ بەرەشەكتٸ 2026 جىلدىڭ 1 سەۋٸرٸنە دەيٸن ٶتەگەن بولسا, ٶسٸمپۇلدار مەن ايىپپۇلداردى ەسەپتەن شىعارۋدى كٶزدەيتٸن قارجىلىق قولداۋ جەكە قاراستىرىلعانىن ايتا كەتەيٸن. سونىمەن بٸرگە ققس بويىنشا مەسەلەلەر مەن ۋاقتىلى تاپسىرىلماعان ەسەپتٸلٸكتٸ قوسا العاندا, ٶتكەن كەزەڭدەردەگٸ بٸرقاتار بۇزۋشىلىققا قاتىستى ەكٸمشٸلٸك ٸستەر قوزعالمايتىن بولادى.
مىسالى, 16.03.2026 جىلداعى جاعداي بويىنشا 2,1 ملرد تەڭگە كٶلەمٸندەگٸ نەگٸزگٸ سالىقتى ٶتەۋ نەتيجەسٸندە 634 ملن تەڭگە مٶلشەرٸندەگٸ ٶسٸمپۇل مەن 1,4 ملرد تەڭگە شاماسىنداعى ايىپپۇل سوماسى ەسەپتەن شىعارىلدى.
تۇتاستاي العاندا, بۇل امال بيزنەستٸڭ قارجىلىق جاعدايىن تۇراقتاندىرىپ, ەكٸمگەرلٸك قىسىمدى تٶمەندەتۋگە جەنە مەملەكەت پەن كەسٸپكەرلەردٸڭ ٶزارا ىنتىماقتاستىعىنىڭ بارىنشا ەرٸپتەستٸك مودەلٸن قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان.
قوعامدا سالىق جٷيەسٸنٸڭ اشىقتىعى مەن ەدٸلدٸگٸ تۋرالى جيٸ ايتىلىپ كەلەدٸ. بۇل ورايدا كەسٸپكەرلٸكپەن ەندٸ اينالىسا باستاعان ازاماتتارعا قانداي جەڭٸلدٸكتەر بار?
جاڭا رەفورمادا تابىسى از جانداردى قولداۋ ماقساتىندا, سونداي-اق كەسٸبٸن اراگٸدٸك جالدامالى جۇمىسكەرلەرسٸز جٷرگٸزەتٸن ٶزٸن-ٶزٸ جۇمىسپەن قامتىعاندار ٷشٸن اسر قاراستىرىلعان.
اسر دارا كەسٸپكەر بولىپ سانالمايتىن, جالدامالى جۇمىسكەرلەردٸڭ ەڭبەگٸن قىزمەتتە پايدالانبايتىن, سونداي-اق قر ٷكٸمەتٸنٸڭ قاۋلىسىمەن (40 قىزمەت تٷرٸ, قر پپ 2025 جىلعى 21 قاراشاداعى № 994) وسى رەجٸمدٸ قولدانۋعا رۇقسات ەتٸلگەن قىزمەت تٷرلەرٸن جٷزەگە اسىراتىن ەرٸ كٷنتٸزبەلٸك ايداعى تابىسى 300 ەسە اەك-تەن (2026 جىلى 1,3 ملن تەڭگە) اسپايتىن تۇلعالار (قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتارى, قانداستار) قولدانۋعا قۇقىلى.
اتالعان رەجٸمدٸ قولداناتىن تۇلعالاردىڭ مٸندەتتەمەلەرٸ بارىنشا جەڭٸلدەتٸلگەن:
1. جەكە كەسٸپكەر رەتٸندە تٸركەلۋ مٸندەتٸنەن بوساتىلعان;
2.تابىس سالىعىن تٶلەۋدەن تولىق بوساتىلعان (جتس مٶلشەرلەمەسٸ – 0%);
3.مۇنداي تۇلعالارعا تەك جالعىز مٸندەتتەمە – تابىستىڭ 4% مٶلشەرٸندە ەلەۋمەتتٸك تٶلەمدەردٸ تٶلەۋ قاراستىرىلعان (مزج, جبمزج, ەا جەنە مەمس 1%-دان). بۇل ٶزٸن-ٶزٸ جۇمىسپەن قامتىعان جاندارعا ساقتاندىرۋ جاعدايى باستالعان جاعدايدا زەينەتاقىمەن قامسىزداندىرۋدى, مەديتسينالىق جەنە ەلەۋمەتتٸك ساقتاندىرۋدى قوسا العاندا, بازالىق ەلەۋمەتتٸك كەپٸلدٸكتەرمەن قامتاماسىز ەتەدٸ;
4. سالىق ەسەپتٸلٸگٸن ۇسىنۋدان بوساتىلعان;
5.تيٸستٸ مٸندەتتەمەلەردٸ قولايلى ورىنداپ, جەڭٸل بولۋى ٷشٸن ارنايى موبيلدٸ قوسىمشانى قولدانۋ كٶزدەلگەن. وندا كٶرسەتٸلگەن قىزمەتتەر ٷشٸن چەك شىعارۋ (بكم قولدانۋدىڭ قاجەتٸ جوق), بٸر ايداعى كٸرٸس تٸزٸمٸن قالىپتاستىرۋ, سونداي-اق ەلەۋمەتتٸك تٶلەمدەر بويىنشا مٸندەتتەمەلەردٸ اۆتوماتتى تٷردە ەسەپتەۋ مٷمكٸندٸگٸ بەرٸلەتٸن بولادى.
6. پلاتفورمالىق جۇمىسپەن قامتۋ ارقىلى ەڭبەك ەتەتٸن ٶزٸن-ٶزٸ جۇمىسپەن قامتىعان ازاماتتارعا قاتىستى ەلەۋمەتتٸك تٶلەمدەردٸ ۇستاپ قالۋ مەن اۋدارىمداردى ينتەرنەت-پلاتفورما وپەراتورى پلاتفورما ارقىلى الىنعان كٸرٸستەر بويىنشا جٷرگٸزەتٸن بولادى.
7. جالپىعا ورتاق تەلەكوممۋنيكاتسييا جەلٸسٸ قاراستىرىلماعان جەرلەردە قىزمەت ەتەتٸن تۇلعالار ٶز مٸندەتتەمەلەرٸن بٸر اي ٸشٸندە تاپقان تابىستان تيەسٸلٸ سومانى تٶلەۋ ارقىلى ورىندايدى.
بۇل ارتىقشىلىقتار ٶزٸن-ٶزٸ جۇمىسپەن قامتىعانداردىڭ قىزمەتٸن زاڭداستىرۋعا, ەلەۋمەتتٸك كەپٸلدٸكتەردٸ قامتاماسىز ەتۋگە (زەينەتاقى, مەديتسينالىق جەنە ەلەۋمەتتٸك قورعاۋعا قول جەتكٸزۋگە) ارنالعان.
كەسٸپكەرلەرگە جايلى بولۋ ٷشٸن مكك بيزنەستٸ قالىپتى سٷيەمەلدەۋ مودەلٸن ەنگٸزەدٸ – سالىق تٶلەۋشٸ تٸركەلگەن سەتتەن باستاپ ونىڭ قىزمەتٸ اياقتالعانعا دەيٸن. تىڭ تەسٸل ادامعا باعدارلانعان جەنە تٶمەندەگٸ مٷمكٸندٸكتەرگە جول اشادى:
- موبيلدٸ قوسىمشالار ارقىلى جەڭٸلدەتٸلگەن سالىقتىق تٸركەۋگە;
- الدىن الا تولتىرۋ جەنە اۆتوماتتى تٷردە دەكلاراتسييالاۋ;
- تٷيمەنٸ بٸر رەت باسىپ سالىق تٶلەۋگە;
-قىزمەتتەردٸڭ بٸر بٶلٸگٸن «ازاماتتارعا ارنالعان ٷكٸمەت» مەملەكەتتٸك كورپوراتسيياسى مەن قارجى سەكتورىنا بەرۋگە;
-ەكٸنشٸ دەڭگەيلٸ بانكتەردٸڭ موبيلدٸ قوسىمشالارىن قوسا العاندا, سالىق تٶلەۋشٸلەردٸڭ حاباردارلىعىن ەلەكتروندى سەرۆيستەرمەن نىعايتۋعا;
- جاستاردىڭ سالىق جەنە كەدەندٸك ساۋاتتىلىعىن ارتتىرۋعا;
- اشىق API-سەرۆيستەرٸن كەڭەيتە تٷسەدٸ.
وسى ٸس-شارالار اياسىندا بولاشاق كەسٸپكەرلەرگە ارنالعان «كالكۋلياتور» تٷرٸندەگٸ الدىن الا ساۋالناما جٷرگٸزۋ فۋنكتسيونالى ەزٸرلەندٸ. بۇل ونلاين-قۇرال ەنگٸزٸلگەن ٶلشەمدەر نەگٸزٸندە ۇسىنىستار الۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ, سونداي-اق بيزنەستٸڭ وڭتايلى ۇيىمدىق-قۇقىقتىق فورماسىن, سالىق سالۋ رەجٸمٸن, ەسەپتٸلٸك تٸزٸمٸن, ونى ۇسىنۋ مەن سالىق تٶلەۋ مەرزٸمدەرٸن, سونىمەن قاتار سالىق جەنە كەدەندٸك مٸندەتتەمەلەردٸ تٸركەۋ مەن ورىنداۋ تەسٸلدەرٸن انىقتاۋعا كٶمەكتەسەدٸ.
ساۋالناما قورىتىندىسى بويىنشا سالىق تٶلەۋشٸگە ەسەپتٸلٸكتٸڭ ناقتى تٸزبەسٸ, ونى ۇسىنۋ جەنە تٶلەۋ مەرزٸمدەرٸ, سالىق مٶلشەرلەمەلەرٸ, بكم پايدالانۋ, قىزمەتتٸ تەجەي تۇرۋ جەنە توقتاتۋ جٶنٸندەگٸ اقپارات جازىلعان جادىناما قالىپتاستىرىلادى.
اتالعان سەرۆيستٸ سەيج-دەگٸ سالىق تٶلەۋشٸنٸڭ كابينەتٸندە, مكك پورتالىندا جەنە «بٸرىڭعاي جەكە كابينەت» جٷيەسٸندە تٷرلٸ ينتەرنەت-پلاتفورمالار مەن بانكتەردٸڭ موبيلدٸ قوسىمشالارىن قوسا العاندا, API ارقىلى تيراجداۋ مٷمكٸندٸگٸمەن ٸسكە اسىرۋ جوسپارلانعان.
تسيفرلاندىرۋ سالىقتى باسقارۋ پروتسەسٸن جەڭٸلدەتتٸ مە? بٷگٸندە قانداي تسيفرلى شەشٸمدەر جولعا قويىلدى?
قازاقستاندا جاڭا سالىق كودەكسٸ اياسىندا مەملەكەتتٸك قىزمەتتٸ كٶرسەتۋدٸڭ سەرۆيستٸك مودەلٸنە كٶشۋ قولعا الىندى. بۇعان سەيكەس ارتىق ەكٸمشٸلٸك شارالاردان ارىلىپ, ساپالى ەرٸ جايلى قىزمەتتٸ نىعايتۋعا, تسيفرلاندىرۋ مەن كەسٸپكەرلەرگە قولداۋ كٶرسەتۋگە باسا مەن بەرٸلمەك.
مەملەكەتتٸك قىزمەتتەردٸ كٶرسەتۋدٸڭ سەرۆيستٸك مودەلٸ – تيٸستٸ قىزمەتتەردٸڭ قولجەتٸمدٸلٸگٸ مەن جايلى بولۋىنا, سونداي-اق جاقسى ساپاعا باعدارلانىپ, مەملەكەتتٸڭ ازاماتتارمەن جەنە بيزنەسپەن ٶزارا ٸس-قيمىلىن ارتتىراتىن زاماناۋي كٶزقاراس بولىپ سانالادى.
كٶزدەلگەن مەجە – دەستٷرلٸ ەكٸمشٸلەندٸرۋ فورماتىنان قىزمەت الۋشى باستى نازاردا بولاتىن كليەنتكە باعدارلانعان تەسٸلگە كٶشۋ.
تۇتاستاي العاندا, مەملەكەتتٸك كٸرٸستەر كوميتەتٸ ەسكٸ 12 جٷيەدەن 5 جاڭا اقپاراتتىق جٷيەگە كٶشۋ ارقىلى جاڭا تسيفرلى ارحيتەكتۋرانى ەنگٸزۋ جۇمىسىن اياقتادى. جاسىراتىنى جوق, بٸراز قيىندىق بولدى: كٶپتەگەن پايدالانۋشىعا جاڭا جٷيەلەرگە اۋىسىپ, بەيٸمدەلۋگە تۋرا كەلدٸ. قازٸر كابينەت شتاتتىق رەجٸمدە جۇمىس ٸستەپ, ەسەپتەر مەن ٶتٸنٸشتەر قابىلدانىپ جاتىر.
سەيج پايدالانۋشىلارى – 2,3 ملن ادام, پلاتفورماعا كٷنٸنە ورتا ەسەپپەن 87 مىڭنان استام سالىق تٶلەۋشٸ كٸرەدٸ.
جاڭا جٷيەنٸڭ باسىمدىقتارى – قۇجاتتار جىلدام ٶڭدەلەدٸ (1 مينۋتقا دەيٸن), ونلاين تٶلەمدەر الۋ, جوعارى قولجەتٸمدٸلٸك دەڭگەيٸ (13 ملن پايدالانۋشىعا دەيٸن), بٸر مەزگٸلدە كٸرەتٸن پايدالانۋشىلار سانى ۇلعايتۋ (100 مىڭنان 250 مىڭعا دەيٸن), كەسٸپكەرلەر تاراپىنان كەمشٸلٸكتەردٸ بولدىرماۋ ٷشٸن فورماتتى-لوگيكالىق باقىلاۋدى ەنگٸزۋ قاراستىرىلعان.
نٶلدٸك ەسەپتٸلٸكتٸ اۆتوماتتى تٷردە قالىپتاستىرۋ, ياعني ەگەر دە سالىق تٶلەۋشٸ بەلگٸلەنگەن مەرزٸمدە سالىق ەسەپتٸلٸگٸن ۇسىنباسا, جٷيە اۆتوماتتى تٷردە نٶلدٸك ەسەپتٸلٸكتٸ قالىپتاستىرادى. بۇل ەسەپتٸلٸكتٸ ۇسىنباعانى ٷشٸن حابارلامالار جولداۋدىڭ, بانك شوتتار بويىنشا شىعىس وپەراتسييالارىن تەجەۋدٸڭ جەنە ەكٸمشٸلٸك جاۋاپقا تارتۋدىڭ الدىن الادى.
جٷيەنٸڭ جولعا قويىلۋىمەن بيزنەس-پروتسەستەر وڭتايلاندىرىلدى جەنە سالىق رەسٸمدەرٸن قولمەن تٷزەتۋگە شەكتەۋ قويىلدى. BigData-نى قۇرۋ ەسەبٸنەن سالىق تٶلەۋشٸلەرگە قولداۋ كٶرسەتۋدٸڭ سەرۆيستٸك مودەلٸ اياسىندا ەشف جەنە يمپورت دەرەكتەرٸ نەگٸزٸندە ققس بويىنشا دەكلاراتسييانى الدىن الا تولتىرۋ مٷمكٸندٸگٸ ٸسكە اسىرىلدى. كەز كەلگەن ۇيىم اينالىمدار بويىنشا دەرەكتەردٸ سالىستىرىپ, دەكلاراتسييانى جولداي الادى. بۇل تەسٸل دەكلاراتسييانىڭ باسقا دا تٷرلەرٸنە بٸرتٸندەپ قولدانىلاتىن بولادى.
سونداي-اق قر ۇلتتىق بانكپەن بٸرلەسٸپ ققس اشىق تٷردە جەنە باقىلاپ قايتارۋعا سەپتەسەتٸن «تسيفرلى ققس» مودۋلٸ ەزٸرلەندٸ.
وعان قاتىسۋ ٷشٸن سالىق تٶلەۋشٸ ەدب-تە تسيفرلى شوت اشىپ, تاڭبالانعان ققس-مەن تسيفرلى تەڭگەنٸ ساتىپ الادى (باعام بويىنشا 1 تەڭگە 1 تسيفرلى تەڭگەگە تەڭ).
تاڭبالانعان (باعدارلامامەن ەزٸرلەنگەن) ققس تەك ماقساتىنا قاراي – ٶندٸرۋشٸلەرمەن (جەتكٸزۋشٸلەرمەن) ەلەكتروندى شوت-فاكتۋرالار بويىنشا نەمەسە ققس تٶلەمٸنە بايلانىستى بيۋدجەتپەن ەسەپ ايىرىسۋ ٷشٸن پايدالانىلۋى مٷمكٸن. تاڭبالانعان تسيفرلى تەڭگەنٸ باسقا ماقساتتار ٷشٸن پايدالانۋعا نەمەسە قولما-قول اقشاعا اينالدىرۋعا بولمايدى.
جاساندى ينتەللەكتٸنٸ قولدانۋعا كەلسەك, سالىق تٶلەۋشٸلەرگە كونتراگەنتتەر بويىنشا رەجٸمدٸ قاراۋ مٷمكٸندٸگٸ بەرٸلٸپ, بۇل كەلٸسٸمشارتتار جاساسۋ جەنە شىعىنداردى شەگەرٸمگە جاتقىزۋ مٷمكٸندٸگٸ ٷشٸن قاجەت. وسىعان بايلانىستى بٸز كەز كەلگەن سالىق تٶلەۋشٸلەر بويىنشا بارلىق اشىق دەرەكتٸ كٶرۋگە بولاتىن جي-اگەنتٸن ٸسكە اسىردىق. سونىمەن قاتار سالىق تٶلەۋشٸلەر ماڭىزدى سۇراقتارعا جاۋاپ الا الادى.
بۇل مودەل قىزمەت كٶرسەتۋ مودەلٸمەن بٸرگە بيزنەستٸ سٷيەمەلدەۋ تۇجىرىمداماسىندا داميتىن بولادى. كەيٸن كونتراگەنتتەر بويىنشا جابىق دەرەكتەردٸ دە قاراۋعا مٷمكٸندٸك بەرۋ ويدا بار. ەلبەتتە, بۇعان مۇنداي كونتراگەنت ٶز كەلٸسٸمٸن بەرگەن جاعدايدا.
بۇدان باسقا, بيىل سەيج-دەگٸ سالىق تٶلەۋشٸنٸڭ كابينەتٸندە جەكە كەسٸپكەرلەر مەن زاڭدى تۇلعالاردى تٸركەۋدەن باستاپ قىزمەتٸن توقتاتۋعا دەيٸنگٸ تسيكلدٸڭ بارلىق كەزەڭٸندە سٷيەمەلدەۋدٸ قامتاماسىز ەتەتٸن بٸرىڭعاي تسيفرلى سەرۆيستٸ قۇرۋ جوسپارلانىپ وتىر. جٷيە ەسەپتٸلٸكتٸ قابىلداۋ مەن مٸندەتتەمەلەردٸڭ ورىندالۋىن باقىلاۋمەن قاتار جەكەلەگەن كەڭەستەر, حابارلامالار مەن الدىن الا تولتىرىلعان فورمالارلى ۇسىناتىن بولادى.
جالپى, قولعا الىنعان سالىق رەفورماسى ەكٸمشٸلٸك جٷكتەمەنٸ ازايتىپ, اشىقتىقتى ارتتىرۋعا جەنە مەملەكەت پەن بيزنەس اراسىنداعى سەنٸمدٸ نىعايتۋعا باعىتتالعان. بۇل ٶز كەزەگٸندە «ەدٸلەتتٸ قازاقستان» قاعيداتتارىن ٸسكە اسىرۋدىڭ ماڭىزدى قادامى بولماق.
