"جاقىندا مەنٸڭ بازالىق مٶلشەرلەمە جايلى ماقالام جارييالاندى. كٶپ ۇزاماي وعان قۇرمەتتٸ سەبيت كەكٸمجانوۆ مىرزا (ۇلتتىق بانك تٶراعاسىنىڭ كەڭەسشٸسٸ) جاۋاپ قاتىپ, مەنٸڭ دەلەلدەرٸمە قاتىستى ەگجەي-تەگجەيلٸ فاكتٸلەردٸ العا تارتىپتى. بۇل, ەرينە, ٶتە جاقسى نىشان, ٶيتكەنٸ ەكونوميكالىق مەسەلەلەر بويىنشا قوعامدىق پٸكٸرتالاس كوممۋنيكاتسييا دەڭگەيٸن جاقسارتادى جەنە ەڭ وڭتايلى شەشٸمدەردٸ تابۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. دەگەنمەن, سەبيتتٸڭ كەيبٸر ايتقانىنا جاۋاپ بەرگٸم كەلٸپ وتىر". وسىلاي دەپ باستالاتىن قارجىگەر-مامان عالىم قۇسايىنوۆ جەلٸدەگٸ ٶز جازباسىندا تۋرا قازٸر ينفلياتسييامەن كٷرەسۋ ٷشٸن كەشەندٸ شارالار قابىلداۋ كەرەكتٸگٸن قاداپ ايتادى, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
"كٶبٸسٸ مەنٸ جوعارى ينفلياتسييا جاعدايىندا بازالىق مٶلشەرلەمەنٸ تٶمەندەتۋ كەرەك دەگەن پٸكٸردە دەپ ويلاپ الىپتى. بۇل مٷلدەم ولاي ەمەس. مەنٸڭ بار ويىم قازاقستاندا بازالىق مٶلشەرلەمەنٸڭ ەسەرٸ شەكتەۋلٸ, سوندىقتان ينفلياتسييامەن كٷرەسۋ ٷشٸن كەشەندٸ شەشٸمدەر قابىلداۋ قاجەت دەگەنگە باعىتتالعان", - دەپ جازادى قۇسايىنوۆ Facebook-تەگٸ پاراقشاسىندا.
سٶيتٸپ ول ٶزٸنٸڭ وسى ويىن بىلايشا دەلەلدەي تٷسەدٸ: بازالىق مٶلشەرلەمەنٸڭ جۇمىس ٸستەۋ مەحانيزمٸ ونى ٶزگەرتۋ ارقىلى بٸزدٸڭ ينفلياتسيياعا تٸكەلەي ەسەر ەتەتٸن نارىقتاعى سۇرانىس پەن ۇسىنىستى رەتتەيتٸن ەتٸپ جاسالعان. بازالىق مٶلشەرلەمەنٸڭ سۇرانىس پەن ۇسىنىسقا ەسەرٸ كەلەسٸ ارنالار ارقىلى جٷرەدٸ:
- نەسيە ارناسى - اقشا قىمباتتاعان سايىن نەسيەگە سۇرانىس تٶمەندەيدٸ, ياعني تاۋارلارعا, جۇمىستارعا جەنە قىزمەتتەرگە سۇرانىس ازايادى.
- جيناق ارناسى - بازالىق مٶلشەرلەمە ٶسكەن كەزدە دەپوزيتتەر مەن وبليگاتسييالار سيپاتىندا تەڭگە تٷرٸندەگٸ اكتيۆتەردٸڭ تارتىمدىلىعى ارتادى. نەتيجەسٸندە نارىق كٶبٸرەك ٷنەمدەي باستايدى جەنە تۇتىنىس ازايادى, بۇل تاۋارلارعا, جۇمىستارعا جەنە قىزمەتتەرگە دەگەن سۇرانىستى تٶمەندەتەدٸ.
- ۆاليۋتا ارناسى - مٶلشەرلەمەنٸڭ ٶسٸمٸ اقشا باعامىنا ەسەر ەتەدٸ, ٶيتكەنٸ تەڭگە تٷرٸندەگٸ اكتيۆتەر تارتىمدى بولىپ, ول ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ نىعايۋىنا الىپ كەلەدٸ. سوندىقتان ەكونوميكالىق اگەنتتەر جوعارى ستاۆكالار جاعدايىندا اكتيۆتٸ شەتەل ۆاليۋتاسىنان تەڭگەگە اۋىستىرادى. ۆاليۋتانىڭ نىعايۋى يمپورت قۇنىنىڭ جەنە ەل ٸشٸندەگٸ باعانىڭ تٶمەندەۋٸنە ەكەلەدٸ. الايدا, اتالعان ارنالاردىڭ ەرقايسىسىنىڭ ٶز شەكتەۋلەرٸ بار جەنە ولاردى جويماي, بازالىق مٶلشەرلەمە تولىقققاندى جۇمىس ٸستەي المايدى.
ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, قازاقستاندا بۇل ارنالاردىڭ تيٸمسٸز بولۋىنىڭ نەگٸزگٸ سەبەپتەرٸ مىنالار:
1. نەسيەلٸك نارىققا بازالىق مٶلشەرلەمەنٸڭ ەسەرٸ شەكتەۋلٸ. مەملەكەت پايىزدىق مٶلشەرلەمەلەردٸ بەلسەندٸ تٷردە سۋبسيدييالايدى, ال سۋبسيدييالار بەلگٸلەنگەن كٶلەمدٸ ەمەس, مٶلشەرلەمەلەردەگٸ ايىرماشىلىقتى جابادى. نەتيجەسٸندە سۋبسيدييا الۋشىلار ٷشٸن قانداي بازالىق مٶلشەرلەمەنٸڭ نەسيە دەڭگەيٸنە ەسەرٸن شەكتەيتٸنٸ ماڭىزدى ەمەس.
2. بانكتەرگە ارنالعان قورلاندىرۋ قۇنى بازالىق مٶلشەرلەمەنٸڭ ٶسٸمٸنە ساي پروپورتسيونالدى تۇرعىدا ٶسە بەرمەيدٸ. ەكٸنشٸ دەڭگەيدەگٸ بانكتەردٸڭ بارلىق تەڭگەلٸك اكتيۆتەرٸنٸڭ شامامەن 20%-ى اعىمداعى شوتتارعا شوعىرلانعان, ال ولارعا پايىزداردى ەسەپتەۋگە تىيىم سالىنادى. نەتيجەسٸندە, بازالىق مٶلشەرلەمە ٶسكەن كەزدە بانكتەر ٶز كٸرٸستەرٸن قالدىقتار بويىنشا ەدەۋٸر ارتتىرادى, ال ەكونوميكالىق اگەنتتەر تابىس تاپپايدى, بۇل ٷنەمدەۋ فۋنكتسيياسىن بۇزادى. بۇل, ەسٸرەسە بيۋدجەتتٸك ۇيىمدارعا قاتىستى. قاراپايىم تٸلمەن ايتقاندا, بانكتەر سالىق سالىمىنا جاتپايتىن قارجى مينيسترلٸگٸ ورنالاستىرعان باعالى قاعازداردى ساتىپ الۋ ٷشٸن بيۋدجەت ۇيىمدارىنىڭ قالدىق اقشاسىن پايدالانادى, بۇل بانكتەرگە پايىز تٷرٸندە تابىس ەكەلەدٸ.
3. قازاقستاندا تەۋەلسٸز ۆاليۋتا نارىعى جوق, بۇل ۆاليۋتا ارناسىنىڭ ىقپالىن شەكتەيدٸ. زاڭدى تۇلعالار ۆاليۋتانى ەركٸن ساتىپ الا المايدى, كومپلاەنس كاپيتالدىڭ قوزعالىسىن ەدەۋٸر شەكتەيدٸ, ال اقشا ايىرباستاۋ پۋنكتتەرٸ رەتتەلەتٸن شەك جاعدايىندا جۇمىس ٸستەيدٸ. ونىڭ ٷستٸنە ۆاليۋتالىق دەپوزيتتەرگە قاتىستى 1% مٶلشەرلەمە تۇرعىسىندا شەكتەۋ بار. وسىنىڭ بارلىعى بازالىق مٶلشەرلەمەدەگٸ ٶزگەرٸستٸڭ نارىققا ەسەرٸن شەكتەيدٸ. نەتيجەسٸندە, ۇلتتىق بانك ستاۆكانى كٶتەرگەندە نەمەسە تٶمەندەتسە, بۇل كٷتٸلەتٸن نەتيجەنٸ بەرمەي جاتادى: تەڭگە قۇنى سەل عانا نىعايادى, سودان كەيٸن, ەدەتتەگٸ دياپازونعا ورالىپ الادى.
"ساياساتتى ٶزگەرتۋ قاجەتتٸلٸگٸ تۋرالى ايتقاندا, ٷكٸمەتپەن بٸرلەسٸپ ەزٸرلەنگەن ينفلياتسيياعا قارسى كەشەندٸ باعدارلاما بولۋى كەرەكتٸگٸن كٷيتتەيمٸن", - دەيدٸ ول.
ال ينفلياتسييامەن تيٸمدٸ كٷرەسۋ ٷشٸن نە ٸستەۋ كەرەك دەگەنگە كەلسەك, ساراپشى مىنا بٸرنەشە مىسالعا دا نازار سالۋدى ۇسىنادى:
- ەكونوميكالىق ٶسٸم ماقساتىنان بٸراز ۋاقىتقا باس تارتا تۇرۋ. يە, ەكونوميكالىق ٶسٸم كٶرسەتكٸشٸ ماڭىزدى, بٸراق, ٶكٸنٸشكە قاراي, ينفلياتسييامەن كٷرەسۋ جەنە ەكونوميكالىق ٶسٸم ەرتٷرلٸ باعىتتاعى ماقساتتار بولىپ تابىلادى. ەڭ دۇرىسى, جۇمىسپەن قامتۋ جايىن قاۋزاۋ, بٸراق بٸزدٸڭ جاعدايدا ەكونوميكانىڭ ٶسٸمگە نازار اۋدارعان دۇرىس. بۇل ٶسٸم بولمايدى دەگەندٸ بٸلدٸرمەيدٸ – بۇل مٷمكٸن نەرسە, بٸراق قازٸرگٸ ٶسٸم, نەگٸزٸنەن قىسقارتۋدى قاجەت ەتەتٸن فيسكالدىق يمپۋلسكە بايلانىستى.
- سۋبسيدييالاۋ ساياساتىن قايتا قاراۋ جەنە قىسقارتۋ. قازٸرگٸ جاعدايدا سۋبسيدييالاردان تولىعىمەن باس تارتۋ قيىن, بٸراق ولاردى يكەمدٸ ەتٸپ, بازالىق مٶلشەرلەمەمەن بايلانىستىرۋ قاجەت.
- اعىمداعى شوتتارعا قاتىستى پايىزداردى ەسەپتەۋگە تىيىم سالۋمەن بايلانىستى تەڭگەرٸمسٸزدٸكتەردٸ جويۋ. بۇل بازالىق مٶلشەرلەمەنٸڭ سوڭعى ەكونوميكالىق اگەنتتەر ٷشٸن اقشا قۇنىنا ەسەرٸن قالپىنا كەلتٸرۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. ەيتپەسە, بانكتەر بيۋدجەتتٸك ۇيىمدار مەن جەكە تۇلعالاردىڭ قالدىق اقشالارىنان تريلليونداپ پايدا تابۋدى جالعاستىرا بەرەتٸن بولادى. 4. ۆاليۋتا نارىعىن ىرىقتاندىرۋ. يە, وسىلايشا مەملەكەت تەڭگە باعامىنىڭ قۇبىلمالىلىعىمەن كٷرەسەدٸ, بٸراق قۇبىلمالىلىق – بۇل نارىقتىق تەۋەكەلدەر مەن بەلگٸلەرگە قاتىستى تابيعي رەاكتسيياسى جەنە ونى جاساندى تٷردە باسۋعا بولمايدى.
- مەملەكەتتٸك بيۋدجەتتٸ, كۆازيمەملەكەتتٸك كومپانييالار مەن قورلاردى قوسا العاندا, بيۋدجەت ساياساتىن كەشەندٸ تٷردە قايتا قاراۋ. كونترتسيكلدٸك ساياساتتى تولىققاندى ەنگٸزۋ قاجەت.
"بۇل تٸزٸمدٸ ارى قاراي دا جالعاستىرۋعا بولادى, بٸراق ونىڭ باستى مەنٸ مىنادا: كەشەندٸ تەسٸل مەن پاراديگمانى ٶزگەرتپەستەن جوعارى ينفلياتسييا پروبلەماسىن تەك بازالىق مٶلشەرلەمەمەن شەشۋ مٷمكٸن ەمەس", - دەيدٸ قۇسايىنوۆ.
ەندٸ سابيتتٸڭ كەيبٸر پٸكٸرلەرٸنە قىسقاشا جاۋاپ:
- "گوللاندييا اۋرۋى" تۋرالى. مۇنداي قۇبىلىس كەزٸندە ۆاليۋتا باعامى, كەرٸسٸنشە, باسقا سەكتورلاردىڭ دامۋىنا كەدەرگٸ كەلتٸرەتٸن جوعارى ٶنٸمدٸ سالالاردان ەكسپورتتىق كٸرٸستٸڭ تٷسۋٸنە بايلانىستى نەگٸزسٸز كٷش الۋدا. قازاقستاندا مۇنداي ەسەر مٷلدەم جوق, سوندىقتان بٸزدٸڭ ەكونوميكامىز "گوللاندييالىق اۋرۋدان" زارداپ شەگۋدە دەپ ايتۋ قيىنداۋ.
- ستاۆكانىڭ ەسەر ەتۋ شەگٸ تۋرالى. سەبيت مٶلشەرلەمەنٸڭ ەسەرٸ كٷتٸلەتٸن ينفلياتسييانىڭ +3-6% شەگٸندە شەكتەۋلٸ ەكندٸگٸمەن كەلٸسەدٸ. كٷتٸلەتٸن ينفلياتسييا 10% بولعان كەزدە بازالىق مٶلشەرلەمەنٸڭ جوعارعى شەگٸ 13-16% قۇرايدى. بٸزدە قازٸر ول - 16,5%.
- ينفلياتسييانى 5% دەڭگەيٸندە تارگەتتەۋ تۋرالى. مەن بۇل ماقساتتى دەڭگەي شامادان تىس دەپ سانايمىن, ٶيتكەنٸ بٸزدە بالاسسا-سامۋەلسون ەسەرٸنەن كەيٸن قالىپ كەتكەن ينفلياتسييانىڭ ماڭىزدى فاكتورى بار. ينفلياتسييانىڭ قانداي دەڭگەيٸ ەكونوميكالىق ٶسٸمگە زييان تيگٸزبەيتٸنٸن اشىق ەسەپتەۋ قاجەت, ەگەر ەگجەي-تەگجەيلٸ ەسەپتەۋلەر بولسا, وندا مەنٸڭ پٸكٸرٸم ٶزگەرۋٸ ەبدەن مٷمكٸن.
- جيناقتالعان ينفلياتسييا تۋرالى. مەنٸڭ ويىمشا, ۇلتتىق بانك بۇل كٶرسەتكٸشتٸ 2010 جىلعى جەنە قازٸرگٸ باعالاردى سالىستىرۋ ارقىلى تەكسەرە الادى. مەندە ينفلياتسييالىق ستاتيستيكا مەلٸمەتتەرٸنٸڭ دۇرىستىعىنا كٷمەنٸم بار, ەسٸرەسە ول ٷكٸمەتپەن قارالعان بولسا.
"تۇتاستاي العاندا, كەشەندٸ تەسٸل مەن ماكروەكونوميكالىق ساياساتتى ٶزگەرتۋسٸز جوعارى ينفلياتسييادان قۇتىلۋ بٸزگە ٶتە قيىن بولادى", دەپ سٶزٸن قورىتادى ساراپشى.
