قۇرىلتاي تٶراعاسى ايبەك دەدەباي باستاعان دەلەگاتسييا قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ استاناسىندا ٶتكەن تٷركٸ مەملەكەتتەرٸنٸڭ پارلامەنتتٸك اسسامبلەياسىنىڭ XV پلەنارلىق وتىرىسىنا قاتىستى, دەپ حابارلايدى dalanews.kz.
قازاقستاندىق دەپۋتاتتاردىڭ بٸشكەكتەگٸ جۇمىسى بٸرقاتار رەسمي كەزدەسۋدەن باستالدى.
قىرعىزستان پرەزيدەنتٸ سادىر جاپاروۆ قۇرىلتاي تٶراعاسىن تٷركپا-عا مٷشە ەلدەر پارلامەنتتەرٸنٸڭ باسشىلارىمەن بٸرگە قابىلدادى. ايبەك دەدەباي باۋىرلاس ەلدٸڭ باسشىسىنا قازاقستان پرەزيدەنتٸ قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ىستىق ىقىلاسى مەن ٸزگٸ تٸلەگٸن جەتكٸزدٸ. كەزدەسۋدە بٷگٸندە تٷركٸ مەملەكەتتەرٸ اراسىنداعى قارىم-قاتىناس ستراتەگييالىق دەڭگەيگە كٶتەرٸلٸپ, جان-جاقتى دامىپ كەلە جاتقانى اتاپ ٶتٸلدٸ. بۇل – ەلدەر كٶشباسشىلارى اراسىنداعى جەمٸستٸ ٶزارا ٸس-قيمىلدىڭ تٸكەلەي نەتيجەسٸ.
نەگٸزگٸ وتىرىس قارساڭىندا جوگوركۋ كەنەش تٶراعاسى مارلەن ماماتاليەۆپەن مازمۇندى كەزدەسۋ ٶتتٸ. ايبەك دەدەباي قىرعىز ەرٸپتەستەرٸنە قوناقجايلىق تانىتقانى ٷشٸن العىس ايتىپ, قىرعىزستان پارلامەنتٸمەن ەكٸجاقتى قارىم-قاتىناستى پارلامەنتارالىق ىنتىماقتاستىق جٶنٸندەگٸ كەڭەس, دوستىق توبى جەنە سالالىق كوميتەتتەر اياسىندا بارلىق دەڭگەيدە ودان ەرٸ دامىتۋ قۇرىلتاي ٷشٸن ايرىقشا ماڭىزدى ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
تٷركپا-نىڭ XV پلەنارلىق وتىرىسى «جاساندى ينتەللەكت جەنە تەحنولوگييالىق پروگرەسس دەۋٸرٸندەگٸ تٷركٸ ەلەمٸنٸڭ پارلامەنتارالىق ىنتىماقتاستىعى» تاقىرىبىنا ارنالدى.
قۇرىلتاي تٶراعاسى ٶز سٶزٸندە بۇل تالقىلاۋ بيىل تٷركٸستاندا ٶتكەن تٷركٸ مەملەكەتتەرٸ ۇيىمىنىڭ بەيرەسمي سامميتٸندە كٶتەرٸلگەن باستامالارمەن ٷندەس ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
– بۇل جاساندى ينتەللەكت پەن زاماناۋي تەحنولوگييالار مەسەلەلەرٸنٸڭ تٷركٸ ەلەمٸنٸڭ ورتاق كٷن تەرتٸبٸندە ەرەكشە ورىن الاتىنىن كٶرسەتەدٸ. وسىعان بايلانىستى پرەزيدەنتٸمٸز قاسىم-جومارت كەمەلۇلى توقاەۆ تٷركٸ ەلدەرٸنٸڭ IT-حابتار جەلٸسٸن جەنە استاناداعى Alem.AI بازاسىندا جاساندى ينتەللەكت ورتالىعىن قۇرۋ باستاماسىنىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ٶتتٸ. بۇل جوبالار ەلدەرٸمٸزدٸڭ تەحنولوگييالىق ەلەۋەتٸن بٸرٸكتٸرٸپ قانا قويماي, ورتاق تسيفرلىق ەكوجٷيە قالىپتاستىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. ەڭ الدىمەن, مۇنداي تەتٸكتەر ىنتىماقتاستىقتى دەكلاراتيۆتٸ دەڭگەيدەن ناقتى پراكتيكالىق نەتيجەلەرگە كٶشٸرۋدٸ قامتاماسىز ەتەدٸ, – دەدٸ ايبەك دەدەباي.
قۇرىلتاي تٶراعاسى سونداي-اق وتىرىسقا قاتىسۋشىلاردى گابالادا ٶتكەن تٷركٸ مەملەكەتتەرٸ ۇيىمىنىڭ سامميتٸندە قازاقستان تاراپى ۇسىنعان باستامالاردى قولداۋعا شاقىردى. اتاپ ايتقاندا, لوگيستيكالىق ەلەۋەتتٸ ارتتىرۋعا باعىتتالعان جاڭا تەحنولوگييالار مەن ورتاق تسيفرلىق شەشٸمدەردٸ ٸلگەرٸلەتۋ ٷشٸن تسيفرلىق مونيتورينگ جەنە تسيفرلىق يننوۆاتسييالار ورتالىقتارىن اشۋ, سونداي-اق تٷركٸ مەملەكەتتەرٸنٸڭ كيبەرقاۋٸپسٸزدٸك جٶنٸندەگٸ كەڭەسٸن قۇرۋ باستامالارى تۋرالى سٶز بولدى.
ايبەك دەدەباي قازاقستاندا تسيفرلاندىرۋ ەل دامۋىنىڭ ستراتەگييالىق باسىم باعىتتارىنىڭ بٸرٸ رەتٸندە ايقىندالعانىن, ال 2026 جىلدى پرەزيدەنت «تسيفرلاندىرۋ جەنە جاساندى ينتەللەكت جىلى» دەپ جارييالاعانىن اتاپ ٶتتٸ. قۇرىلتاي تٶراعاسى ەرٸپتەستەرٸمەن قازاقستاننىڭ تسيفرلىق ورتانى زاڭنامالىق قولداۋ سالاسىنداعى تەجٸريبەسٸمەن بٶلٸستٸ. اتاپ ايتقاندا, جاڭا تسيفرلىق كودەكس, «جاساندى ينتەللەكت تۋرالى» زاڭ, سونداي-اق «Digital Qazaqstan» ۇلتتىق ستراتەگيياسى اياسىندا زاڭنامانى ودان ەرٸ جەتٸلدٸرۋ جۇمىستارى تۋرالى ايتىپ بەردٸ.
وسىعان بايلانىستى قازاقستان تاراپى ەلٸمٸزدٸڭ تەجٸريبەسٸ نەگٸزٸندە تٷركپا ەلدەرٸنە ارنالعان ٷلگٸلٸك تسيفرلىق كودەكستٸ ەزٸرلەۋ باستاماسىن كٶتەردٸ. بۇل قۇجات تٷركٸ مەملەكەتتەرٸ اراسىندا تسيفرلىق قۇقىق سالاسىنىڭ ورتاق تۇجىرىمدامالىق, تەرمينولوگييالىق جەنە ەدٸسنامالىق نەگٸزٸن قالىپتاستىرۋعا ىقپال ەتەدٸ.
ايبەك دەدەباي قازاقستاندا تسيفرلاندىرۋ سالاسىندا جٷزەگە اسىرىلىپ جاتقان جوبالارعا دا توقتالدى. ولاردىڭ قاتارىندا زاڭ شىعارۋ جۇمىسىن «e-Quryltai» پلاتفورماسىنا كٶشٸرۋ, ٶڭٸردەگٸ ەڭ قۋاتتى ەكٸ سۋپەركومپيۋتەردٸ ٸسكە قوسۋ, «GovTech» ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ, AI-Sana باعدارلاماسى ارقىلى ازاماتتاردى وقىتۋ, Astana Hub كلاستەرٸ مەن Qazaq AI Research University بازاسىنداعى بٸلٸم بەرۋ جوبالارى جەنە باسقا دا باستامالار بار.
وتىرىس بارىسىندا قۇرىلتاي دەپۋتاتتارى ەمٸربەك وسپانبەكوۆ پەن ساتىبالدى بۇرشاقوۆ بايانداما جاسادى. قاتىسۋشىلار تٷركپا-عا مٷشە مەملەكەتتەردە ٶنەركەسٸپتٸك مەنشٸك قۇقىقتارىن قورعاۋ, بالالاردى ولاردىڭ دەنساۋلىعى مەن دامۋىنا زييان كەلتٸرەتٸن اقپاراتتان قورعاۋ, بٸرلەسكەن كەسٸپورىندار تۋرالى جەنە باسقا دا بٸرقاتار ٷلگٸلٸك زاڭدى قابىلدادى.
تٷركپا-نىڭ XV پلەنارلىق وتىرىسىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا پارلامەنتارييلەر بٸشكەك دەكلاراتسيياسىن قابىلدادى.
تٷركپا كەڭەسٸنٸڭ وتىرىسىندا قازاقستان پارلامەنتتٸك اسسامبلەياعا تٶراعالىقتى قىرعىز رەسپۋبليكاسىنا تاپسىردى. ايبەك دەدەباي ەرٸپتەستەرٸنە وسى جاۋاپتى مٸندەتتٸ اتقارۋدا تابىس تٸلەپ, قۇرىلتاي دەپۋتاتتارى پارلامەنتارالىق بايلانىستار مەن ورتاق تٷركٸ بٸرلٸگٸن ودان ەرٸ نىعايتۋعا بار كٷش-جٸگەرٸن جۇمساۋعا دايىن ەكەنٸن جەتكٸزدٸ.
تٷركپا وتىرىسى اياسىندا قۇرىلتاي تٶراعاسى ەزەربايجان رەسپۋبليكاسى ميللي مەجٸلٸسٸنٸڭ تٶراعاسى ساحيبا گافاروۆامەن جەنە تٷركييا ۇلى ۇلتتىق مەجٸلٸسٸنٸڭ تٶراعاسى نۋمان كۋرتۋلمۋشپەن كەزدەستٸ. تاراپتار تٷركپا اياسىندا دا, ەكٸجاقتى فورماتتا دا پارلامەنتارالىق ىنتىماقتاستىقتى ودان ەرٸ تەرەڭدەتۋ مەسەلەلەرٸ بويىنشا پٸكٸر الماستى.
سونىمەن قاتار قۇرىلتاي دەپۋتاتتارى تٷركپا-نىڭ جاس پارلامەنتارييلەر جەنە پارلامەنتاريي ەيەلدەر توپتارىنىڭ جۇمىسىنا قاتىستى. قۇرىلتاي دەپۋتاتى, جاس پارلامەنتارييلەر توبىنىڭ جەتەكشٸسٸ ديداربەك دٸلدەبەك جاستاردىڭ ساياسي شەشٸمدەر قابىلداۋ ٷدەرٸستەرٸنە قاتىسۋى تۋرالى بايانداما جاسادى. تٷركپا-نىڭ پارلامەنتاريي ەيەلدەر توبىنىڭ جەتەكشٸسٸ ايجان تەمٸرباەۆا «ەيەلدەر جەنە مەدەني ديپلوماتييا: تٸل مەن ورتاق دەستٷرلەر ارقىلى بٸرلٸكتٸ نىعايتۋ» تاقىرىبىنداعى سەسسييادا سٶز سٶيلەدٸ.
