Quryltai Tóraǵasy Aibek Dádebai bastaǵan delegatsiia Qyrǵyz Respýblikasynyń astanasynda ótken Túrki memleketteriniń Parlamenttik Assambleiasynyń XV plenarlyq otyrysyna qatysty, dep habarlaidy dalanews.kz.
Qazaqstandyq depýtattardyń Bishkektegi jumysy birqatar resmi kezdesýden bastaldy.
Qyrǵyzstan Prezidenti Sadyr Japarov Quryltai Tóraǵasyn TúrkPA-ǵa múshe elder parlamentteriniń basshylarymen birge qabyldady. Aibek Dádebai baýyrlas eldiń basshysyna Qazaqstan Prezidenti Qasym-Jomart Toqaevtyń ystyq yqylasy men izgi tilegin jetkizdi. Kezdesýde búginde túrki memleketteri arasyndaǵy qarym-qatynas strategiialyq deńgeige kóterilip, jan-jaqty damyp kele jatqany atap ótildi. Bul – elder kóshbasshylary arasyndaǵy jemisti ózara is-qimyldyń tikelei nátijesi.
Negizgi otyrys qarsańynda Jogorký Kenesh Tóraǵasy Marlen Mamatalievpen mazmundy kezdesý ótti. Aibek Dádebai qyrǵyz áriptesterine qonaqjailyq tanytqany úshin alǵys aityp, Qyrǵyzstan Parlamentimen ekijaqty qarym-qatynasty Parlamentaralyq yntymaqtastyq jónindegi keńes, dostyq toby jáne salalyq komitetter aiasynda barlyq deńgeide odan ári damytý Quryltai úshin airyqsha mańyzdy ekenin atap ótti.
TúrkPA-nyń XV plenarlyq otyrysy «Jasandy intellekt jáne tehnologiialyq progress dáýirindegi túrki áleminiń parlamentaralyq yntymaqtastyǵy» taqyrybyna arnaldy.
Quryltai Tóraǵasy óz sózinde bul talqylaý biyl Túrkistanda ótken Túrki memleketteri uiymynyń beiresmi sammitinde kóterilgen bastamalarmen úndes ekenin atap ótti.
– Bul jasandy intellekt pen zamanaýi tehnologiialar máseleleriniń túrki áleminiń ortaq kún tártibinde erekshe oryn alatynyn kórsetedi. Osyǵan bailanysty Prezidentimiz Qasym-Jomart Kemeluly Toqaev túrki elderiniń IT-habtar jelisin jáne Astanadaǵy Alem.AI bazasynda Jasandy intellekt ortalyǵyn qurý bastamasynyń mańyzdylyǵyn atap ótti. Bul jobalar elderimizdiń tehnologiialyq áleýetin biriktirip qana qoimai, ortaq tsifrlyq ekojúie qalyptastyrýǵa múmkindik beredi. Eń aldymen, mundai tetikter yntymaqtastyqty deklarativti deńgeiden naqty praktikalyq nátijelerge kóshirýdi qamtamasyz etedi, – dedi Aibek Dádebai.
Quryltai Tóraǵasy sondai-aq otyrysqa qatysýshylardy Gabalada ótken Túrki memleketteri uiymynyń sammitinde Qazaqstan tarapy usynǵan bastamalardy qoldaýǵa shaqyrdy. Atap aitqanda, logistikalyq áleýetti arttyrýǵa baǵyttalǵan jańa tehnologiialar men ortaq tsifrlyq sheshimderdi ilgeriletý úshin tsifrlyq monitoring jáne tsifrlyq innovatsiialar ortalyqtaryn ashý, sondai-aq Túrki memleketteriniń kiberqaýipsizdik jónindegi keńesin qurý bastamalary týraly sóz boldy.
Aibek Dádebai Qazaqstanda tsifrlandyrý el damýynyń strategiialyq basym baǵyttarynyń biri retinde aiqyndalǵanyn, al 2026 jyldy Prezident «Tsifrlandyrý jáne jasandy intellekt jyly» dep jariialaǵanyn atap ótti. Quryltai Tóraǵasy áriptesterimen Qazaqstannyń tsifrlyq ortany zańnamalyq qoldaý salasyndaǵy tájiribesimen bólisti. Atap aitqanda, jańa Tsifrlyq kodeks, «Jasandy intellekt týraly» zań, sondai-aq «Digital Qazaqstan» ulttyq strategiiasy aiasynda zańnamany odan ári jetildirý jumystary týraly aityp berdi.
Osyǵan bailanysty Qazaqstan tarapy elimizdiń tájiribesi negizinde TúrkPA elderine arnalǵan úlgilik Tsifrlyq kodeksti ázirleý bastamasyn kóterdi. Bul qujat túrki memleketteri arasynda tsifrlyq quqyq salasynyń ortaq tujyrymdamalyq, terminologiialyq jáne ádisnamalyq negizin qalyptastyrýǵa yqpal etedi.
Aibek Dádebai Qazaqstanda tsifrlandyrý salasynda júzege asyrylyp jatqan jobalarǵa da toqtaldy. Olardyń qatarynda zań shyǵarý jumysyn «e-Quryltai» platformasyna kóshirý, óńirdegi eń qýatty eki sýperkompiýterdi iske qosý, «GovTech» infraqurylymyn damytý, AI-Sana baǵdarlamasy arqyly azamattardy oqytý, Astana Hub klasteri men Qazaq AI Research University bazasyndaǵy bilim berý jobalary jáne basqa da bastamalar bar.
Otyrys barysynda Quryltai depýtattary Ámirbek Ospanbekov pen Satybaldy Burshaqov baiandama jasady. Qatysýshylar TúrkPA-ǵa múshe memleketterde ónerkásiptik menshik quqyqtaryn qorǵaý, balalardy olardyń densaýlyǵy men damýyna ziian keltiretin aqparattan qorǵaý, birlesken kásiporyndar týraly jáne basqa da birqatar úlgilik zańdy qabyldady.
TúrkPA-nyń XV plenarlyq otyrysynyń qorytyndysy boiynsha parlamentariiler Bishkek deklaratsiiasyn qabyldady.
TúrkPA Keńesiniń otyrysynda Qazaqstan Parlamenttik Assambleiaǵa tóraǵalyqty Qyrǵyz Respýblikasyna tapsyrdy. Aibek Dádebai áriptesterine osy jaýapty mindetti atqarýda tabys tilep, Quryltai depýtattary parlamentaralyq bailanystar men ortaq túrki birligin odan ári nyǵaitýǵa bar kúsh-jigerin jumsaýǵa daiyn ekenin jetkizdi.
TúrkPA otyrysy aiasynda Quryltai Tóraǵasy Ázerbaijan Respýblikasy Milli Májilisiniń Tóraǵasy Sahiba Gafarovamen jáne Túrkiia Uly Ulttyq Májilisiniń Tóraǵasy Nýman Kýrtýlmýshpen kezdesti. Taraptar TúrkPA aiasynda da, ekijaqty formatta da parlamentaralyq yntymaqtastyqty odan ári tereńdetý máseleleri boiynsha pikir almasty.
Sonymen qatar Quryltai depýtattary TúrkPA-nyń Jas parlamentariiler jáne Parlamentarii áielder toptarynyń jumysyna qatysty. Quryltai depýtaty, jas parlamentariiler tobynyń jetekshisi Didarbek Dildábek jastardyń saiasi sheshimder qabyldaý úderisterine qatysýy týraly baiandama jasady. TúrkPA-nyń Parlamentarii áielder tobynyń jetekshisi Aijan Temirbaeva «Áielder jáne mádeni diplomatiia: til men ortaq dástúrler arqyly birlikti nyǵaitý» taqyrybyndaǵy sessiiada sóz sóiledi.
