بەلگٸلٸ ساياساتكەر ەكەجان قاجىگەلدين نازارباەۆتىڭ كٷيەۋبالاسى تيمۋر قۇلىباەۆتىڭ قازاقستانداعى مەملەكەتتٸك ورگاندارىنداعى ىقپالى, سامات ەبٸش ٸسٸ مەن ەلدەگٸ جٷيە تۋرالى ايتتى, - دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
قاجىگەلديننٸڭ سٶزٸنشە, تيمۋر قۇلىباەۆتىڭ مەملەكەتتٸك ورگانداردىڭ شەشٸمدەرٸنە ەسەرٸ پروكۋراتۋرانىڭ, زاڭداردىڭ, مەجٸلٸستٸڭ, ٷكٸمەت پەن پرەزيدەنت ەكٸمشٸلٸگٸنٸڭ ىقپالىنان كٷشتٸرەك.
«بۇل تيمۋر قۇلىباەۆقا نە ٷشٸن كەرەك? ونىڭ شەتەلدە حالىق بانكٸنەن پايدا تٷرٸندە العان ديۆيدەنتٸنەن ەلدەقايدا كٶپ قارجىسى بار. بٸراق بۇل ونىڭ شەتەلدەگٸ بايلىق كٶزدەرٸنٸڭ زاڭدىلىعىن كٶرسەتە الاتىن جالعىز رەسۋرسى. ول ٶزٸنٸڭ وففشورلىق كومپانييالارىن Vitol-مەن بٸرگە بايىتۋ كٶزٸ رەتٸندە پايدالانا المايدى. ٶيتكەنٸ ونداعى وپەراتسييالاردىڭ بارلىعى زاڭسىز. بۇل ۇلتتىق مٷددە تۇرعىسىنان. ال شەتەلدەگٸ كوممەرتسييالىق وپەراتسييالار تۇرعىسىنان ولار قالىپتى بولىپ كٶرٸنۋٸ مٷمكٸن. بٸراق بەنەفيتسياردىڭ كٸم ەكەنٸن قاراساڭىز, وندا بٸز بارلىق زاڭدارىمىزدى قايتا قاراۋىمىز كەرەك.
ال زاڭدار قالاي ٶزگەرٸپ وتىردى? پروكۋراتۋرا قىلمىستىق پروتسەستٸ اشۋ ٷشٸن ەكٸ كومپانييا اراسىندا اۋديت جٷرگٸزە باستايدى. وسى اۋديتتى پايدالانىپ, ول جەردە بولماشى زاڭبۇزۋشىلىقتار بولعانىن ايتادى. وسىلايشا ەكٸ تاراپتاعى قىلمىستىق پروتسەسس توقتاتىلىپ, ازداعان ايىپپۇل تٶلەپ, ٸستٸ جابا سالادى. ال ەكٸنشٸ كومپانييانىڭ ارتىندا ٷشٸنشٸ كومپانييا تۇرادى. ول كومپانييا سول ترانزاكتسييالاردان ناعىز تابىس تاۋىپ وتىرادى. سول كومپانييانىڭ بەنەفيتسيارلارىنىڭ ٸشٸندە بۇرىنعى پرەمەر, بۇرىنعى ۆيتسە-پرەمەر, بۇرىنعى مينيستر, بۇرىنعى پروكۋرور جەنە نازارباەۆ ەۋلەتٸنٸڭ ادامدارى جٷرەدٸ. قايرات شەرٸپباەۆ داريعاعا كەشە عانا ٷيلەنٸپ, بٷگٸن ميللياردەر, سۋپەرميللياردەر بولىپ شىعا كەلدٸ. مۇنداي نەرسەنٸ بەرٸ جاساپ وتىر: بۇرىنعى ەيەلٸ, وتباسى, بالالارى, جٷرگٸزۋشٸسٸ, نۇرەلي, نەمەرەلەرٸ, جالپى نازارباەۆتىڭ ٶسٸپ كەلە جاتقان ۇرپاعى ٸستەپ وتىرعان نەرسە», - دەيدٸ ەكەجان قاجىگەلدين Elmedia-عا بەرگەن سۇحباتىندا.
ايتا كەتەيٸك, شەتەلدٸك جۋرناليستەردٸڭ زەرتتەۋلەرٸنە سەيكەس, شۆەيتسارييالىق Vitol مۇناي كومپانيياسى قۇلىباەۆپەن سەرٸكتەس بولىپ, ٸس جٷزٸندە قازاقستاندىق مۇنايدىڭ ٸرٸ ەكسپورتتاۋشىسى بولدى.
جارييالانعان شەتەلدٸك ماتەريالداردا 2014 جىلى Vitol ەكسپورتقا ارنالعان بارلىق قازاقستاندىق مۇنايدىڭ تٶرتتەن بٸر بٶلٸگٸن ساتقانى, سودان كەيٸن ەلٸمٸزدٸڭ ٸرٸ مۇناي كەن ورىندارىنا قول جەتكٸزگەنٸ جازىلعان.
تەرگەۋشٸلەردٸڭ سٶزٸنشە, بۇل كومپانييانىڭ قازاقستاندىق باسقارۋشى ەليتالارعا جاقىن ادامدارعا تيەسٸلٸ بولۋىمەن بايلانىستى. جۋرناليستەردٸڭ پٸكٸرٸنشە, بۇل Vitol-عا ميللياردتاعان دوللارلىق كەلٸسٸمشارتتار جاساۋعا مٷمكٸندٸك بەردٸ, ال ودان تيمۋر قۇلىباەۆ پايدا كٶرٸپ وتىرعان.
سونىمەن قاتار, ەكەجان قاجىگەلدين سامات ەبٸش ٸسٸنە قاتىستى ويىن ايتتى.
«سامات ەبٸشكە قاتىستى ٸستە قانداي مەملەكەتتٸك قۇپييا بولۋى مٷمكٸن? شپيوناجبەن بايلانىستى ٸس بولىپ, ول جەردە اگەنتتەردٸڭ اتى اتالسا تٷسٸنەر ەدٸم. وتانىنا وپاسىزدىق جاساعان ەبٸشتٸڭ ٸسٸندە قانداي مەملەكەتتٸك قۇپييا بولۋى مٷمكٸن? ول جەردە ەشقانداي قۇپييا جوق. ولار وسىلايشا كٶزگە انىق كٶرٸنٸپ تۇرعان نەرسەنٸ جاسىرىپ قالماق», - دەيدٸ قاجىگەلدين.
ودان بٶلەك, ەكەجان قاجىگەلدين پرەزيدەنت توقاەۆ بۇل جاعدايدىڭ بەرٸن قالاي ٶزگەرتە الاتىنىن ايتتى.
«جاعدايدى كريزيسكە ەكەلگەندەرگە رەفورما جٷرگٸزۋدٸ سەنٸپ تاپسىرۋعا بولمايدى. پرەمەر-مينيستر سمايىلوۆ وتستاۆكاعا كەتكەنٸمەن, ونىڭ كەزٸندەگٸ مينيسترلەر كابينەتٸن وتىرعان ادامداردىڭ 70 پايىزى قالدى. وسىدان كەيٸن بٸر نەرسە ٶزگەرەدٸ دەپ ويلايسىزدار ما? ٶزگەرمەيدٸ. ولار نازارباەۆتار ەۋلەتٸنٸڭ قولاستىندا جٷرٸپ بٸر پرينتسيپپەن ٶمٸر سٷرٸپ ٷيرەنٸپ قالعان. مينيسترلەر دە, ولاردىڭ ورىنباسارلارى دا ٶزدەرٸنە جاۋاپكەرشٸلٸك الۋدان قورقادى», - دەيدٸ قاجىگەلدين.
ايتا كەتەيٸك, بۇعان دەيٸن Dala INSIDE ٷكٸمەتتەگٸ "قۇلىباەۆتىڭ ادامدارى" قاجىگەلديننٸڭ نازارىنا ٸلٸگە باستاعانىن جازعان ەدٸ. اكتيۆتەردٸ قايتارۋ تۋرالى زاڭعا قۇلىباەۆتىڭ ادامدارى ارالاستى" دەگەن بولجام ايتقان. ماعجانۇلىنىڭ پايىمداۋىنشا "تيمۋردىڭ كومانداسى" اتالعان زاڭ جوباسىن سۇيىلتىپ جٸبەرۋگە مٷددەلٸ.
قاجىگەلديننٸڭ نىساناسىنا ٸلٸككەن ازاماتتاردىڭ ەسٸم-سويى كٸم?
DALA INSIDE وسى تاراپتا تەۋەلسٸز زەرتتەۋ جٷرگٸزۋگە تىرىستى.
"شەتتەگٸ اكتيۆتەردٸ قايتارۋ تۋرالى" زاڭنىڭ "چەرنوۆيگٸن" قولمەن ۇستاپ, كٶزبەن كٶرگەندەردٸڭ بٸرٸ - رۋستام جٷرسٸنوۆ. بۇل كٸم دەرسٸز? ول ەلٸمٸزدەگٸ كەسٸپكەرلەر قۇقىن قورعايتىن ارنايى ۋەكٸل, بىلايشا ايتقاندا "بيزنەس ومبۋدسمەن".
اتالمىش زاڭ مەجٸلٸس تالقىلاۋىنا تٷسپەي تۇرا جٷرسٸنوۆتىڭ قولىنان ٶتكەن.
"بيزنەس ومبۋدسمەن" زاڭسىز اكتيۆتٸ "ٸزدەۋ" مەن "كەمپەسكەلەۋدٸڭ" الگوريتمٸمەن الدىن-الا اسىقپاي-cاسپاي تانىسىپ العان. بٸزگە جەتكەن مەلٸمەت بويىنشا جٷرسٸنوۆ زاڭگەرلەردٸڭ كٶمەگٸنە جٷگٸنٸپ, زاڭ جوباسىنىڭ ولقى تۇستارىن انىقتاۋعا تىرىسقان. كٸم ٷشٸن, نە ٷشٸن, ول جاعى بٸزگە بەلگٸسٸز…
زاڭسىز كاپيتالدى ەلگە قايتارۋ ماقساتىندا قۇرىلعان كوميسسييا قۇرامىندا باس پروكۋروردىڭ ورىنباسارى - ۇلان بايجانوۆ بار. قۇرىلىمنىڭ ەلەۋسٸز مٷشەسٸ ەمەس, وسى كوميسسييا تٶراعاسى توقاەۆتىڭ بٸلدەي بٸر "زام-ى".
وسى تۇستا "اكتيۆتەردٸ قايتارۋ تۋرالى زاڭعا قۇلىباەۆتىڭ ادامدارى تۇمسىق تىقتى" دەگەن قاجىگەلديننٸڭ تۇسپالىن فاكتچەكتەن ٶتكٸزۋگە تۋرا كەلەدٸ. ەكەجاننىڭ تٷيسٸگٸ ەدەتتەگٸدەي ەلدەبٸر شيكٸلٸكتٸ سەزسە كەرەك…
بٸز سٶز ٶتكەن جٷرسٸنوۆ پەن بايجانوۆ تا "كٷيەۋبالانىڭ" سىرالعى سەرٸكتەرٸ. قۇلىباەۆ "قازمۇنايگازدىڭ" ورىنباسارى قىزمەتٸن اتقارعان 2000-شى جىلدارى اتالعان جۇپ كارەرالىق باسپالداقپەن قارىشتاپ كٶتەرٸلدٸ.
جٷرسٸنوۆ كەيٸننەن تاعى سول قۇلىباەۆ جەتەكشٸلٸك ەتكەن "قازەنەرجي" بيزنەس قاۋىمداستىعىنىڭ زاڭگەرلٸك بٶلٸمٸن باسقاردى. "بيزنەس ومبۋدسمەن" اتانباي تۇرا, تاعى سول قۇلىباەۆ باسقاراتىن "اتامەكەن" پالاتاسىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتٸ بولدى.
DALA INSIDE-قا جەتكەن مەلٸمەت بويىنشا سوڭعى كەزدەرٸ تيمۋردان مازا كەتٸپ, تىپىرشي باستاعان. كەشەگە دەيٸن جاڭا قازاقستاننىڭ ساياسي ەليتاسى ساپىنداعى تامىر-تانىستارىنا ارقالانىپ كەلگەن قۇلىباەۆ قاجىگەلدين تاراتقان ينسايدتىڭ سوڭى ايعاي-شۋعا ۇلاسا ما قاۋٸپتەنەدٸ.
