بٷگٸن الماتىداعى قر پرەزيدەنتٸ مۇراعاتىنىڭ عيماراتىندا تاريحشى عالىم مەمبەت قويگەلدٸ مەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتٸ ارحيۆٸ حح عاسىرداعى ساياسي قۋعىن-سٷرگٸن ماتەريالدارىن زەردەلەۋ ورتالىعىنىڭ باسشىسى – ساياسي عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور گٷلشات رامازانقىزى نۇرىمبەتوۆا «الاشوردا ٸسٸ» دەپ اتالاتىن 12 تومدىق زەرتتەۋ ەڭبەگٸنٸڭ العاشقى 6 تومىن جۋرناليستەرگە تانىستىردى.
ٶز كەزەگٸندە گٷلشات رامازانقىزى 12 تومدىقتىڭ قالعان بٶلٸگٸنٸڭ دە جاقىن ارادا جارىققا شىعاتىنىن ايتتى.
– الاش ارداقتىلارىن اقتاۋعا قاتىستى بۇعان دەيٸن بٸراز زەرتتەۋلەر جارييالاندى. جاڭادان شىققان كٶپتومدىقتا بۇرىن حالىققا بەيمەلٸم بولىپ كەلگەن دەرەكتەردٸ جارييالاۋعا كٷش سالدىق. العاشقى 6 تومدىقتىڭ ٶزٸندە بۇعان دەيٸن ەش جەردە جارييالانباعان تىڭ دەرەكتەر مەن فوتوسۋرەتتەر كەزدەسەدٸ. ساياسي قۋعىن-سٷرگٸن قۇرباندارىن اقتاۋ جٶنٸندەگٸ كوميسسييا مٷشەلەرٸنٸڭ جيناعان ماتەريالدارى سول كەزدەگٸ ساياسي احۋالدى دەل سيپاتتايدى. بٸز 12 تومدىقتا تەك الاش ارىستارىمەن عانا شەكتەلمەدٸك, سونىمەن قاتار سول جىلدارى ەمٸرشٸل-ەكٸمشٸل جٷيەنٸڭ رەپرەسسيياسىنا ۇشىراعان دەۋلەتتٸ ادامدار مەن دٸني قايراتكەرلەر تۋرالى تىڭ دەرەكتەردٸ دە جينادىق, – دەدٸ گٷلشات رامازانقىزى.
جىل باسىندا استانادا مەملەكەتتٸك كەڭەسشٸ ەرلان قارين كوميسسييا مٷشەلەرٸن جيناپ, ٷش جىلدان استام ۋاقىت جٷرگٸزٸلگەن جۇمىستاردىڭ قورىتىندىسىن جاسادى. ساياسي قۋعىن-سٷرگٸن قۇرباندارىن تولىق اقتاۋ جٶنٸندەگٸ كوميسسييا جۇمىسىنىڭ ارقاسىندا قازاقستانداعى رەپرەسسييا جىلدارىندا ورىن العان تاريحي ەدٸلەتسٸزدٸكتەردٸ قالپىنا كەلتٸرٸپ, ساياسي قۋعىن-سٷرگٸنگە ۇشىراعان مىڭداعان ادامدى اقتادى. قازاقستاننىڭ ەر ايماعىندا قۋعىن-سٷرگٸنگە ۇشىراعان تۇلعالار انىقتالىپ, ولاردىڭ تٸزٸمٸ جاسالدى. بۇل تٸزٸمدەر ارحيۆتٸك دەرەكتەر نەگٸزٸندە قۇراستىرىلدى.
تاريحي زەرتتەۋلەر بارىسىندا كٶپتەگەن ارحيۆتٸك قۇجاتتار اشىلىپ, سول ارقىلى ساياسي قۋعىن-سٷرگٸن وقيعالارى تۋرالى اقپارات ناقتىلاندى. كوميسسييانىڭ زەرتتەۋ نەتيجەلەرٸ بويىنشا زاڭسىز سوتتالعان ازاماتتار تولىقتاي اقتالىپ, ولاردىڭ قۇقىقتارى قالپىنا كەلتٸرٸلدٸ.
كەزدەسۋ بارىسىندا بەلگٸلٸ تاريحشى مەمبەت قويگەلدٸ الاشوردانىڭ قازاق جەرٸندەگٸ العاشقى ۇلت-ازاتتىق قوزعالىس بولعانىن اتاپ ٶتتٸ:
– پاتشا ٶكٸمەتٸ ۇلت-ازاتتىق مەسەلەسٸن كٶتەرگەن ازاماتتاردى ۇستاپ, تٷرمەگە جاۋىپ, قازاق جەرٸندە مەملەكەت قۇرۋ مەسەلەسٸن كٷن تەرتٸبٸنەن تٷسٸرۋگە تىرىستى. كەيٸننەن كەڭەستٸك يدەولوگتار دا الاش ارىستارىنىڭ سوڭىنا تٷسٸپ, ولاردى قۋعىن-سٷرگٸنگە ۇشىراتتى. بٸز شىعارعان 12 تومدىق ەڭبەكتەن سول كەزدەگٸ ساياساتتىڭ قالاي جٷرگٸزٸلگەنٸن تاريحي قۇجاتتار ارقىلى انىق كٶرۋگە بولادى. بۇل قۇجاتتاردىڭ رۋحاني كٷشٸ بار دەپ ەسەپتەيمٸن.
كٶرشٸ مەملەكەتتەردە دە بۇل باعىتتا جۇمىستار جٷرگٸزٸلۋدە, بٸراق قازاقستاندا باستالعان جۇمىستار اۋقىمى جاعىنان كەڭٸرەك. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ كوميسسييا قۇرىپ, بۇل ٸستٸ مەملەكەتتٸك دەڭگەيدە جٷرگٸزۋگە مٷمكٸندٸك بەرگەنٸنە تاريحشىلار دەن ريزا. سونداي-اق, كوميسسييا جۇمىسىنا تٶراعالىق ەتكەن ەرلان قاريننٸڭ دە ەڭبەگٸ زور ەكەنٸن ايتا كەتكەن جٶن. الاش ارىستارىنىڭ اسىل ارماندارى بٸزگە كٷش-قۋات بەرەدٸ دەپ سەنەمٸن.
ەلٸمٸز ٷشٸن قۋعىن-سٷرگٸن قۇرباندارىن تولىق اقتاۋ ماقساتىندا الداعى ۋاقىتتا دا تاريحي زەرتتەۋلەر جٷرگٸزۋ ماڭىزدى بولىپ قالا بەرەدٸ. كوميسسييانىڭ جۇمىسى توتاليتارلىق كەزەڭنٸڭ زارداپتارىن جويۋعا باعىتتالعان ماڭىزدى قادام بولدى.
