2024 جىلدىڭ 25 جەلتوقسانىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ جانىنداعى قازاقستاننىڭ ستراتەگييالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىندا قوعامدىق-ساياسي, ەكونوميكالىق جەنە حالىقارالىق سالالارداعى جىل قورىتىندىسى بويىنشا بريفينگ ٶتتٸ.
ٸس-شارا بارىسىندا ينستيتۋت ساراپشىلارى ەلەۋمەتتٸك, ٸشكٸ ساياسي, ەكونوميكالىق جەنە حالىقارالىق سالالارداعى 2024 جىلدىڭ ەڭ ماڭىزدى 3 وقيعالارى مەن جەتٸستٸكتەرٸن اتاي وتىرىپ, اياقتالىپ جاتقان جىلدىڭ نەگٸزگٸ وقيعالارى مەن ترەندتەرٸنە تالدامالىق شولۋ جاسادى.
وسىلايشا, قسزي ساراپشىلارىنىڭ پٸكٸرٸنشە, 2024 جىلى قازاقستان ٷشٸن ەڭ ماڭىزدى قوعامدىق ترەند قر پرەزيدەنتٸنە سەنٸمنٸڭ كٷشەيۋٸ بولدى, بۇل ازاماتتاردىڭ كٶشباسشىنى جەنە ونىڭ شەشٸمدەرٸن قولداۋعا دايىندىعىن كٶرسەتەدٸ. قسزي مەلٸمەتتەرٸ بويىنشا پرەزيدەنت ق.ك. توقاەۆقا سەنٸم دەڭگەيٸ 80,5%. سوڭعى جىلدارى بۇل كٶرسەتكٸش ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق قيىندىقتار جاعدايىندا دا تۇراقتى جوعارى بولىپ وتىر.
سونداي-اق ساراپشىلار ماڭىزدى قوعامدىق ترەند رەتٸندە ەل باسشىلىعىنىڭ ساياسي باعىتىن قولداۋدى, ول قاراشا ايىندا جٷرگٸزٸلگەن ەلەۋمەتتانۋلىق ساۋالناماعا سەيكەس 77,7% جەنە قازاقستاندىقتاردىڭ ازاماتتىق بٸرەگەيلٸگٸ مەن نەگٸزگٸ قۇندىلىقتارىن نىعايتۋدى قاراستىرادى. مەسەلەن, رەسپوندەنتتەردٸڭ 46% قازاقستاندىقتاردى بٸرٸكتٸرەتٸن قۇندىلىق رەتٸندە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تٶلقۇجاتى مەن ازاماتتىعىن اتادى.
– ساۋالناما دەرەكتەرٸ كٶرسەتكەندەي, حالىقتىڭ باسىم كٶپشٸلٸگٸ قازاقستاندى ۇلتتىڭ ازاماتتىلىعى, ياعني تۇلعانىڭ ناقتى مەملەكەتپەن بەرٸك قۇقىقتىق بايلانىسى باسىم بٸرتۇتاس ۇلت رەتٸندە قاراستىرادى. وسىلايشا, ۇلتتىق بٸرەگەيلٸك قازاقستاننىڭ مەدەني ەرتٷرلٸلٸگٸنٸڭ بٸرٸكتٸرۋشٸ فاكتورى بولا وتىرىپ, مەملەكەتتەگٸ سەنٸم مەن ىنتىماقتاستىقتىڭ ٶسۋٸنە ىقپال ەتەدٸ, – دەپ اتاپ ٶتتٸ قر پرەزيدەنتٸ جانىنداعى قسزي ساياسي زەرتتەۋلەر بٶلٸمٸنٸڭ باس ساراپشىسى ەيگەرٸم ەبدٸراشيتوۆا.
سونداي-اق, قسزي ساراپشىلارى قازاقستاندىقتاردىڭ جەكە جەنە ەل دەڭگەيٸندە ٶتكەن جىلدىڭ قورىتىندىلارى تۋرالى باعالارىمەن بٶلٸستٸ. ەلەۋمەتتٸك ساۋالناما نەتيجەسٸ كٶرسەتكەندەي, قازاقستاندىقتار جەكە دەڭگەيدە ٶتٸپ جاتقان جىلدىڭ قورىتىندىسىنا وڭ باعا بەرۋدە. حالىقتىڭ تٶرتتەن بٸر بٶلٸگٸ (25,1%) ٷشٸن جىل «ٶتە تابىستى» بولدى; ازاماتتارىمىزدىڭ تەڭ جارتىسى ٷشٸن جىل «جالپى جاقسى» بولعان (52,3%).
– الداعى 2025 جىلدان جەكە دەڭگەيدەگٸ كٷتۋلەر بارىنشا وپتيميستٸك (77,4%). ٷي شارۋاسىمەن اينالىساتىن جەنە ماتەريالدىق ەل-اۋقاتى جوعارى جاستار اراسىندا وڭ ٷمٸت بايقالادى, – دەيدٸ قر پرەزيدەنتٸ جانىنداعى قسزي باس عىلىمي قىزمەتكەرٸ ايگٷل زابيروۆا.
قسزي ساراپشىلارى ٸشكٸ ساياسي سالاداعى ەڭ ماڭىزدى 3 وقيعانىڭ قاتارىندا ەيەلدەردٸڭ قۇقىقتارى مەن بالالاردىڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ جٶنٸندەگٸ زاڭدى قابىلداۋ اياسىندا بٸرىڭعاي زاڭدى ونلاين پەتيتسييا ينستيتۋتىن ەنگٸزۋدٸ, تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىقتى كريميناليزاتسييالاۋدى جەنە ەيەلدەر مەن بالالاردى قۇقىقتىق قورعاۋدى كٷشەيتۋدٸ, سونداي-اق 6 قازاندا اەس سالۋ بويىنشا جالپىحالىقتىق رەفەرەندۋم ٶتكٸزۋدٸ اتادى.
– رەفەرەندۋم – قازاقستاندا سوڭعى بەس جىلدا بولعان وراسان زور ٶزگەرٸستەردٸڭ تاعى بٸر ايعاعى, «حالىق ٷنٸنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» ۇعىمىنىڭ تاعى بٸر ايقىن كٶرٸنٸسٸ. بٷكٸلحالىقتىق داۋىس بەرۋ ەنەرگەتيكالىق كەشەننٸڭ دامۋ باعىتىن, قازاقستاننىڭ اتوم ەنەرگەتيكاسىنىڭ بولاشاعىن جەنە ونىڭ ەلٸمٸزدٸڭ ەنەرگەتيكالىق تەۋەلسٸزدٸگٸنە ىقپالىن ايقىندادى, – دەدٸ قر پرەزيدەنتٸ جانىنداعى قزسي ستراتەگييالىق تالداۋ بٶلٸمٸنٸڭ باسشىسى ەلنار بەرٸكباەۆ.
قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق سالاداعى جەتٸستٸكتەرٸ تۋرالى ايتا كەلە, قسزي ساراپشىلارى مەملەكەت باسشىسى 2023 جىلى جاڭا ەكونوميكالىق باعىت ۇسىنعانىن اتاپ ٶتتٸ. رەفورمالاردىڭ ماقساتى – 2029 جىلعا قاراي 6-7 پايىزدىق تۇراقتى ەكونوميكالىق ٶسۋگە قول جەتكٸزۋ جەنە ۇلتتىق ەكونوميكانىڭ كٶلەمٸن ەكٸ ەسە ۇلعايتىپ, 450 ميلليارد دوللارعا دەيٸن ارتتىرۋ.
ەكونوميكاداعى 3 باستى جەتٸستٸكتٸڭ ٸشٸندە ساراپشىلار شاعىن جەنە ورتا كەسٸپكەرلٸكتٸ قولداۋ مەن دامىتۋدىڭ كەشەندٸ باعدارلاماسىن قابىلداۋ, مەملەكەتتٸك ساتىپ الۋدىڭ جاڭا ەرەجەلەرٸن بەكٸتۋ ارقىلى بيزنەس ٷشٸن جاڭا «ەكونوميكالىق ليفتتەردٸ» قۇرۋدى, سونداي-اق «ەكونوميكانى ىرىقتاندىرۋ جٶنٸندەگٸ شارالار تۋرالى» پرەزيدەنت جارلىعىنا قول قويۋدى اتادى.
قسزي ساراپشىلارىنىڭ پٸكٸرٸنشە, ەكونوميكالىق سالاداعى تاعى ەكٸ ماڭىزدى وقيعا 2029 جىلعا دەيٸنگٸ ۇلتتىق ينفراقۇرىلىمدىق جوسپاردىڭ قابىلدانۋى, سونداي-اق ەنگٸزٸلۋٸ 2026 جىلعا جوسپارلانعان جاڭا بيۋدجەت كودەكسٸن قابىلداۋ جەنە جاڭا سالىق كودەكسٸن ەزٸرلەۋ ارقىلى سالىقتىق-بيۋدجەت ساياساتىن قايتا باستاۋ بولدى.
– قازاقستاننىڭ ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ جوسپارىندا 204 جوبا بار. ەنەرگەتيكا سالاسىندا 46 جوبا, كٶلٸك سالاسىندا 59 جوبا, سۋمەن جابدىقتاۋ جەنە كاناليزاتسييا بويىنشا 89 جوبا, تسيفرلىق ينفراقۇرىلىم بويىنشا 10 جوبا قابىلداندى. جوبالاردى جٷزەگە اسىرۋ كەزٸندە حالىقارالىق قارجى ۇيىمدارىمەن ٶزارا ەرەكەتتەستٸككە نازار اۋدارىلادى. دٷنيەجٷزٸلٸك بانك, ازييا دامۋ بانكٸ, ەۋروپالىق قايتا قۇرۋ جەنە دامۋ بانكٸ, يسلام دامۋ بانكٸ, ەۋرازييالىق دامۋ بانكٸ جەنە ت.ب. سيياقتى ۇيىمدارمەن ىنتىماقتاستىق جٷرگٸزٸلۋدە, – دەپ, بريفينگ بارىسىندا قر پرەزيدەنتٸ جانىنداعى قسزي ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى نۇرلان ساقۋوۆ ەرەكشە اتاپ ٶتتٸ.
قسزي ساراپشىلارى قازاقستاننىڭ پوزيتسيياسى مەن حالىقارالىق بەدەلٸنە ەلەۋلٸ ەسەر ەتكەن سىرتقى ساياسات سالاسىنداعى ەڭ ماڭىزدى ٷش وقيعانى اتادى.
بۇل, بٸرٸنشٸ كەزەكتە – بٸرنەشە ماڭىزدى حالىقارالىق ۇيىمدار مەن قۇرىلىمدارعا تٶراعالىعىنىڭ سەتتٸ اياقتالۋى, ولاردىڭ قاتارىندااستانانىڭ شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمى (شىۇ), تٷركٸ مەملەكەتتەرٸ ۇيىمى (تمۇ), ۇجىمدىق قاۋٸپسٸزدٸك شارتى ۇيىمى (ۇقشۇ) جەنە ورتالىق ازييا مەملەكەتتەرٸ باسشىلارىنىڭ كونسۋلتاتيۆتٸك كەزدەسۋلەردٸ (وامبكك) بار.
– تٶراعالىق بارىسىندا قازاقستان جاھاندىق جەنە ٶڭٸرلٸك كٷن تەرتٸبٸن قالىپتاستىرۋعا ەلەۋلٸ ٷلەس قوستى, سونىمەن قاتار بٸرقاتار ماڭىزدى قۇجاتتاردى قابىلداۋعا اتسالىستى, ولاردىڭ اراسىندا ايماقتىڭ ەكونوميكالىق, ساياسي جەنە گۋمانيتارلىق ينتەگراتسيياسىن نىعايتۋدىڭ ۇزاق مەرزٸمدٸ باعىتتارىن ايقىندايتىن «ورتالىق ازييانى دامىتۋ تۇجىرىمداماسى – 2040» ەرەكشە ورىن الادى, – دەدٸ قر پرەزيدەنتٸ جانىنداعى قسزي باس عىلىمي قىزمەتكەرٸ سانات كٶشكٸمباەۆ.
قازاقستاننىڭ حالىقارالىق سالاداعى تاعى ەكٸ باستى جەتٸستٸگٸ رەتٸندە قسزي ساراپشىلارى حالىقارالىق ساراپشىلار قاۋىمداستىعى الدىندا قازاقستاننىڭ «ورتا دەرجاۆا» رەتٸندە ماقۇلدانۋىن اتاپ ٶتتٸ, بۇل بٸزدٸڭ ەلٸمٸزدٸڭ جاھاندىق ٷدەرٸستەردەگٸ رٶلٸنٸڭ ارتقانىن جەنە ەرتٷرلٸ كٶپجاقتى فورماتتاردا شەشٸم قابىلداۋعا ىقپال ەتۋ مٷمكٸندٸكتەرٸنٸڭ كەڭەيگەنٸن كٶرسەتەدٸ. سونداي-اق, مەملەكەت باسشىسىنىڭ قازاقستان ٷشٸن نەگٸزگٸ سەرٸكتەس ەلدەرگە, ونىڭ ٸشٸندە كاتار, فرانتسييا, موڭعولييا, رەسەي, ٶزبەكستان, قىتاي جەنە ەزٸربايجانعا شەتەلدٸك ساپارلارىن ەرەكشە اتاپ ٶتۋ قاجەت.
– بۇل ساپارلار ستراتەگييالىق سەرٸكتەستٸكتٸ نىعايتۋعا ىقپال ەتٸپ, قازاقستاننىڭ كٶپۆەكتورلى جەنە تەڭگەرٸمدٸ سىرتقى ساياساتقا بەيٸلدٸلٸگٸن تانىتتى جەنە ەل ەكونوميكاسىن قايتا جانداندىرۋدىڭ باسىم باعىتتارىنىڭ بٸرٸ بولىپ تابىلاتىن شيكٸزاتتىق ەمەس جەنە ٶڭدەۋشٸ سالالاردى دامىتۋعا مٷمكٸندٸك بەردٸ, – دەپ تٷيٸندەدٸ سٶزٸن سانات كٶشكٸمباەۆ.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ جانىنداعى قازاقستاننىڭ ستراتەگييالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ قىزمەتٸ ەل باسشىلىعى ٷشٸن ٸشكٸ ساياسات, ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق ٷدەرٸستەر, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ سىرتقى ساياسي ستراتەگيياسى سالاسى بويىنشا بولجامدىق, تالدامالىق جەنە عىلىمي-اقپاراتتىق ماتەريالداردى دايىنداۋعا جەنە قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعانىن اتاپ ٶتكەن جٶن.
