قازاقستان ٷكٸمەتٸنٸڭ 2023 جىلعى 29 جەلتوقسانداعى قاۋلىسىمەن قوعامدىق قاۋٸپسٸزدٸكتٸ قامتاماسىز ەتۋدٸڭ 2024-2028 جىلدارعا ارنالعان تۇجىرىمداماسى (قۇقىق بۇزۋشىلىق پروفيلاكتيكاسى سالاسىندا) بەكٸتٸلدٸ. قۇجاتتىڭ كٸرٸسپەسٸندە اتاپ ٶتٸلگەندەي, قوعامدىق قاۋٸپسٸزدٸك ازاماتتاردىڭ ٶمٸرٸن, دەنساۋلىعى مەن ەل-اۋقاتىن, قازاقستاندىق قوعامنىڭ رۋحاني-ادامگەرشٸلٸك قۇندىلىقتارىن جەنە ەلەۋمەتتٸك قامسىزداندىرۋ جٷيەسٸن قوعامعا تٶنەتٸن ناقتى جەنە ىقتيمال قاۋٸپتەردەن قورعاۋ جاعدايىن كٶرسەتەدٸ. بٸر سٶزبەن ايتقاندا, قوعامنىڭ تۇتاستىعى جەنە تۇراقتىلىعىن باقىلاۋعا ىقپال ەتەدٸ.
«قۇقىقتىق تەرتٸپ دەڭگەيٸنٸڭ تٶمەندەۋٸ, ونىڭ ٸشٸندە قىلمىستىڭ ارتۋى ارقىلى كٶرٸنەتٸن قوعامدىق قاۋٸپسٸزدٸككە قاتەر مەملەكەتتٸڭ تۇراقتى دامۋىنا ەلەۋلٸ زالالىن تيگٸزەدٸ, ەكونوميكالىق بەلگٸسٸزدٸكتٸ ارتتىرادى, ۇزاق مەرزٸمدٸ ينۆەستيتسييالارعا كەدەرگٸ كەلتٸرەدٸ جەنە زاڭ ٷستەمدٸگٸنە نۇقسان كەلتٸرەدٸ», - دەلٸنگەن تۇجىرىمدامادا.
سوندىقتان دا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 2021-2025 جىلدارعا ارنالعان ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸك ستراتەگيياسىندا ازاماتتاردىڭ, قوعام مەن مەملەكەتتٸڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸ, ونىڭ ٸشٸندە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى مەن سوت جٷيەسٸ قىزمەتٸنٸڭ تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋ, حالىقتى قاۋٸپتٸ قۇبىلىستاردان قورعاۋ مەسەلەلەرٸ بٸرٸنشٸ ورىنعا قويىلعان.
تۇجىرىمداما ونىڭ بارلىق سۋبەكتٸلەرٸنٸڭ ورتاق جاۋاپكەرشٸلٸگٸنە جەنە حالىقپەن سىندارلى سەرٸكتەستٸك ورناتۋعا نەگٸزدەلگەن قىلمىستىڭ الدىن الۋدىڭ تۇتاس جٷيەسٸن قۇرۋعا باعىتتالعان.
قوعامداعى ٶزەكتٸ مەسەلەلەرگە ەڭ الدىمەن ەيەلدەر مەن بالالارعا قاتىستى تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق جاتادى. بۇل رەتتە بالالاردىڭ جىنىستىق تۇتاستىعىنا قول سۇعۋ ديناميكاسى ەرەكشە الاڭداۋشىلىق تۋعىزادى.
ناقتى ساندارعا نازار اۋدارساق, 2018 جىلى – 739, 2019 جىلى – 794, 2020 جىلى – 832, 2021 جىلى – 913, 2022 جىلى – 706. سەبەپتەرٸ دە ايقىن, كٶبٸنەسە وتباسىلىق پروبلەمالار, تۇرمىستىق تۇراقسىزدىق جەنە اتا-انالاردىڭ قوعامعا جات ٶمٸر سالتى وسىنداي توسىن جايتتاردى تۋدىرىپ جاتادى. ولاردىڭ باسىم كٶپشٸلٸگٸن (80 پايىزى) بۇرىن پوليتسييانىڭ نازارىنا ٸلٸكپەگەن كەمەلەتكە تولماعانداردىڭ جاقىن ادامدارى جاسايدى.
تاعى بٸر مەسەلە - ۇرلىق, الاياقتىق جەنە توناۋ وقيعالارى, بۇلار تٸركەلگەن قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردىڭ 80 پايىزعا جۋىعىن قۇرايدى. «مۇنىڭ الدىن الۋ بويىنشا قابىلدانعان شارالاردىڭ نەتيجەسٸن, سونداي-اق ەلٸمٸزدٸڭ ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق دامۋىن ەسكەرسەك, 2018-2022 جىلدار ارالىعىندا قىلمىستاردىڭ وسى ساناتىنىڭ قۇرىلىمى ۇرلىق ٷلەسٸنٸڭ تٶمەندەۋٸنە قاراي ٶزگەرگەن (76 پايىزدان 48,2 پايىزعا دەيٸن) جەنە الاياقتىق (12 ,3 پايىزدان 35,6 پايىزعا دەيٸن) ٶسكەن», - دەلٸنگەن قۇجاتتا.
سونىمەن قاتار, اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسييالىق تەحنولوگييالاردى (ينتەرنەت-الاياقتىق) پايدالانا وتىرىپ جاسالعان قىلمىستاردىڭ ٶسكەنٸ اڭعارىلادى. بۇل رەتتە الاياقتىق پەن ازاماتتاردىڭ شوتىنداعى قاراجاتتى ۇرلاۋمەن بايلانىستى قىلمىستار باسىم. 5 جىل ٸشٸندە ولاردىڭ سانى 5 ەسەگە ارتىپ ٷلگەرگەن. سونداي-اق قوعامدىق ورىنداردا جاسالعان زورلىق-زومبىلىق قىلمىستارىنىڭ ٷلەسٸ جوعارى.
قوعامدىق ورىنداردا, كٶشەلەردە, الاڭداردا, ساياباقتار مەن اللەيالاردا جاسالعان قىلمىستار جالپى كٶرسەتكٸشتٸڭ 40 پايىزعا جۋىعىن قۇرايدى. 5 جىل ٸشٸندە ەڭ كٶپ تارالعانى – جالدامالى-زورلىق قىلمىستارى جەنە بۇزاقىلىق. سونىمەن قاتار, ماس كٷيٸندە جاسالعان قىلمىستار قازٸرگٸ قوعامدا ٶزەكتٸ بولىپ وتىر.
مۇنداي قىلمىستار اسا اۋىر قىلمىستاردىڭ شامامەن 40 پايىزىن جەنە اۋىر قىلمىستاردىڭ 13 پايىزىن قۇرايدى. سوڭعى بەس جىل ٸشٸندە 1680 ادام «ماس» قىلمىسكەرلەردٸڭ قولىنان قازا تاپتى.
تاعى بٸر مەسەلە – جول اپاتىنان بولاتىن ٶلٸم-جٸتٸم دەڭگەيٸ. بەس جىل ٸشٸندە 74 مىڭنان استام جول-كٶلٸك وقيعاسىنان 12 267 ادام (8 218 ەر ادام, 2 975 ەيەل, 1 074 بالا) قايتىس بولدى. جول-كٶلٸك وقيعالارىندا قازا تاپقان ازاماتتاردىڭ 30 پايىزى جاياۋ جٷرگٸنشٸلەر مەن كٶلٸكتٸڭ جولاۋشىلارى, 24,7 پايىزى كٶلٸك جٷرگٸزۋشٸلەرٸ, 3,4 پايىزى موپەد پەن ۆەلوسيپەد جٷرگٸزۋشٸلەرٸ.
سونىمەن بٸرگە تۇجىرىمدامادا قاماۋعا الۋ عيماراتتارىن سالۋ مٷمكٸندٸگٸنٸڭ جوقتىعىنان قىلمىستىق جازانىڭ بٸر تٷرٸ رەتٸندە قاماۋعا الۋ ينستيتۋتىنىڭ ودان ەرٸ دامۋى تەجەلٸپ, ونى قولدانۋ 2017 جىلدان بەرٸ بٸرنەشە رەت كەيٸنگە شەگەرٸلگەنٸ ايتىلادى. ارنايى پوليتسييا مەكەمەلەرٸنٸڭ (ۋاقىتشا ۇستاۋ يزولياتورلارى, ەكٸمشٸلٸك قاماۋعا الىنعان ادامداردى ۇستاۋعا ارنالعان قابىلداۋ ورىندارى) 38 پايىزىندا ۇستاۋ جاعدايلارى حالىقارالىق ستاندارتتاردىڭ ەڭ تٶمەنگٸ تالاپتارىنا دا سەيكەس كەلمەيدٸ.
قوعامدىق قاۋٸپسٸزدٸك جٷيەسٸن ودان ەرٸ دامىتۋدىڭ نەگٸزگٸ تەسٸلدەرٸ ٷش نەگٸزگٸ باعىتتى ٸسكە اسىرۋ ارقىلى قامتاماسىز ەتٸلەدٸ:
حالىقتىڭ ٶمٸرٸن, دەنساۋلىعىن جەنە مٷلكٸن قورعاۋ دەڭگەيٸن ارتتىرۋ;
مەملەكەتتiك ورگانداردىڭ بiرلەسكەن جاۋاپكەرشiلiگiنە جەنە حالىقپەن ەرiپتەستiككە نەگiزدەلگەن قۇقىق بۇزۋشىلىقتىڭ الدىن الۋدىڭ تيiمدi جٷيەسiن قۇرۋ;
قوعامدىق قاۋٸپسٸزدٸكتٸ قامتاماسىز ەتەتٸن زاماناۋي تيٸمدٸ ۇيىمدى دامىتۋ.
ەلدەگٸ جاعدايدى تٷزەتۋ ٷشٸن قۇجاتتا ناقتى قادامدار مەن ٸس-شارالار جوسپارى دا قاراستىرىلعان.
